શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.48

વ્યાસ ઉવાચ ॥
શુક્રે નિગીર્ણે રુદ્રેણ કિમકાર્ષુશ્ચ દાનવાઃ ॥
અંધકેશા મહાવીરા વદ તત્ત્વં મહામુને

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
કાવ્યે નિગીર્ણે ગિરિજેશ્વરેણ દૈત્યા જયાશારહિતા બભૂવુઃ ॥
હસ્તૈર્વિમુક્તા ઇવ વારણેન્દ્રાઃ શૃંગૈર્વિહીના ઇવ ગોવૃષાશ્ચ

શિરો વિહીના ઇવ દેવસંઘા દ્વિજા યથા ચાધ્યયનેન હીનાઃ ॥
નિરુદ્યમાસ્સત્ત્વગણા યથા વૈ યથોદ્યમા ભાગ્યવિવર્જિતાશ્ચ

પત્યા વિહીનાશ્ચ યથૈવ યોષા યથા વિપક્ષાઃ ખલુ માર્ગણૌઘાઃ ॥
આયૂંષિ હીનાનિ યથૈવ પુણ્યૈર્વ્રતૈર્વિહીનાનિ યથા શ્રુતાનિ

વિના યથા વૈભવશક્તિમેકાં ભવંતિ હીનાસ્સ્વફલૈઃ ક્રિયૌઘાઃ ॥
યથા વિશૂરાઃ ખલુ ક્ષત્રિયાશ્ચ સત્યં વિના ધર્મગણો યથૈવ

નન્દિના ચા હૃતે શુક્રે ગિલિતે ચ વિષાદિના ॥
વિષાદમગમન્દૈત્યા યતમાનરણોત્સવાઃ

તાન્ વીક્ષ્ય વિગતોત્સાહાનંધકઃ પ્રત્યભાષત ॥
દૈત્યાંસ્તુહુંડાહુંડદીન્મહાધીરપરાક્રમઃ

અંધક ઉવાચ ॥
કવિં વિક્રમ્ય નયતા નન્દિના વંચિતા વયમ્ ॥
તનૂર્વિના કૃતાઃ પ્રાણાસ્સર્વેષામદ્ય નો નનુ

ધૈર્યં વીર્યં ગતિઃ કીર્તિસ્સત્ત્વં તેજઃ પરાક્રમઃ ॥
યુગપન્નો હૃતં સર્વમેકસ્મિન્ ભાર્ગવે હૃતે

ધિગસ્માન્ કુલપૂજ્યો યૈરેકોપિ કુલસત્તમઃ॥
ગુરુસ્સર્વસમર્થશ્ચ ત્રાતા ત્રાતો ન ચાપદિ

તદ્યૂયમવિલંબ્યેહ યુધ્યધ્વમરિભિસ્સહ॥
વીરૈસ્તૈઃ પ્રમથૈવીરાઃ સ્મૃત્વા ગુરુપદાંબુજમ્ ॥૧ ૧॥
ગુરોઃ કાવ્યસ્ય સુખદૌ સ્મૃત્વા ચરણપંકજૌ ॥
સૂદયિષ્યામ્યહં સર્વાન્ પ્રમથાન્ સહ નન્દિના

અદ્યૈતાન્ વિવશાન્ હત્વા સહદેવૈસ્સવાસવૈઃ ॥
ભાર્ગવં મોચયિષ્યામિ જીવં યોગીવ કર્મતઃ

સ ચાપિ યોગી યોગેન યદિ નામ સ્વયં પ્રભુઃ ॥
શરીરાત્તસ્ય નિર્ગચ્છેદસ્માકં શેષપાલિતા

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યન્ધકવચઃ શ્રુત્વા દાનવા મેઘનિસ્સ્વનાઃ ॥
પ્રમથાન્ નિર્દયાઃ પ્રાહુર્મર્તવ્યે કૃતનિશ્ચયાઃ

