શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3.29

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
સનત્કુમાર શમ્ભોસ્ત્વવતારં પરમં શૃણુ ॥
નભગજ્ઞાનદં કૃષ્ણદર્શનાહ્વયમુત્તમમ્

ઇક્ષ્વાકુપ્રમુખા આસન્શ્રાદ્ધદેવસુતાશ્ચ યે ॥
નભગસ્તત્ર નવમો નાભગસ્તત્સુતઃ સ્મૃતઃ

અમ્બરીષસ્સુતસ્તસ્ય વિષ્ણુભક્તો બભૂવ સઃ ॥
યસ્યોપરિ પ્રસન્નોભૂદ્દુર્વાસા બ્રહ્મભક્તિતઃ

પિતામહોઽમ્બરીષસ્ય નભગો યઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
તચ્ચરિતં શૃણુ મુને યસ્મૈ જ્ઞાનમદાચ્છિવઃ

નભગો મનુપુત્રસ્તુ પઠનાર્થં સુબુદ્ધિ માન્ ॥
ચક્રે ગુરુકુલે વાસં બહુકાલં જિતેન્દ્રિયઃ

એતસ્મિન્સમયે તે વા ઇક્ષ્વાકુપ્રમુખાસ્સુતાઃ ॥
તસ્મૈ ભાગમકલ્પ્યૈવ ભેજુર્ભાગાન્નિજાન્ક્રમાત્ ॥ ૬ ।
સ્વંસ્વં ભાગં ગૃહીત્વા તે બુભુજૂ રાજ્યમુત્તમમ્ ॥
અવિષાદં મહાભાગા પિત્રાદેશાત્સુબુદ્ધયઃ

સ પશ્ચાદાગતસ્તત્ર બ્રહ્મચારી ગુરુસ્થલાત્ ॥
નભગોઽધીત્ય સર્વાશ્ચ સાંગોપાંગાઃ શ્રુતીઃ ક્રમાત્

ભ્રાતૃન્વિલોક્ય નભગો વિભક્તાન્સકલાન્નિજાન્ ॥
દાયાર્થી પ્રાહ તાન્સ્નેહાદિક્ષ્વાકુપ્રમુખાન્મુને

નભગ ઉવાચ ॥
ભ્રાતરોભક્તકં મહ્યં દાયં કૃત્વા યથાતથમ્ ॥
સર્વે વિભક્તાસ્સુપ્રીત્યા સ્વદાયાર્થાગતાય ચ

તદા વિસ્મૃતમસ્માભિરિદાનીં પિતરં તવ ॥
વિભજામો વયં ભાગં તં ગૃહાણ ન સંશયઃ

તચ્છુત્વા ભ્રાતૃવચનં નભગઃ પરવિસ્મૃતઃ ॥
તદોપકણ્ઠમાગત્ય પિતરં સમભાષત

નભગ ઉવાચ ॥
હે તાત ભ્રાતરઃ સર્વે ત્યક્ત્વા માં ન્યભજંશ્ચ તે ॥
પઠનાર્થં ગતશ્ચાહં બ્રહ્મચારી ગુરોઃ કુલે

તત આગત્ય મે પૃષ્ટા દાયદાનાર્થમાદરાત્॥
તે ત્વામૂચુર્વિભાગં મે તદર્થમહમાગતઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
તદાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય પિતા તં પ્રાહ વિસ્મિતઃ॥
આશ્વાસ્ય શ્રાદ્ધદેવસ્સ સત્યધર્મરતં મુને

મનુરુવાચ ॥
તદુક્તં માદૃથાસ્તાત પ્રતારણકરં હિ તત્ ॥
ન હ્યહં પરમં દાયં સર્વથા ભોગસાધનમ્

તથાપિ દાયભાવેન દત્તોઽહં તૈઃ પ્રતારિભિઃ ॥
તવ વૈ જીવનોપાય વદામિ શૃણુ તત્ત્વતઃ

સત્રમાંગિરસા વિપ્રાઃ કુર્વંત્યદ્ય સુમેધસઃ ॥
તત્ર કર્મણિ મુહ્યન્તિ ષષ્ઠં ષષ્ઠમહઃ પ્રતિ

તત્ર ત્વં ગચ્છ નભગ તાન્ સુશંસ મહાકવે ॥
સૂક્તે દ્વે વૈશ્વદેવે હિ સત્રં શુદ્ધં હિ તદ્ભવેત્

તત્કર્મણિ સમાપ્તે હિ સ્વયાન્તો બ્રાહ્મણાશ્ચ તે ॥
ધનં દાસ્યન્તિ તે તુષ્ટાસ્સ્વસત્રપરિશેષિતમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
તદાકર્ણ્ય પિતુર્વાક્યં નભગઃ સત્યસારવાન્ ॥
જગામ તત્ર સુપ્રીત્યા યત્ર તત્સત્રમુત્તમમ્

