શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.47

વ્યાસ ઉવાચ ॥
તસ્મિન્મહતિ સંગ્રામે દારુણે લોમહર્ષણે ॥
શુક્રો દૈત્યપતિર્વિદ્વાન્ભક્ષિતસ્ત્રિપુરારિણા

ઇતિ શ્રુતં સમાસાન્મે તત્પુનર્બ્રૂહિ વિસ્તરાત॥
કિં ચકાર મહાયોગી જઠરસ્થઃ પિનાકિનઃ

ન દદાહ કથં શભોશ્શુક્રં તં જઠરાનલઃ ॥
કલ્પાન્તદહનઃ કાલો દીપ્તતેજાશ્ચ ભાર્ગવઃ

વિનિષ્ક્રાંતઃ કથં ધીમાચ્છંભોર્જઠરપંજરાત્ ॥
કથમારાધયામાસ કિયત્કાલં સ ભાર્ગવઃ

અથ ચ લબ્ધવાન્વિદ્યાં તાં મૃત્યુશમનીં પરામ્॥
કા સા વિદ્યા પરા તાત યથા મૃત્યુર્હિ વાર્યતે

લેભેન્ધકો ગાણપત્યં કથં શૂલા દ્વિનિર્ગતઃ ॥
દેવદેવસ્ય વૈ શંભોર્મુનેર્લીલાવિહારિણઃ

એતત્સર્વમશેષેણ મહાધીમન્ કૃપાં કુરુ ॥
શિવલીલામૃતં તાત શૃણ્વત કથયસ્વ મે

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વ્યાસસ્યામિતતેજસઃ ॥
સનત્કુમારઃ પ્રોવાચ સ્મૃત્વા શિવપદાંબુજમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
શૃણુ વ્યાસ મહાબુદ્ધે શિવલીલામૃતં પરમ્ ॥
ધન્યસ્ત્વં શૈવમુખ્યોસિ મમાનન્દકરઃ સ્વતઃ

પ્રવર્તમાને સમરે શંકરાંધકયોસ્તયોઃ ॥
અનિર્ભેદ્યપવિવ્યૂહગિરિવ્યૂહાધિનાથયોઃ

પુરા જયો બભૂવાપિ દૈત્યાનાં બલશાલિનામ્॥
શિવપ્રભા વાદભવત્પ્રમથાનાં મુને જયઃ

તચ્છુત્વાસીદ્વિષણ્ણો હિ મહાદૈત્યોંધકાસુરઃ॥
કથં સ્યાન્મે જય ઇતિ વિચારણપરોઽભવત્

અપસૃત્ય તતો યુદ્ધાદંધકઃ પરબુદ્ધિમાન્ ॥
દ્રુતમભ્યગમદ્વીર એકલશ્શુક્રસન્નિધિમ્

પ્રણમ્ય સ્વગુરું કાવ્યમવરુહ્ય રથાચ્ચ સઃ ॥
બભાષેદં વિચાર્યાથ સાંજલિર્નીતિવિત્તમઃ

અંધક ઉવાચ ॥
ભગવંસ્ત્વામુપાશ્રિત્ય ગુરોર્ભાવં વહામહે ॥
પરાજિતા ભવામો નો સર્વદા જયશાલિનઃ

ત્વત્પ્રભાવાત્સદા દેવાન્સમસ્તાન્સાનુગાન્વયમ્ ॥
મન્યામહે હરોષેન્દ્રમુખાનપિ હિ કત્તૃણાન્

અસ્મત્તો બિભ્યતિ સુરાસ્તદા ભવદનુગ્રહાત્ ॥
ગજા ઇવ હરિભ્યશ્ચ તાર્ક્ષ્યેભ્ય ઇવ પન્નગાઃ

અનિર્ભેદ્યં પવિવ્યૂહં વિવિશુર્દૈત્ય દાનવાઃ ॥
પ્રમથાનીકમખિલં વિધૂય ત્વદનુગ્રહાત્

વયં ત્વચ્છરણા ભૂત્વા સદા ગા ઇવ નિશ્ચલાઃ ॥
સ્થિત્વા ચરામો નિશ્શંકમાજાવપિ હિ ભાર્ગવ

રક્ષરક્ષાભિતો વિપ્ર પ્રવ્રજ્ય શરણાગતાન્ ॥
અસુરાઞ્છત્રુભિર્વીરૈરર્દિતાંશ્ચ મૃતાનપિ