સત્યાયુષિ ન નો જાતુ શક્તાસ્સ્યુઃ પ્રમથા બલાત્ ॥
અસત્યાયુપિ કિં ગત્વા ત્યક્ત્વા સ્વામિનમાહવે

યે સ્વામિનં વિહાયાતો બહુમાનધના જનાઃ ॥
યાંતિ તે યાંતિ નિયતમંધતામિસ્રમાલયમ્

અયશસ્તમસા ખ્યાતિં મલિનીકૃત્ય ભૂરિશઃ ॥
ઇહામુત્રાપિ સુખિનો ન સ્યુર્ભગ્ના રણાજિરે

કિં દાનૈ કિં તપોભિશ્ચ કિં તીર્થપરિમજ્જનૈઃ ॥
ધારાતીર્થે યદિ સ્નાનં પુનર્ભવમલાપહે

સંપ્રથાર્યેતિ તદ્વાક્યં દૈત્યાસ્તે દનુજાસ્તથા ॥
મમંથુઃ પ્રમથાનાજૌ રણભેરીં નિનાદ્ય ચ

તત્ર બાણાસિવજ્રૌઘૈઃ કઠિનૈશ્ચ શિલામયૈઃ ॥
ભુશુણ્ડિભિંદિપાલૈશ્ચ શક્તિ ભલ્લપરશ્વધૈઃ

ખટ્વાંગૈઃ પટ્ટિશૈશ્શૂલૈર્લકુટૈર્મુસલૈરલમ્ ॥
પરસ્પરમભિઘ્નંતઃ પ્રચક્રુઃ કદનં મહત્

કાર્મુકાણાં વિકૃષ્ટાનાં પતતાં ચ પતત્ત્રિણામ્ ॥
ભિંદિપાલભુશુંડીનાં ક્ષ્વેડિતાનાં રવોઽભવત્

રણતૂર્ય્યનિનાદૈશ્ચ ગજાનાં બહુબૃંહિતૈઃ ॥
હેષારવૈર્હયાનાં ચ મહાન્કોલાહલોઽભવત્

અસ્તિસ્વનૈરવાપૂરિ દ્યાવાભૂમ્યોર્યદંતરમ્ ॥
અભીરૂણાં ચ ભીરૂણાં મહારોમોદ્ગમોઽભવત્

ગજવાજિમહારાવસ્ફુટશબ્દગ્રહાણિ ચ ॥
ભગ્નધ્વજપતાકાનિ ક્ષીણપ્રહરણાનિ ચ

રુધિરોદ્ગારચિત્રાણિ વ્યશ્વહસ્તિરથાનિ ચ ॥
પિપાસિતાનિ સૈન્યાનિ મુમૂર્ચ્છુરુભયત્ર વૈ

અથ તે પ્રમથા વીરા નંદિપ્રભૃતયસ્તદા ॥
બલેન જઘ્નુરસુરાન્સર્વાન્પ્રાપુર્જયં મુને

દૃષ્ટ્વા સૈન્યં ચ પ્રમથેર્ભજ્યમાનમિતસ્તતઃ ॥
દુદ્રાવ રથમાસ્થાય સ્વયમેવાંધકો ગણાન્

શરાવારપ્રયુક્તૈસ્તૈર્વજ્રપાતૈર્નગા ઇવ ॥
પ્રમથા નેશિરે ચાસ્ત્રૈર્નિસ્તોયા ઇવ તોયદાઃ

યાંતમાયાંતમાલોક્ય દૂરસ્થં નિકટસ્થિતમ્ ॥
પ્રત્યેકં રોમસંખ્યાભિર્વિવ્યાધેષુભિરન્ધકઃ

