શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3.15

નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
વિશ્વાનરસ્સપત્નીકસ્તચ્છ્રુત્વા નારદેરિતમ્॥
તદેવમ્મન્યમાનોભૂદ્વજ્રપાતં સુદારુણમ્

હા હતોસ્મીતિ વચસા હૃદયં સમતાડયત્ ॥
મૂર્ચ્છામવાપ મહતીં પુત્રશોકસમાકુલઃ

શુચિષ્મત્યપિ દુઃખાર્ત્તા રુરોદાતીવ દુસ્સહમ્ ॥
અતિસ્વરેણ હારાવૈરત્યન્તં વ્યાકુલેન્દ્રિયા

શ્રુત્વાર્ત્તનાદમિતિ વિશ્વનરોપિ મોહં હિત્વોત્થિતઃ કિમિતિ કિંત્વિતિ કિં કિમેતત્॥
ઉચ્ચૈર્વદન્ ગૃહપતિઃ ક્વ સ મે બહિસ્થઃ પ્રાણોન્તરાત્મનિલયસ્સકલેંદ્રિયેશઃ

તતો દૃષ્ટ્વા સ પિતરૌ બહુશોકસમાવૃતૌ ॥
સ્મિત્વોવાચ ગૃહપસ્સબાલશ્શંકરાંશજઃ

ગૃહપતિરુવાચ ॥
હે માતસ્તાત કિં જાતં કારણન્તદ્વદાધુના ॥
કિમર્થં રુદિતોઽત્યર્થં ત્રાસસ્તાદૃક્કુતો હિ વામ્

ન માં કૃતવપુસ્ત્રાણમ્ભવચ્ચરણરેણુભિઃ ॥
કાલઃ કલયિતું શક્તો વરાકીં ચિઞ્ચલાલ્પિકા

પ્રતિજ્ઞાં શૃણુતાન્તાતૌ યદિ વાન્તનયો હ્યહમ્ ॥
કરિષ્યેહં તથા યેન મૃત્યુસ્ત્રસ્તો ભવિષ્યતિ

મૃત્યુંજયં સમારાધ્ય ગર્વજ્ઞં સર્વદં સતામ્ ॥
જપિષ્યામિ મહાકાલં સત્યં તાતૌ વદામ્યહમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય જારિતૌ દ્વિજદમ્પતી॥
અકાલમૃતવર્ષૌઘૈર્ગતતાપૌ તદોચતુઃ

દ્વિજદમ્પતી ઊચતુઃ ॥
પુનર્બ્રૂહિ પુનર્બ્રૂહિ કીદૃક્કીદૃક્ પુનર્વદ ॥
કાલઃ કલયિતુન્નાલં વરાકી ચઞ્ચલાસ્તિ કા

આવયોસ્તાપનાશાય મહોપાયસ્ત્વયેરિતઃ ॥
મૃત્યુંજયાખ્યદેવસ્ય સમારાધનલક્ષણઃ

તદ્વચ્ચ શરણં શમ્ભોર્નાતઃ પરતરં હિ તત્॥
મનોરથપથાતીત કારિણઃ પાપહારિણઃ

કિન્ન શ્રુતન્ત્વયા તાત શ્વેતકેતું યથા પુરા ॥
પાશિતં કાલપાશેન રરક્ષ ત્રિપુરાન્તકઃ

શિલાદતનયં મૃત્યુગ્રસ્તમષ્ટાબ્દમાત્રકમ્ ॥
શિવો નિજજનઞ્ચક્રે નન્દિનં વિશ્વનંદિનમ્

ક્ષીરોદમથનોદ્ભૂતં પ્રલયાનલસન્નિભમ્ ॥
પીત્વા હલાહલં ઘોરમરક્ષદ્ભુવનત્રયમ્

જલંધરં મહાદર્પં હૃતત્રૈલોક્યસમ્પદમ્ ॥
રુચિરાંગુષ્ઠરેખોત્થ ચક્રેણ નિજઘાન યઃ

ય એકેષુ નિપાતોત્થજ્વલનૈસ્ત્રિપુરમ્પુરા ॥
ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યસમ્મૂઢં શોષયામાસ ભાનુના