પ્રથમૈર્ભીમવિક્રાંતૈઃ ક્રાંતાન્મૃત્યુપ્રમાથિભિઃ ॥
સૂદિતાન્પતિતાન્પશ્ય હુંડાદીન્મદ્ગણાન્વરાન્

યઃ પીત્વા કણધૂમં વૈ સહસ્રં શરદાં પુરા ॥
ત્વયા પ્રાપ્તા વરા વિદ્યા તસ્યાઃ કાલોયમાગતઃ

અદ્ય વિદ્યાફલં તત્તે સર્વે પશ્યંતુ ભાર્ગવ ॥
પ્રમથા અસુરાન્સર્વાન્ કૃપયા જીવયિષ્યતઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્થમન્ધકવાક્યં સ શ્રુત્વા ધીરો હિ ભાર્ગવઃ ॥
તદા વિચારયામાસ દૂયમાનેન ચેતસા

કિં કર્તવ્યં મયાદ્યાપિ ક્ષેમં મે સ્યાત્કથં ત્વિતિ ॥
સન્નિપાતવિધિર્જીવઃ સર્વથાનુચિતો મમ

વિધેયં શંકરાત્પ્રાપ્તા તદ્ગુણાન્ પ્રતિ યોજયે ॥
તદ્રણે મર્દિતાન્વીરઃ પ્રમથૈશ્શંકરાનુગૈઃ

શરણાગતધર્મોથ પ્રવરસ્સર્વતો હૃદા॥
વિચાર્ય શુક્રેણ ધિયા તદ્વાણી સ્વીકૃતા તદા

કિંચિત્સ્મિતં તદા કૃત્વા સોઽબ્રવીદ્દાનવાધિપમ્ ॥
ભાર્ગવશ્શિવપાદાબ્જં સપ્પા?? સ્વસ્થેન ચેતસા

શુક્ર ઉવાચ ॥
યત્ત્વયા ભાષિતં તાત તત્સર્વં તથ્યમેવ હિ ॥
એતદ્વિદ્યોપાર્જનં હિ દાનવાર્થં કૃતં?? મયા

દુસ્સહં કણધૂમં વૈ પીત્વા વર્ષસહસ્રકમ્ ॥
વિદ્યેયમીશ્વરાત્પ્રાપ્તા બંધૂનાં સુખદા સદા

પ્રમથૈર્મથિતાન્દૈત્યાન્રણેહં વિદ્યયાનયા ॥
ઉત્થાપયિષ્યે મ્લાનાનિ શસ્યાનિ જલભુગ્યથા

નિર્વ્રણાન્નીરુજઃ સ્વસ્થાન્સુપ્ત્વેવ પુન રુત્થિતાન્ ॥
મુહૂર્તેસ્મિંશ્ચ દ્રષ્ટાસિ દૈત્યાંસ્તાનુત્થિતાન્નિજાન્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સોધકં શુક્રો વિદ્યામાવર્તયત્ક વિઃ ॥
એકૈકં દૈત્યમુદ્દિશ્ય સ્મૃત્વા વિદ્યેશમાદરાત્

વિદ્યાવર્તનમાત્રેણ તે સર્વે દૈત્યદાનવાઃ ॥
ઉત્તસ્થુર્યુગપદ્વીરાસ્સુપ્તા ઇવ ધૃતાયુધાઃ

સદાભ્યસ્તા યથા વેદાસ્સમરે વા યથામ્બુદા ॥
શ્રદ્ધયાર્થાસ્તથા દત્તા બ્રાહ્મણેભ્યો યથાપદિ

ઉજ્જીવિતાંસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા હુંડાદીંશ્ચ મહાસુરાન્ ॥
વિનેદુરસુરાઃ સર્વે જલપૂર્ણા ઇવાંબુદાઃ

રણોદ્યતાઃ પુનશ્ચાસન્ગર્જંતો વિકટાન્રવાન્ ॥
પ્રમથૈસ્સહ નિર્ભીતા મહાબલપરાક્રમાઃ

શુક્રેણોજ્જીવિતાન્દૃષ્ટ્વા પ્રમથા દૈત્યદાનવાન્ ॥
વિસિષ્મિરે તતસ્સર્વે નંદ્યાદ્યા યુદ્ધદુર્મદાઃ

વિજ્ઞાપ્યમેવં કર્મૈતદ્દેવેશે શંકરેઽખિલમ્ ॥
વિચાર્ય બુદ્ધિમંતશ્ચ હ્યેવં તેઽન્યોન્યમબ્રુવન્

