શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3.28

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
શૃણુ પ્રાજ્ઞ પ્રવક્ષ્યામિ શિવસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
અવતારં પુરાનન્દં યાતિનાથાહ્વયં મુને

અર્બુદાચલસંજ્ઞે તુ પર્વતે ભિલ્લવંશજઃ ॥
આહુકશ્ચ તદભ્યાશે વસતિસ્મ મુનીશ્વર

તત્પત્ની હ્યાહુકા નામ બભૂવ કિલ સુવ્રતા ॥
ઉભાવપિ મહાશૈવાવાસ્તાન્તૌ શિવપૂજકૌ

કસ્મિંશ્ચિત્સમયે ભિલ્લઃ શિવભક્તિરતઃ સદા ॥
આહારાર્થં સ્વપત્ન્યાશ્ચ સુદૂરં સ ગતો મુને

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર ગેહે ભિલ્લસ્ય શઙ્કરઃ॥
ભૂત્વા યતિવપુઃ સાયં પરીક્ષાર્થં સમાયયૌ

તસ્મિન્નવસરે તત્રાજગામ સ ગૃહાધિપઃ ॥
પૂજનં ચ યતીશસ્ય ચકાર પ્રેમતઃ સુધીઃ

તદ્ભાવસ્ય પરીક્ષાર્થં યતિરૂપસ્સ શંકરઃ॥
મહાલીલાતરઃ પ્રીત્યા ભીતં પ્રોવાચ દીનગીઃ

યતિનાથ ઉવાચ ॥
અદ્ય સ્થલં નિવાસાર્થં દેહિ મે પ્રાતરેવ હિ ॥
યાસ્યામિ સર્વથા ભિલ્લ સ્વસ્તિ સ્યાત્તવ સર્વદા

ભિલ્લ ઉવાચ ॥
ત્યમ્પ્રોક્તં ત્વયા સ્વામિઞ્શૃણુ મદ્વચનં ચ તે ॥
અતિ સ્વલ્પં સ્થલં મે હિ સ્યાન્નિવાસઃ કથન્તવ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તસ્સ યતિસ્તેન ગમનાય મતિન્દધે ॥
તાવદ્ભિલ્લ્યા વચઃ પ્રોક્તં સ્વામિનં સંવિચાર્ય્ય વૈ

ભિલ્લ્યુવાચ॥
સ્વામિન્દેહિ યતેઃસ્થાનં વિમુખં કુરુ માતિથિમ્ ॥
ગૃહધર્મં વિચાર્ય્ય ત્વમન્યથા ધર્મસંક્ષયઃ

સ્થીયતાન્તે ગૃહાભ્યંતઃ સુખેન યતિના સહ ॥
અહં બહિઃ સ્થિતિં કુર્ય્યામાયુધાનિ બૃહન્ત્યપિ

નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા ભિલ્લ્યા ધર્માન્વિતં શિવમ્ ॥
સ્વપત્ન્યા મનસા તેન ભિલ્લેન ચ વિચારિતમ્

સ્ત્રિયં બહિશ્ચ નિષ્કાસ્ય કથં સ્થેયં મયા બહે ॥
યતેરન્યત્ર ગમનમધર્મ્મકરમાત્મનઃ

દ્વયમપ્યુચિતં નૈવ સર્વથા ગૃહમેધિનઃ ॥
યદ્ભાવિ તદ્ભવેદેવ મયા સ્થેયં ગૃહાદ્બહિઃ

ઇત્યાગ્રહન્તદા કૃત્વા ગૃહાન્તઃ સ્થાય તૌ મુદા ॥
સ્વાયુધાનિ ચ સંસ્થાપ્ય ભિલ્લોઽતિષ્ઠદ્ગૃહાદ્બહિઃ

રાત્રૌ તમ્પશવઃ ક્રૂરા હિંસકાઃ સમપીડયન્ ॥
તેનાપિ ચ યથાશક્તિ કૃતો યત્નો મહાંસ્તદા

એવં યત્નં પ્રકુર્વાણ સ ભિલ્લો બલવાનપિ ॥
પ્રારબ્ધાત્પ્રેરિતૈર્હિંસ્રૈર્બલાદાસીચ્ચ ભક્ષિતઃ

પ્રાતરુત્થાય સ યતિર્દૃષ્ટ્વા હિંસ્રૈશ્ચ ભક્ષિતમ્ ॥
ભિલ્લં વને ચરંતં વૈ દુઃખિતોઽભૂદતીવ હિ ।૧૯॥
દુખિતં તં યતિન્દૃષ્ટ્વા ભિલ્લી સા દુઃખિતાપિ હિ ॥
ધૈર્યાત્સ્વદુઃખં સંહૃત્ય વચનં ચેદમબ્રવીત્