કામં દૃષ્ટિનિપાતેન ત્રૈલોક્યવિજયોર્જિતમ્ ॥
નિનાયાનંગપદવીં વીક્ષ્યમાણેષ્વજાદિષુ

તમ્બ્રહ્માદ્યૈકકર્તારમ્મેઘવાહનમચ્યુતમ્ ॥
પ્રયાહિ પુત્ર શરણં વિશ્વરક્ષામણિં શિવમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
પિત્રોરનુજ્ઞામ્પ્રાપ્યેતિ પ્રણમ્ય ચરણૌ તયોઃ ॥
પ્રાદક્ષિણ્યમુપાવૃત્ય બહ્વાશ્વાસ્ય વિનિર્યયૌ

સમ્પ્રાપ્ય કાશીં દુષ્પ્રાપામ્બ્રહ્મનારાયણાદિભિઃ ॥
મહાસંવર્ત્તસન્તાપહન્ત્રીં વિશ્વેશપાલિતામ્

સ્વર્ધુન્યા હારયષ્ટ્યેવ રાજિતા કણ્ઠભૂમિષુ ॥
વિચિત્રગુણશાલિન્યા હરપત્ન્યા વિરાજિતામ્

તત્ર પ્રાપ્ય સ વિપ્રેશઃ પ્રાગ્યયૌ મણિકર્ણિકામ્ ॥
તત્ર સ્નાત્વા વિધાનેન દૃષ્ટ્વા વિશ્વેશ્વરમ્પ્રભુમ્

સાઞ્જલિર્નતશીર્ષોઽસૌ મહાનન્દાન્વિતસ્સુધીઃ ॥
ત્રૈલોક્યપ્રાણસન્ત્રાણકારિણમ્પ્રણનામ હ

આલોક્યાલોક્ય તલ્લિંગં તુતોષ હૃદયે મુહુઃ ॥
પરમાનંદકંદાઢ્યં સ્ફુટમેતન્ન સંશયઃ

અહો ન મત્તો ધન્યોસ્તિ ત્રૈલોક્યે સચરાચરે ॥
યદદ્રાક્ષિષમદ્યાહં શ્રીમદ્વિશ્વેશ્વરં વિભુમ્

મમ ભાગ્યોદયાયૈવ નારદેન મહર્ષિણા ॥
પુરાગત્ય તથોક્તં યત્કૃતકૃત્યોસ્મ્યહન્તતઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યાનન્દામૃતરસૈર્વિધાય સ હિ પારણમ્ ॥
તતશ્શુભેહ્નિ સંસ્થાપ્ય લિંગં સર્વ્વહિતપ્રદમ્

જગ્રાહ નિયમાન્ઘોરાન્ દુષ્કરાનકૃતાત્મભિઃ ॥
અષ્ટોત્તરશતૈઃ કુમ્ભૈઃ પૂર્ણૈર્ગંગામ્ભસા શુભૈઃ

સંસ્નાપ્ય વાસસા પૂતઃ પૂતાત્મા પ્રત્યહં શિવમ્ ॥
નીલોત્પલમયીમ્માલાં સમર્પયતિ સોઽન્વહમ્

અષ્ટાધિકસહસ્રૈસ્તુ સુમનોભિર્વિનિર્મિતામ્ ॥
સ પક્ષે વાથ વા માસે કન્દમૂલફલાશનઃ

શીર્ણપર્ણાશનૈર્ધીરઃ ષણ્માસં સમ્બભૂવ સઃ ॥
ષણ્માસં વાયુભક્ષોઽભૂત્ષણ્માસં જલ બિન્દુભુક્

એવં વર્ષવયસ્તસ્ય વ્યતિક્રાન્તં મહાત્મનઃ ॥
શિવૈકમનસો વિપ્રાસ્તપ્યમાનસ્ય નારદ

જન્મતો દ્વાદશે વર્ષે તદ્વચો નારદેરિતમ્ ॥
સત્યં કરિષ્યન્નિવ તમભ્યગાત્કુલિશાયુધઃ

ઉવાચ ચ વરં બ્રૂહિ દદ્મિ ત્વન્મનસિ સ્થિતમ્ ॥
અહં શતક્રતુર્વિપ્ર પ્રસન્નોસ્મિ શુભવ્રતૈઃ ॥ ।

