શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.46

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
તસ્યેંગિતજ્ઞશ્ચ સ દૈત્યરાજો ગદાં ગૃહીત્વા ત્વરિતસ્સસૈન્યઃ ॥
કૃત્વાથ સાઽગ્રે ગિલનામધેયં સુદારુણં દેવવરૈરભેદ્યમ્

ગુહામુખં પ્રાપ્ય મહેશ્વરસ્ય બિભેદ શસ્ત્રૈરશનિપ્રકાશૈઃ॥
અન્યે તતો વીરકમેવ શસ્ત્રૈરવાકિરઞ્છૈલ સુતાં તથાન્યે

દ્વારં હિ કેચિદ્રુચિરં બભંજુઃ પુષ્પાણિ પત્રાણિ વિનાશયેયુઃ ॥
ફલાનિ મૂલાનિ જલં ચ હૃદ્યમુદ્યાનમાર્ગાનપિ ખંડયેયુઃ

વિલોડયેયુર્મુદિતાશ્ચ કેચિચ્છૃંગાણિ શૈલસ્ય ચ ભાનુમંતિ ॥
તતો હરસ્સસ્મૃતવાન્સ્વસૈન્યં સમાહ્વયન્કુપિતઃ શૂલપાણિઃ

ભૂતાનિ ચાન્યાનિ સુદારુણાનિ દેવાન્સસૈન્યાન્સહ વિષ્ણુમુખ્યાન્॥
આહૂતમાત્રાનુગણાસ્સસૈન્યા રથૈર્ગજૈર્વાજિવૃષૈશ્ચ ગોભિઃ

ઉષ્ટ્રૈઃ ખરૈઃ પક્ષિવરૈશ્ચ સિંહૈસ્તે સર્વદેવાઃ સહભૂતસંઘૈઃ ॥
વ્યાઘ્રૈમૃગૈસ્સૂકરસારસૈશ્ચ સમીનમત્સ્યૈશ્શિશુમારમુખ્યૈઃ

અન્યૈશ્ચ નાના વિધજીવસંઘૈર્વિશીર્ણદંશાઃ સ્ફુટિતૈસ્સ્મશાનૈઃ ॥
ભુજંગમૈઃ પ્રેતશતૈઃ પિશાચૈર્દિવ્યૈર્વિમાનૈઃ કમલાકરૈશ્ચ

નદીનદૈઃ પર્વતવાહનૈશ્ચ સમાગતાઃ પ્રાંજલયઃ પ્રણમ્ય ॥
કપર્દિનં તસ્થુરદીનસત્ત્વાસ્સેનાપતિં વીરકમેવ કૃત્વા

વિસર્જયામાસ રણાય દેવાન્વિશ્રાંતવાહાનથ તત્પિનાકી ॥
યુદ્ધે સ્થિરં લબ્ધજયં પ્રધાનં સંપ્રેષિતાસ્તે તુ મહેશ્વરેણ

ચક્રુર્યુગાંતપ્રતિમં ચ યુદ્ધં મર્ય્યાદહીનં સગિલેન સર્વે ॥
દૈત્યેન્દ્રસૈન્યેન સદૈવ ઘોરં ક્રોધાન્નિગીર્ણાસ્ત્રિદશાસ્તુ સંખ્યે

તસ્મિન્ક્ષણે યુધ્યમાનાશ્ચ સર્વે બ્રહ્મેન્દ્રવિષ્ણ્વર્કશશાંકમુખ્યાઃ॥
આસન્નિગીર્ણા વિધસેન તેન સૈન્યે નિગીર્ણેઽસ્તિ તુ વીરકો હિ

વિહાય સંગ્રામશિરોગુહાં તાં પ્રવિશ્ય શર્વં પ્રણિપત્ય મૂર્ધ્ના ॥
પ્રોવાચ દુઃખાભિહતઃ સ્મરારિં સુવીરકો વાગ્ગ્મિવરોઽથ વૃત્તમ્

