શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.21

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
તે ગણાધિપતીન્દૃષ્ટ્વા નન્દીભમુખષણ્મુખાન્॥
અમર્ષાદભ્યધાવંત દ્વંદ્વયુદ્ધાય દાનવાઃ

નન્દિનં કાલનેમિશ્ચ શુંભો લંબોદરં તથા ॥
નિશુંભઃ ષણ્મુખં દેવમભ્યધાવત શંકિતઃ

નિશુંભઃ કાર્તિકેયસ્ય મયૂરં પંચભિશ્શરૈઃ ॥
હૃદિ વિવ્યાધ વેગેન મૂર્છિતસ્સ પપાત હ

તતઃ શક્તિધરઃ ક્રુદ્ધો બાણૈઃ પંચભિરેવ ચ ॥
વિવ્યાધ સ્યંદને તસ્ય હયાન્યન્તારમેવ ચ

શરેણાન્યેન તીક્ષ્ણેન નિશુંભં દેવવૈરિણમ્ ॥
જઘાન તરસા વીરો જગર્જ રણદુર્મદઃ

અસુરોઽપિ નિશુંભાખ્યો મહાવીરોઽતિવીર્યવાન્ ॥
જઘાન કાર્તિકેયં તં ગર્જંતં સ્વેષુણા રણે

તતશ્શક્તિં કાર્તિકેયો યાવજગ્રાહ રોષતઃ ॥
તાવન્નિશુંભો વેગેન સ્વશક્ત્યા તમપાતયત્

એવં બભૂવ તત્રૈવ કાર્તિકેયનિશુંભયોઃ ॥
આહવો હિ મહાન્વ્યાસ વીરશબ્દં પ્રગર્જતોઃ

તતો નન્દીશ્વરો બાણૈઃ કાલનેમિમવિધ્યત ॥
સપ્તભિશ્ચ હયાન્કેતું રથં સારથિમાચ્છિનત્

કાલનેમિશ્ચ સંકુદ્ધો ધનુશ્ચિચ્છેદ નંદિનઃ ॥
સ્વશરાસનનિર્મુક્તૈર્મહાતીક્ષ્ણૈશ્શિલીમુખૈઃ

અથ નન્દીશ્વરો વીરઃ કાલનેમિં મહાસુરમ્ ॥
તમપાસ્ય ચ શૂલેન વક્ષસ્યભ્યહનદ્દૃઢમ્

સ શૂલભિન્નહૃદયો હતાશ્વો હતસારથિઃ ॥
અદ્રેઃ શિખરમુત્પાટ્ય નન્દિનં સમતાડયત્

અથ શુંભો ગણેશશ્ચ રથમૂષક વાહનૌ ॥
યુધ્યમાનૌ શરવ્રાતૈઃ પરસ્પરમવિધ્યતામ્

ગણેશસ્તુ તદા શુંભં હૃદિ વિવ્યાધ પત્રિણા ॥
સારથિં ચ ત્રિભિર્બાણૈઃ પાતયામાસ ભૂતલે

તતોઽતિક્રુદ્ધશ્શુંભોઽપિ બાણદૃષ્ટ્યા ગણાધિપમ્ ॥
મૂષકં ચ ત્રિભિર્વિદ્ધ્વા નનાદ જલદસ્વનઃ

મૂષકશ્શરભિન્નાઙ્ગશ્ચચાલ દૃઢવેદનઃ ॥
લમ્બોદરશ્ચ પતિતઃ પદાતિરભવત્સ હિ

તતો લમ્બોદરશ્શુંભં હત્વા પરશુના હૃદિ ॥
અપાતયત્તદા ભૂમૌ મૂષકં ચારુરોહ સઃ

સમરાયોદ્યતશ્ચાભૂત્પુનર્ગજમુખો વિભુઃ ॥
પ્રહસ્ય જઘ્નતુઃ ક્રોધાત્તોત્રેણૈવ મહાદ્વિપમ્

કાલનેમિર્નિશુંભશ્ચ હ્યુભૌ લંબોદરં શરૈઃ ॥
યુગપચ્ચખ્નતુઃ ક્રોધાદાશીવિષસમૈર્દ્રુતમ્

તં પીડ્યમાનમાલોક્ય વીરભદ્રો મહાબલઃ ॥
અભ્યધાવત વેગેન કોટિભૂતયુતસ્તથા

કૂષ્માંડા ભૈરવાશ્ચાપિ વેતાલા યોગિનીગણાઃ ॥
પિશાચા ડાકિનીસંઘા ગણાશ્ચાપિ સમં યયુઃ

તતઃ કિલકિલા શબ્દૈસ્સિંહનાદૈશ્સઘર્ઘરૈઃ ॥
વિનાદિતા ડમરુકૈઃ પૃથિવી સમકંપત

તતો ભૂતાઃ પ્રધાવંતો ભક્ષયંતિ સ્મ દાનવાન્ ॥
ઉત્પત્ય પાતયંતિ સ્મ નનૃતુશ્ચ રણાંગણે

એતસ્મિન્નંતરે વ્યાસાભૂતાં નન્દીગુહશ્ચ તૌ॥
ઉત્થિતાવાપ્તસંજ્ઞૌ હિ જગર્જતુરલં રણે

સ નન્દી કાર્તિકેયશ્ચ સમાયાતૌ ત્વરાન્વિતૌ॥
જઘ્નતુશ્ચ રણે દૈત્યાન્નિરંતરશરવ્રજૈઃ॥
છિન્નૈર્ભિન્નૈર્હતૈર્દૈત્યૈઃ પતિતૈર્ભક્ષિતૈસ્તથા ॥
વ્યાકુલા સાભવત્સેના વિષણ્ણવદના તદા