ભિલ્લ્યુવાચ ॥
કિમર્થં ક્રિયતે દુઃખં ભદ્રં જાતં યતેઽધુના ॥
ધન્યોયં કૃતકૃત્યશ્ચ યજ્જાતો મૃત્યુરીદૃશઃ

અહં ચૈનં ગમિષ્યામિ ભસ્મ ભૂત્વાનલે યતે ॥
ચિતાં કારય સુપ્રીત્યા સ્ત્રીણાં ધર્મઃ સનાતનઃ

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા હિતં મત્વા સ્વયં યતિઃ ॥
ચિતાં વ્યરચયત્સા હિ પ્રવિવેશ સ્વધર્મતઃ

એતસ્મિન્નન્તરે સાક્ષાત્પુરઃ પ્રાદુરભૂચ્છિવઃ ॥
ધન્યે ધન્યે ઇતિ પ્રીત્યા પ્રશંસસ્તાં હરોઽબ્રવીત્

હર ઉવાચ ॥
વરં બ્રૂહિ પ્રસન્નોસ્મિ ત્વદાચરણતોઽનઘે ॥
તવાદેયં ન વૈ કિંચિદ્વશ્યોઽહં તે વિશેષતઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
તચ્છુત્વા શમ્ભુવચનં પરમાનન્દદાયકમ્ ॥
સુખં પ્રાપ્તં વિશેષેણ ન કિંચિત્સ્મરણં યયૌ

તસ્યાસ્તદ્ગતિમાલક્ષ્ય સુપ્રસન્નો હરોઽભવત્ ॥
ઉવાચ ચ પુનઃ શમ્ભુર્વરં બ્રૂહીતિ તામ્પ્રભુઃ

શિવ ઉવાચ ॥
અયં યતિશ્ચ મદ્રૂપો હંસરૂપો ભવિષ્યતિ ॥
પરજન્મનિ વાં પ્રીત્યા સંયોગ કારયિષ્યતિ ॥ ૨૮ ।
ભિલ્લશ્ચ વીરસેનસ્ય નૈષધે નગરે વરે ॥
મહાન્પુત્રો નલો નામ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

ત્વં સુતા ભીમરાજસ્ય વૈદર્ભે નગરેઽનઘે॥
દમયન્તી ચ વિખ્યાતા ભવિષ્યસિ ગુણાન્વિતા

યુવાં ચોભૌ મિલિત્વા ચ રાજભોગં સુવિસ્તરમ્ ॥
ભુક્ત્વા મુક્તિં ચ યોગીન્દ્રેર્લપ્સ્યેથે દુર્લભાં ધ્રુવમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ચ સ્વયં શમ્ભુર્લિઙ્ગરૂપોઽભવત્તદા ॥
તસ્માન્ન ચલિતો ધર્માદચલેશ ઇતિ સ્મૃતઃ

સ ભિલ્લ આહુકશ્ચાપિ વીરસેનસુતોઽભવત્ ॥
નૈષધે નગરે તાત નલનામા મહાનૃપઃ

આહુકા સા મહાભિલ્લી ભીમસ્ય તનયાઽભવત્ ॥
વૈદર્ભે નગરે રાજ્ઞો દમયન્તીતિ વિશ્રુતા

યતિનાથાહ્વયસ્સોપિ હંસરૂપોઽભવચ્છિવઃ ॥
વિવાહં કારયામાસ દમયન્ત્યા નલેન વૈ

પૂર્વસત્કારરૂપેણ મહાપુણ્યેન શંકરઃ ॥
હંસરૂપં વિધાયૈવ તાભ્યાં સુખમદાત્પ્રભુઃ

શિવો હંસાવતારો હિ નાનાવાર્તાવિચક્ષણઃ ॥
દમયન્ત્યા નલસ્યાપિ પરમાનન્દદાયકઃ

ઇદં ચરિતં પરમં પવિત્રં શિવાવતારસ્ય પવિત્રકીર્તેઃ ॥
યતીશસંજ્ઞસ્ય મહાદ્ભુતં હિ હંસાહ્વયસ્યાપિ વિમુક્તિદં હિ

યતીશબ્રહ્મહંસાખ્યાવતારચરિતં શુભમ્ ॥
શૃણુયાચ્છ્રાવયેદ્યો હિ સ લભેત પરાં ગતિમ્

ઇદમાખ્યાનમનઘં સર્વકામફલપ્રદમ્ ॥
સ્વર્ગ્યં યશસ્યમાયુષ્યં ભક્તિવર્ધનમુત્તમમ્

શ્રુત્વૈતચ્ચચરિતં શમ્ભોર્યતિહંસસ્વરૂપયોઃ ॥
ઇહ સર્વસુખમ્ભુક્ત્વા સોઽન્તે શિવપુરં વ્રજેત્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે તૃ૦ શતરુદ્રસંહિ૦ યતિનાથબ્રહ્મહંસાહ્વયશિવાવતારચરિતવર્ણનં નામાષ્ટાવિંશોઽધ્યાયઃ