નિગીર્ણૈતે સૈન્યં વિધસદિતિજેનાદ્ય ભગવન્નિગીર્ણોઽસૌ વિષ્ણુસ્ત્રિભુવનગુરુર્દૈત્યદલનઃ ॥
નિગીર્ણૌ ચન્દ્રાર્કૌદ્રુહિણમઘવાનૌ ચ વરદૌ નિગીર્ણાસ્તે સર્વે યમવરુણવાતાશ્ચ ધનદઃ

સ્થિતોસ્મ્યેકઃ પ્રહ્વઃ કિમિહ કરણીયં ભવતુ મે અજેયો દૈત્યેન્દ્રઃ પ્રમુદિતમના દૈત્યસહિતઃ

અજેયં ત્વાં પ્રાપ્તઃ પ્રતિભયમના મારુતગતિસ્સ્વયં વિષ્ણુર્દેવઃ કનકકશિપું કશ્યપસુતમ્ ॥
નખૈસ્તીક્ષ્ણૈર્ભક્ત્યા તદપિભગવઞ્છિષ્ટવશગઃ પ્રવૃત્તસ્ત્રૈલોક્ય વિધમતુ મલં વ્યાત્તવદનઃ

વસિષ્ઠાદ્યૈશ્શપ્તો ભુવનપતિભિસ્સપ્તમુનિભિસ્તથાભૂતે ભૂયસ્ત્વમિતિ સુચિરં દૈત્યસહિતઃ

તતસ્તેનોક્તાસ્તે પ્રણયવચનૈરાત્મનિ હિતૈઃ કદાસ્માદ્વૈ ઘોરાદ્ભવતિ મમ મોક્ષો મુનિવરાઃ॥
યતઃ ક્રુદ્ધૈરુક્તો વિધસહરણાદ્યુદ્ધસમયે તતો ઘોરૈર્બાણૈર્વિદલિતમુખે મુષ્ટિભિરલમ્

બદર્યાખ્યારણ્યે નનુ હરિગૃહાપુણ્યવસતૌ નિસંસ્તભ્યાત્માનં વિગતકલુષો યાસ્યસિ પરમ્ ॥
તતસ્તેષાં વાક્યાત્પ્રતિદિનમસૌ દૈત્યગિલનઃ ક્ષુધાર્તસ્સંગ્રામાદ્ભ્રમતિ પુનરામોદમુદિતઃ

તમસ્વેદં ઘોરં જગદુદિતયોસ્સૂર્યશશિનોર્યથાશુક્રસ્તુભ્યં પરમરિપુરત્યંતવિકરઃ ।
હતાન્દેવૈર્દેત્યાન્પુનરમૃતવિદ્યાસ્તુતિપદૈસ્સવીર્યાન્સંદૃષ્ટાન્વ્રણશતવિયુક્તાન્પ્રકુરુતે

વરં પ્રાણાસ્ત્યાજ્યાસ્તવ મમ તુ સંગ્રામસમયે ભવાન્સાક્ષીભૂતઃ ક્ષણમપિ વૃતઃ કાર્યકરણે

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇતીદં સત્પુત્રાત્પ્રમથપતિરાકર્ણ્ય કુપિતશ્ચિરં ધ્યાત્વા ચક્રે ત્રિભુવનપતિઃ પ્રાગનુપમમ્ ॥
પ્રગાયત્સામાખ્યં દિનકરકરાકારવપુષા પ્રહાસાત્તન્નામ્ના તદનુ નિહતં તેન ચ તમઃ

પ્રકાશેસ્મિંલ્લોકે પુનરપિ મહાયુદ્ધમકરોદ્રણે દૈત્યૈસ્સાર્દ્ધં વિકૃતવદનૈર્વીરકમુનિઃ॥
શિલાચૂર્ણં ભુક્ત્વા પ્રવરમુનિના યસ્તુ જનિતસ્સ કૃત્વા સંગ્રામં પુરમપિ પુરા યશ્ચ જિતવાન્

મહારુદ્રસ્સદ્યઃ સ ખલુ દિતિજેનાતિગિલિતસ્તતશ્ચાસૌ નન્દી નિશિતશરશૂલાસિસહિતઃ ॥
પ્રધાનો યોધાનાં મુનિવરશતાનામપિ મહાન્નિવાસો વિદ્યાનાં શમદમમહાધૈર્યસહિતઃ