દૃષ્ટ્વા સૈન્યં ભજ્યમાનમંધકેન બલીયસા ॥
સ્કંદો વિનાયકો નંદી સોમનંદ્યાદયઃ પરે

પ્રમથા પ્રબલા વીરાશ્શંકરસ્ય ગણા નિજાઃ ॥
ચુક્રુધુસ્સમરં ચક્રુર્વિચિત્રં ચ મહાબલાઃ

વિનાયકેન સ્કંદેન નંદિના સોમનંદિના ॥
વીરેણ નૈગમેયેન વૈશાખેન બલીયસા

ઇત્યાદ્યૈસ્તુ ગણૈરુગ્રૈરંધકોપ્યધકીકૃતઃ॥
ત્રિશૂલશક્તિબાણૌઘધારાસંપાતપાતિભિઃ

તતઃ કોલાહલો જાતઃ પ્રમથાસુરસૈન્યયોઃ॥
તેન શબ્દેન મહતા શુક્રશ્શંભૂદરે સ્થ્ગ્તિઃ

છિદ્રાન્વેષી ભ્રમન્સોથ વિનિકેતો યથાનિલઃ॥
સપ્તલોકાન્સપાતાલાન્રુદ્રદેહે વ્યલોકયત્

બ્રહ્મનારાયણેન્દ્રાણાં સાદિત્યાપ્સરસાં તથા ॥
ભુવનાનિ વિચિત્રાણિ યુદ્ધં ચ પ્રમથાસુરમ્

સ વર્ષાણાં શતં કુક્ષૌ ભવસ્ય પરિતો ભ્રમન્ ॥
ન તસ્ય દદૃશે રન્ધ્રં શુચે રંધ્રં ખલો યથા

શાંભવેનાથ યોગેન શુક્રરૂપેણ ભાર્ગવઃ ॥
ઇમં મંત્રવરં જપ્ત્વા શંભોર્જઠરપંજરાત્

નિષ્ક્રાંતં લિંગમાર્ગેણ પ્રણનામ તતશ્શિવમ્ ॥
ગૌર્ય્યા ગૃહીતઃ પુત્રાર્થં તદવિઘ્નેશ્વરીકૃતઃ

અથ કાવ્યં વિનિષ્ક્રાતં શુક્રમાર્ગેણ ભાર્ગવમ્ ॥
દૃષ્ટ્વોવાચ મહેશાનો વિહસ્ય કરુણાનિધિઃ

મહેશ્વર ઉવાચ ॥
શુક્રવન્નિસ્સૃતો યસ્માલ્લિંગાન્મે ભૃગુનન્દન ॥
કર્મણા તેન શુક્લત્વં મમ પુત્રોસિ ગમ્યતામ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યેવમુક્તો દેવેન શુક્રોર્કસદૃશદ્યુતિઃ ॥
પ્રણનામ શિવં ભૂયસ્તુષ્ટાવ વિહિતાંજલિઃ

શુક્ર ઉવાચ ॥
અનંતપાદસ્ત્વમનંતમૂર્તિરનંતમૂર્દ્ધાંતકરશ્શિવશ્ચ ॥
અનંતબાહુઃ કથમીદૃશં ત્વાં સ્તોષ્યે હ નુત્યં પ્રણિપત્ય મૂર્ધ્ના

ત્વમષ્ટમૂર્તિસ્ત્વમનંતમૂર્તિસ્ત્વમિષ્ટદસ્સર્વસુરાસુરાણામ્ ॥
અનિષ્ટદૃષ્ટશ્ચ વિમર્દકશ્ચ સ્તોષ્યે હ નુત્યં કથમીદૃશં ત્વામ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇતિ સ્તુત્વા શિવં શુક્રઃ પુનર્નત્વા શિવાજ્ઞયા ॥
વિવેશ દાનવાનીકં મેઘમાલાં યથા શશી

નિગીર્ણનમિતિ પ્રોક્તં શંકરેણ કવે રણે ॥
શૃણુ મંત્રં ચ તં જપ્તો યશ્શંભોઃ કવિનોદરે

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્ર સંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખંડે શુક્રનિગીર્ણનં નામાષ્ટચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