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય મહેન્દ્રસ્ય વાક્યમ્મુનિકુમારકઃ ॥
ઉવાચ મધુરન્ધીરઃ કીર્તયન્મધુરાક્ષરમ્

ગૃહપતિરુવાચ ॥
મઘવન્ વૃત્રશત્રો ત્વાં જાને કુલિશપાણિનમ્ ॥
નાહં વૃણે વરન્ત્વત્તશ્શંકરો વરદોઽસ્તિ મે

ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥
ન મત્તશ્શઙ્કરસ્ત્વન્યો દેવદેવોઽસ્મ્યહં શિશો ॥
વિહાય બાલિશત્વં ત્વં વરં યાચસ્વ મા ચિરમ્

ગૃહપતિરુવાચ ॥
ગચ્છાહલ્યાપતેઽસાધો ગોત્રારે પાકશાસન ॥
ન પ્રાર્થયે પશુપતેરન્યં દેવાન્તરં સ્ફુટમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ક્રોધ સંરક્તલોચનઃ ॥
ઉદ્યમ્ય કુલિશં ઘોરમ્ભીષયામાસ બાલકમ્

સ દૃષ્ટ્વા બાલકો વજ્રં વિદ્યુજ્જ્વાલા સમાકુલમ્ ॥
સ્મરન્નારદ વાક્યં ચ મુમૂર્ચ્છ ભયવિહ્વલઃ

અથ ગૌરીપતિશ્શમ્ભુરાવિરાસીત્તપોનુદઃ ॥
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભદ્રન્તે સ્પર્શૈસ્સંજીવયન્નિવ

ઉન્મીલ્ય નેત્રકમલે સુપ્તે ઇવ દિનક્ષયે ॥
અપશ્યદગ્રે ચોત્થાય શમ્ભુમર્કશતાધિકમ્

ભાલે લોચનમાલોક્ય કણ્ઠે કાલં વૃષધ્વજમ્॥
વામાઙ્ગસન્નિવિષ્ટાદ્રિતનયં ચન્દ્રશેખરમ્

કપર્દ્દેન વિરાજન્તં ત્રિશૂલાજગવાયુધમ્॥
સ્ફુરત્કર્પૂરગૌરાંગં પરિણદ્ધ ગજાજિનમ્

પરિજ્ઞાય મહાદેવં ગુરુવાક્યત આગમાત્॥
હર્ષબાષ્પાકુલાસન્નકણ્ઠરોમાઞ્ચકઞ્ચુકઃ

ક્ષણં ચ ગિરિવત્તસ્થૌ ચિત્રકૂટત્રિપુત્રકઃ ॥
યથા તથા સુસમ્પન્નો વિસ્મૃત્યાત્માનમેવ ચ

ન સ્તોતું ન નમસ્કર્તું કિઞ્ચિદ્વિજ્ઞપ્તિમેવ ચ ॥
યદા સ ન શશાકાલં તદા સ્મિત્વાહ શઙ્કરઃ

ઈશ્વર ઉવાચ ॥
શિશો ગૃહપતે શક્રાદ્વજ્રોદ્યતકરાદહો ॥
જ્ઞાત ભીતોઽસિ મા ભૈષીર્જિજ્ઞાસા તે મયા કૃતા

મમ ભક્તસ્ય નો શક્રો ન વજ્રં ચાન્તકોઽપિ ચ ॥
પ્રભવેદિન્દ્રરૂપેણ મયૈવ ત્વમ્વિભીષિતઃ

વરન્દદામિ તે ભદ્ર ત્વમગ્નિપદભાગ્ભવ ॥
સર્વેષામેવ દેવાનાં વરદસ્ત્વં ભવિષ્યસિ

સર્વેષામેવ ભૂતાનાં ત્વમગ્નેઽન્તશ્ચરો ભવ॥
ધર્મરાજેન્દ્રયોર્મધ્યે દિગીશો રાજ્યમાપ્નુહિ