નિરીક્ષ્યૈવં પશ્ચાદ્વૃષભવરમારુહ્ય ભગવાન્કપર્દ્દી યુદ્ધાર્થી વિધસદિતિજં સમ્મુખમુખઃ॥
જપન્દિવ્યં મન્ત્રં નિગલનવિધાનોદ્ગિલનકં સ્થિતસ્સજ્જં કૃત્વા ધનુરશનિકલ્પાનપિ શરાન્

તતૌ નિષ્કાંતોઽસૌ વિધસવદનાદ્વીરકમુનિર્ગૃહીત્વા તત્સર્વે સ્વબલમતુલં વિષ્ણુસહિતઃ॥
સમુદ્ગીર્ણાસ્સર્વે કમલજબલારીન્દુદિનપાઃ પ્રહૃષ્ટં તસૈન્યં પુનરપિ મહાયુદ્ધમકરોત્

જિતે તસ્મિઞ્છુક્રસ્તદનુ દિતિજાન્યુદ્ધવિહતાન્ યદા વિદ્યાવીર્યાત્પુનરપિ સજીવાન્પ્રકુરુતે ॥
તદા બદ્ધ્વાનીતઃ પશુરિવ ગણૈભૂતપતયે નિગીર્ણસ્તેનાસૌ ત્રિપુરરિપુણા દાનવગુરુઃ

વિનષ્ટે શુક્રાખ્યો સુરરિપુનિવાસસ્તદખિલો જિતો ધ્વસ્તો ભગ્નો ભૃશમપિ સુરૈશ્ચાપિ દલિતમ્॥
પ્રભૂતૈર્ભૂતૌઘૈર્દિતિજકુણપગ્રાસરસિકૈસ્સરુંડૈર્નૃત્યદ્ભિર્નિશિતશરશક્ત્યુદ્ધૃતકરૈઃ

પ્રમત્તૈર્વેતાલૈસ્સુદૃઢકરતુંડૈરપિ ખગૈવૃકૈર્નાનાભેદૈશ્શવકુણપપૂર્ણાસ્યકવલૈઃ॥
વિકીર્ણે સંગ્રામે કનકકશિપોર્વંશજનકશ્ચિરં યુદ્ધં કૃત્વા હરિહરમહેન્દ્રૈશ્ચ વિજિતઃ

પ્રવિષ્ટે પાતાલે ગિરિજલધિરંધ્રાણ્યપિ તથા તતસ્સૈન્યે ક્ષીણે દિતિજવૃષભશ્ચાંધકવરઃ ॥
પ્રકોપે દેવાનાં કદનદવરો વિશ્વદલનો ગદાઘાતૈર્ઘોરૈર્વિદલિતમદશ્ચાપિ હરિણા

ન વૈ યસ્સગ્રામં ત્યજતિ વરલબ્ધઃ કિલઃ યત સ્તદા તાડૈર્ઘોરૈસ્ત્રિદશપતિના પીડિતતનુઃ ॥
તતશ્શસ્ત્રાસ્ત્રૌઘૈસ્તરુગિરિજલૈશ્ચાશુ વિબુધાઞ્જિગાયોચ્ચૈર્ગર્જન્પ્રમથપતિમાહૂય શનકૈઃ

સ્થિતો યુદ્ધં કુર્વન્રણપતિતશસ્ત્રૈર્બહુવિધૈઃ પરિક્ષીણૈસ્સર્વૈસ્તદનુ ગિરિજા રુદ્રમતુદત્ ॥
તથા વૃક્ષૈસ્સર્પૈરશનિનિવહૈઃ શસ્ત્રપ ટલૈર્વિરૂપૈર્માયાભિઃ કપટરચનાશમ્બરશતૈઃ

વિજેતું શૈલેશં કુહકમપરં તત્ર કૃતવાન્મહાસત્ત્વો વીરસ્ત્રિપુરરિપુતુલ્યશ્ચ મતિમાન્ ॥
ન વધ્યો દેવાનાં વરશતમનોન્માદવિવશઃ પ્રભૂતૈશ્શસ્ત્રાસ્ત્રૈસ્સપદિ દિતિજો જર્જરતનુઃ