તદાહઃ કર્મણિ મુને સત્રે તસ્મિન્સ માનવઃ ॥
સૂક્તે દ્વે વૈશ્વદેવે હિ પ્રોવાચ સ્પષ્ટતસ્સુધીઃ

સમાપ્તે કર્મણિ તતો વિપ્રા આંગિરસાશ્ચ તે ॥
તસ્મૈ દત્ત્વા યયુઃ સ્વર્ગં સ્વંસ્વં સત્રાવશેષિતમ્

તત્તદા સ્વીકરિષ્યંતં સુસત્રપરિશેષિતમ્ ॥
વિજ્ઞાય ગિરિશઃ સદ્ય આવિર્ભૂત સદૂતિકૃત્

સર્વાંગસુન્દરઃ શ્રીમાન્પુરુષઃ કૃષ્ણદર્શનઃ ॥
ભાવં સમીક્ષિતું ભાગં દાતું જ્ઞાનં પરં ચ તત્

અથો સ શંકરઃ શમ્ભુઃ પરીક્ષાકર ઈશ્વરઃ ॥
ઉવાચોત્તરતોઽભ્યેત્ય નભગં તં હિ માનવમ્

ઈશ્વર ઉવાચ ॥
કસ્ત્વં ગૃહ્ણાસિ પુરુષ મમેદં વાસ્તુકં વસુ ॥
પ્રેષિતઃ કેન તત્સર્વં સત્યં વદ મમાગ્રતઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
તચ્છુત્વા તદ્વચસ્તાત માનવો નભગઃ કવિ ॥
પ્રત્યુવાચ વિનીતાત્મા પુરુષં કૃષ્ણદર્શનમ્

નભગઃ ઉવાચ ॥
મમેદમૃષિભિર્દત્તં વસુ યજ્ઞગતં ખલુ ॥
કથં વારયસે માં ત્વં ગૃહ્ણતં કૃષ્ણદર્શનમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
આકર્ણ્ય નાભગં વાક્યમિદં સત્યમુદીરિતમ્ ॥
પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મા પુરુષઃ કૃષ્ણદર્શનઃ

કૃષ્ણદર્શન ઉવાચ ॥
વિવાદેઽસ્મિન્હિ નૌ તાત પ્રમાણં જનકસ્તવ ॥
યાહિ તમ્પૃચ્છ સ બ્રૂયાત્તત્પ્રમાણન્તુ સત્યતઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
તદાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય નભગો માનવઃ કવિઃ ॥
આગચ્છત્પિતરં પ્રીત્યા તદુક્તં પૃષ્ટવાન્મુને

પુત્રોદિતં સમાકર્ણ્ય શ્રાદ્ધદેવસ્સ વૈ મનુઃ ॥
સ્મૃત્વા શિવપદામ્ભોજં પ્રાપ્તસ્મૃતિરુવાચ તમ્

મનુરુવાચ ॥
હે તાત શૃણુ મદ્વાક્યં સ દેવઃ પુરુષઃ શિવઃ ॥
તસ્યૈવ સકલં વસ્તુ યજ્ઞપ્રાપ્તં વિશેષતઃ

અધ્વરોર્વરિતં વસ્તુ રુદ્રભાગઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
ઇત્યપિ પ્રાજ્ઞવાદો હિ ક્વચિજ્જાતસ્તદિચ્છયા

સ દેવ ઈશ્વરઃ સર્વં વસ્ત્વર્હતિ ન સંશયઃ ॥
યજ્ઞાવશિષ્ટં કિમુત પરે તસ્યેચ્છયા વિભોઃ

અનુગ્રહાર્થમાયાતસ્તવ તદ્રૂપતઃ પ્રભુઃ ॥
તત્ર ત્વં ગચ્છ નભગ પ્રસન્નં કુરુ સત્યતઃ

ક્ષમાપય સ્વાપરાધં સુપ્રણમ્ય સ્તુતિં કુરુ ॥
સર્વપ્રભુસ્સ એવેશો યજ્ઞાધીશોઽખિલેશ્વરઃ

વિષ્ણુબ્રહ્માદયો દેવાઃ સિદ્ધાસ્સર્વર્ષયોઽપિ હિ ॥
તદનુગ્રહતસ્તાત સમર્થઃ સર્વકર્મણિ