ત્વયેદં સ્થાપિતં લિંગં તવ નામ્ના ભવિષ્યતિ॥
અગ્નીશ્વર ઇતિ ખ્યાતં સર્વતેજોવિબૃંહણમ્

અગ્નીશ્વરસ્ય ભક્તાનાં ન ભયં વિદ્યુદગ્નિભિઃ ॥
અગ્નિમાંદ્યભયં નૈવ નાકાલમરણં ક્વચિત્

અગ્નીશ્વરં સમભ્યર્ચ્ય કાશ્યાં સર્વસમૃદ્ધિદમ્ ॥
અન્યત્રાપિ મૃતો દૈવાદ્વહ્નિલોકે મહીયતે

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તાનીય તદ્બન્ધૂન્પિત્રોશ્ચ પરિપશ્યતોઃ॥
દિક્પતિત્વેઽભિષિચ્યાગ્નિં તત્ર લિંગે શિવોઽવિશત્

ઇત્થમગ્ન્યવતારસ્તે વર્ણિતો મે જનાર્દનઃ ॥
નામ્ના ગૃહપતિસ્તાત શંકરસ્ય પરાત્મનઃ

ચિત્રહોત્રપુરી રમ્યા સુખદાર્ચિષ્મતી વરા ॥
જાતવેદસિ યે ભક્તા તે તત્ર નિવસન્તિ વૈ

અગ્નિપ્રવેશં યે કુર્ય્યુર્દૃઢસત્ત્વા જિતેન્દ્રિયાઃ ॥
સ્ત્રિયો વા સત્ત્વસમ્પન્નાસ્તે સર્વ્વેપ્યગ્નિતેજસઃ

અગ્નિહોત્રરતા વિપ્રાઃ સ્થાપિતા બ્રહ્મચારિણઃ ॥
પશ્ચાનિવર્ત્તિનોઽપ્યેવમગ્નિલોકેગ્નિવર્ચસઃ

શીતે શીતાપનુત્ત્યૈ યસ્ત્વેધોભારાન્પ્રયચ્છતિ ॥
કુર્ય્યાદગ્નીષ્ટિકાં વાથ સ વસેદગ્નિસન્નિધૌ

અનાથસ્યાગ્નિસંસ્કારં યઃ કુર્ય્યાચ્છ્રદ્ધયાન્વિતઃ ॥
અશક્તઃ પ્રેરયેદન્યં સોગ્નિલોકે મહીયતે

અગ્નિરેકો દ્વિજાતીનાં નિશ્શ્રેયસકરઃ પરઃ ॥
ગુરુર્દેવો વ્રતં તીર્થં સર્વમગ્નિર્વિનિશ્ચિતમ્

અપાવનાનિ સર્વાણિ વહ્નિસંસર્ગતઃ ક્ષણાત્ ॥
પાવનાનિ ભવન્ત્યેવ તસ્માદ્યઃ પાવકઃ સ્મૃતઃ

અન્તરાત્મા હ્યયં સાક્ષાન્નિશ્ચયો હ્યાશુશુક્ષણિઃ ॥
માંસગ્રાસાન્પચેત્કુક્ષૌ સ્ત્રીણાં નો માંસપેશિકામ્

તૈજસી શામ્ભવી મૂર્ત્તિઃ પ્રત્યક્ષા દહનાત્મિકા ॥
કર્ત્રી હર્ત્રી પાલયિત્રી વિનૈતાં કિં વિલોક્યતે

ચિત્રભાનુરયં સાક્ષાન્નેત્રન્ત્રિભુવનેશિતુઃ ॥
અન્ધે તમોમયે લોકે વિનૈનં કઃ પ્રકાશનઃ

ધૂપપ્રદીપનૈવેદ્યપયોદધિઘૃતૈક્ષવમ્ ॥
એતદ્ભુક્તં નિષેવન્તે સર્વે દિવિ દિવૌકસઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે તૃતીયાયાં શતરુદ્રસંહિતાયાં ગૃહપત્યવતારવર્ણનં નામ પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