તદીયાદ્વિષ્યન્દાત્ક્ષિતિ તલગતૈરન્ધકગણૈરતિવ્યાપ્તઘોરં વિકૃતવદનં સ્વાત્મસદૃશમ્॥
દધત્કલ્પાંતાગ્નિપ્રતિમવપુષા ભૂતપતિના ત્રિશૂલે નોદ્ભિન્નસ્ત્રિપુરરિપુણા દારુણતરમ્

યદા સૈન્યાસૈન્યં પશુપતિહતાદન્યદભવદ્વ્રણોત્થૈરત્યુષ્ણૈઃ પિશિતનિસૃતૈર્બિન્દુભિરલમ્ ॥
તદા વિષ્ણુર્યોગા ત્પ્રમથપતિમાહૂય મતિમાન્ ચકારોગ્રં રૂપં વિકૃતવદનં સ્ત્રૈણમજિતમ્

કરાલં સંશુષ્કં બહુભુજલતાક્રાંતકુપિતો વિનિષ્ક્રાંતઃ કર્ણાદ્રણશિરસિ શંભોશ્ચ ભગવાન્

રણસ્થા સા દેવી ચરણયુગલાલંકૃતમહી સ્તુતા દેવૈસ્સર્વૈસ્મદનુ ભગવાન્ પ્રેરિતમતિઃ ॥
ક્ષુધાર્તા તત્સૈન્યં દિતિજનિસૃતં તચ્ચ રુધિરં પપૌ સાત્યુષ્ણં તદ્રણશિરસિ સૃક્કર્દમમલમ્

તતસ્ત્વેકો દૈત્યસ્તદપિ યુયુધે શુષ્કરુધિરસ્તલાઘાતૈર્ઘોરૈશનિસદૃશૈર્જાનુચરણૈઃ ॥
નખૈર્વજ્રાકારૈર્મુખભુજશિરોભિશ્ચ ગિરિશં સ્મરન્ ક્ષાત્રં ધર્મં સ્વકુલ વિહિતં શાશ્વતમજમ્

રણે શાંતઃ પશ્ચાત્પ્રમથપતિના ભિન્નહૃદયસ્ત્રિશૂલે સપ્રોતો નભસિ વિધૃતસ્સ્થાણુસદૃશઃ ॥
અધઃકાયશ્શુષ્કસ્નપનકિરણૈર્જીર્ણતનુમાઞ્જલાસારેર્મેઘૈઃ પવનસહિતૈઃ ક્લેદિતવપુઃ

વિશીર્ણસ્તિગ્માંશોસ્તુહિનશકલાકારશકલસ્તથાભૂતઃ પ્રાણાંસ્તદપિ ન જહૌ દૈત્ય વૃષભઃ ॥
તદા તુષ્ટશ્શંભુઃ પરમકરુણાવારિધિરસૌ દદૌ તસ્મૈ પ્રીત્યા ગણપતિપદં તેન વિનુતઃ ॥૩૯।
તતો યુદ્ધસ્યાંતે ભુવનપતયસ્સાર્થ રમણૈસ્તવૈર્નાનાભેદૈઃ પ્રમથપતિમભ્યર્ચ્ય વિધિવત્ ॥
હરિબ્રહ્માદ્યાસ્તે પરમનુતિભિસ્સ્તુષ્ટુવુરલં નતસ્કંધાઃ પ્રીતા જયજય ગિરં પ્રોચ્ય સુખિતાઃ

હરસ્તૈસ્તૈસ્સાર્દ્ધં ગિરિવરગુહાયાં પ્રમુદિતો વિસૃજ્યૈકાનંશાન્ વિવિધબલિના પૂજ્યસુનગાન્ ॥
ચકારાજ્ઞાં ક્રીડાં ગિરિવર સુતાં પ્રાપ્ય મુદિતાં તથા પુત્રં ઘોરાદ્વિધસવદનાન્મુક્તમનઘમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહા પુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પંચમે યુદ્ધખણ્ડે અંધકવધોપાખ્યાને અન્ધકયુદ્ધવર્ણનં નામ ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