કિમ્બહૂક્ત્યાત્મજશ્રેષ્ઠ ગચ્છ તત્રાશુ માચિરમ્ ॥
પ્રસાદય મહાદેવં સર્વથા સકલેશ્વરમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સ મનુઃ શ્રાદ્ધદેવશ્ચ તનયં દ્રુતમ્ ॥
પ્રેષયામાસ નિકટં શમ્ભોસ્સોઽપિ સમેત્ય તમ્

નભગશ્ચ પ્રણમ્યાશુ સાઞ્જલિર્નતમસ્તકઃ ॥
પ્રોવાચ સુપ્રસન્નાત્મા વિનયેન મહામતિઃ

નભગ ઉવાચ ॥
ઇદં તવેશ સર્વં હિ વસ્તુ ત્રિભુવને હિ યત્ ॥
ઇત્યાહ મે પિતા નૂનં કિમુતાધ્વરશેષિતમ્

અજાનતા મયા નાથ યદુક્તન્તદ્વચો ભ્રમાત્ ॥
અપરાધન્ત્વં ક્ષમસ્વ શિરસા ત્વાં પ્રસાદયે

ઇત્યુક્ત્વા નભગસ્સોતિદીનધીસ્તુ કૃતાઞ્જલિઃ ॥
તુષ્ટાવ તં મહેશાનં કૃષ્ણદર્શનમાનતઃ

શ્રાદ્ધદેવોઽપિ શુદ્ધાત્મા નતકસ્સાઞ્જલિસ્સુધીઃ ॥
તુષ્ટાવ તં પ્રભું નત્વા સ્વાપરાધં ક્ષમાપયત્

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર વિષ્ણુર્બ્રહ્માખિલઃ સુધીઃ ॥
વાસવાદ્યાઃ સમાજગ્મુઃ સિદ્ધાશ્ચ મુનયોઽપિ હિ

મહોત્સવં પ્રકુર્વન્તઃ સુકૃતાલયોઽખિલાઃ ॥
તુષ્ટુવુર્નતકા ભક્ત્યા સુપ્રણમ્ય પૃથક્પૃથક્

અથ રુદ્રઃ પ્રસન્નાત્મા કૃપાદૃષ્ટ્યા વિલોક્ય તાન્॥
ઉવાચ નભગં પ્રીત્યા સસ્મિતં કૃષ્ણદર્શનઃ

કૃષ્ણદર્શન ઉવાચ ॥
યત્તે પિતાવદદ્ધર્મ્યં વાક્યન્તત્તુ તથૈવ હિ ॥
ત્વયાપિ સત્યમુક્તં તત્સાધુસ્ત્વન્નાત્ર સંશયઃ

અતોઽહં સુપ્રસન્નોઽસ્મિ સર્વથા સુવ્રતેન તે ॥
દદામિ કૃપયા તે હિ જ્ઞાનમ્બ્રહ્મ સનાતનમ્

મહાજ્ઞાની ભવ ત્વં હિ સવિપ્રો નભગં દ્રુતમ્ ॥
ગૃહાણ વસ્ત્વિદં સર્વં મદ્દત્તં કૃપયાધુના

ઇહ સર્વસુખં ભુઙ્ક્ષ્વ નિર્વિકારં મહામતે ॥
સુગતિં પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં હિ સવિપ્રઃ કૃપયા મમ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા તાત ભગવાન્સ રુદ્રઃ સત્યવત્સલઃ ॥
સર્વેષામ્પશ્યતાન્તેષાન્તત્રૈવાન્તર્દધે હરઃ

વિષ્ણુર્બ્રહ્માપિ દેવાદ્યાસ્સર્વે તે મુનિસત્તમ ॥
સ્વંસ્વં ધામ યયુઃ પ્રીત્યા તસ્યૈ નત્વા દિશે મુદા

સપુત્રઃ શ્રાદ્ધદેવોઽપિ સ્વસ્થાનમગમન્મુદા ॥
ભુક્ત્વા ભોગાન્સુવિપુલાન્સોઽન્તે શિવપુર યયૌ

ઇત્થન્તે કીર્તિતો બ્રહ્મન્નવતારઃ શિવસ્ય હિ ॥
કૃષ્ણદર્શનનામા વૈ નભગાનન્દદાયકઃ

ઇદમાખ્યાનમનઘં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં સતામ્ ॥
પઠતાં શૃણ્વતાં વાપિ સર્વ કામફલપ્રદમ્

ય એતચ્ચરિતમ્પ્રાતસ્સાયં ચ સ્મરતે સુધીઃ ॥
કવિર્ભવતિ મન્ત્રજ્ઞો ગતિમન્તે લભેત્પરામ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે તૃતીયાયાં શતરુદ્રસંહિતાયાં નન્દીશ્વરસનત્કુમારસંવાદે કૃષ્ણદર્શનશિવાવતારવર્ણનંનામૈકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