આશ્ચર્યરૂપે પ્રમથેશ્વરાણાં તસ્મિંસ્તથા વર્તતિ યુદ્ધયજ્ઞે ॥
અમર્ષિતો ભાર્ગવકર્મ દૃષ્ટ્વા શિલાદપુત્રોઽભ્યગમન્મહેશમ્

જયેતિ ચોક્ત્વા જયયોનિમુગ્રમુવાચ નંદી કનકાવદાતમ્ ॥
ગણેશ્વરાણાં રણકર્મ દેવ દેવૈશ્ચ સેન્દ્રૈરપિ દુષ્કરં સત્

તદ્ભાર્ગવેણાદ્ય કૃતં વૃથા નસ્સંજીવતાંસ્તાન્હિ મૃતાન્વિપક્ષાન્॥
આવર્ત્ય વિદ્યાં મૃતજીવદાત્રીમેકેકમુદ્દિશ્ય સહેલમીશ

તુહુંડહુંડાદિકકુંભજંભવિપા કપાકાદિમહાસુરેન્દ્રાઃ ॥
યમાલયાદદ્ય પુનર્નિવૃત્તા વિદ્રાવયંતઃ પ્રમથાંશ્ચરંતિ

યદિ હ્યસૌ દૈત્યવરાન્નિરસ્તાન્સંજીવયેદત્ર પુનઃ પુનસ્તાન્॥
જયઃ કુતો નો ભવિતા મહેશ ગણેશ્વરાણાં કુત એવ શાંતિઃ

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યેવમુક્તઃ પ્રમથેશ્વરેણ સ નંદિના વૈ પ્રમથેશ્વરેશઃ ॥
ઉવાચ દેવઃ પ્રહસંસ્તદાનીં તં નંદિનં સર્વગણેશરાજમ્

શિવ ઉવાચ ॥
નન્દિન્પ્રયાહિ ત્વરિતોઽતિ માત્રં દ્વિજેન્દ્રવર્યં દિતિનન્દનાનામ્ ॥
મધ્યાત્સમુદ્ધૃત્ય તથા નયાશુ શ્યેનો યથા લાવકમંડજાતમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
સ એવમુક્તો વૃષભધ્વજેન નનાદ નંદી વૃષસિંહનાદઃ ॥
જગામ તૂર્ણં ચ વિગાહ્ય સેનાં યત્રાભવદ્ભાર્ગવવંશદીપઃ

તં રક્ષ્યમાણં દિતિજૈસ્સમસ્તૈઃ પાશાસિવૃક્ષોપલશૈલહસ્તૈઃ ॥
વિક્ષોભ્ય દૈત્યાન્બલવાઞ્જહાર કાવ્યં સ નન્દી શરભો યથેભમ્

સ્રસ્તાંબરં વિચ્યુતભૂષણં ચ વિમુક્તકેશં બલિના ગૃહીતમ્ ॥
વિમોચયિષ્યંત ઇવાનુજગ્મુઃ સુરારયસ્સિંહરવાંસ્ત્યજંતઃ

દંભોલિ શૂલાસિપરશ્વધાનામુદ્દંડચક્રોપલકંપનાનામ્ ॥
નંદીશ્વરસ્યોપરિ દાનવેન્દ્રા વર્ષં વવર્ષુર્જલદા ઇવોગ્રમ્

તં ભાર્ગવં પ્રાપ્ય ગણાધિરાજો મુખાગ્નિના શસ્ત્રશતાનિ દગ્ધ્વા ॥
આયાત્પ્રવૃદ્ધેઽસુરદેવયુદ્ધે ભવસ્ય પાર્શ્વે વ્યથિતારિપક્ષઃ

અયં સ શુક્રો ભગવન્નિતીદં નિવેદયામાસ ભવાય શીઘ્રમ્ ॥
જગ્રાહ શુક્રં સ ચ દેવદેવો યથોપહારં શુચિના પ્રદત્તમ્

ન કિંચિદુક્ત્વા સ હિ ભૂતગોપ્તા ચિક્ષેપ વક્ત્રે ફલવત્કવીન્દ્રમ્ ॥
હાહારવસ્તૈરસુરૈસ્સમસ્તૈરુચ્ચૈર્વિમુક્તો હહહેતિ ભૂરિ

ઇતિ શ્રીશિવ મહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખંડે અંધકયુદ્ધે શુક્રનિગીર્ણનવર્ણનં નામ સપ્તચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