એવં નન્દી કાર્તિકેયો વિકટશ્ચ પ્રતાપવાન્ ॥
વીરભદ્રો ગણાશ્ચાન્યે જગર્જુસ્સમરેઽધિકમ્

નિશુંભશુંભૌ સેનાન્યૌ સિન્ધુપુત્રસ્ય તૌ તથા ॥
કાલનેમિર્મહાદૈત્યોઽસુરાશ્ચાન્યે પરાજિતાઃ

પ્રવિધ્વસ્તાં તતસ્સેનાં દૃષ્ટ્વા સાગરનન્દનઃ ॥
રથેનાતિપતાકેન ગણાનભિયયૌ બલી

તતઃ પરાજિતા દૈત્યા અપ્યભૂવન્મહોત્સવાઃ ॥
જગર્જુરધિકં વ્યાસ સમરાયોદ્યતાસ્તદા

સર્વે રુદ્રગણાશ્ચાપિ જગર્જુર્જયશાલિનઃ ॥
નન્દિકાર્તિકદંત્યાસ્યવીરભદ્રાદિકા મુને

હસ્ત્યશ્વરથસંહ્રાદશ્શંખભેરીરવસ્તથા ॥
અભવત્સિંહનાદશ્ચ સેનયોરુભયોસ્તથા

જલંધરશરવ્રાતૈર્નીહારપટલૈરિવ ॥
દ્યાવાપૃથિવ્યોરાચ્છન્નમંતરં સમપદ્યત

શૈલાદિં પંચભિર્વિદ્ધ્વા ગણેશં પંચભિશ્શરૈઃ ॥
વીરભદ્રં ચ વિંશત્યા નનાદ જલદસ્વનઃ

કાર્તિકેયસ્તતો દૈત્યં શક્ત્યા વિવ્યાધ સત્વરમ્ ॥
જલંધરં મહાવીરો રુદ્રપુત્રો નનાદ ચ

સ પૂર્ણનયનો દૈત્યઃ શક્તિનિર્ભિન્નદેહકઃ ॥
પપાત ભૂમૌ ત્વરિતમુદતિષ્ઠન્મહાબલઃ

તતઃ ક્રોધપરીતાત્મા કાર્તિકેયં જલંધરઃ ॥
ગદયા તાડયામાસ હૃદયે દૈત્યપુંગવઃ

ગદાપ્રભાવં સફલં દર્શયન્શંકરાત્મજઃ ॥
વિધિદત્તવરાદ્વ્યાસ સ તૂર્ણં ભૂતલેઽપતત્

તથૈવ નંદી હ્યપતદ્ભૂતલે ગદયા હતઃ ॥
મહાવીરોઽપિ રિપુહા કિંચિદ્વ્યાકુલમાનસઃ

તતો ગણેશ્વરઃ ક્રુદ્ધસ્સ્મૃત્વા શિવપદામ્બુજમ્ ॥
સંપ્રાપ્યાતિબલો દૈત્ય ગદાં પરશુનાચ્છિનત્

વીરભદ્રસ્ત્રિભિર્બાણૈર્હૃદિ વિવ્યાધ દાનવમ્ ॥
સપ્તભિશ્ચ હયાન્કેતું ધનુશ્છત્રં ચ ચિચ્છિદે

તતોઽતિક્રુદ્ધો દૈત્યેન્દ્રશ્શક્તિમુદ્યમ્ય દારુણામ્ ॥
ગણેશં પાતયામાસ રથમન્યં સમારુહત્

અભ્યગાદથ વેગેન સ દૈત્યેન્દ્રો મહાબલઃ ॥
વિગણય્ય હૃદા તં વૈ વીરભદ્રં રુષાન્વિતઃ

વીરભદ્રં જઘાનાશુ તીક્ષ્ણેનાશીવિષેણ તમ્ ॥
નનાદ ચ મહાવીરો દૈત્યરાજો જલંધરઃ

વીરભદ્રોઽપિ સંકુદ્ધસ્સિતધારેણ ચેષુણા ॥
ચિચ્છેદ તચ્છરં ચૈવ વિવ્યાધ મહેષુણા

તતસ્તૌ સૂર્યસંકાશૌ યુયુધાતે પરસ્પરમ્ ॥
નાનાશસ્ત્રૈસ્તથાસ્ત્રૈશ્ચ ચિરં વીરવરોત્તમૌ

વીરભદ્રસ્તતસ્તસ્ય હયાન્બાણૈરપાતયત્ ॥
ધનુશ્ચિચ્છેદ રથિનઃ પતાકાં ચાપિ વેગતઃ

અથો સ દૈત્યરાજો હિ પુપ્લુવે પરિઘાયુધઃ ॥
વીરભદ્રોપકઠં સ દ્રુતમાપ મહાબલઃ

પરિઘેનાતિમહતા વીરભદ્રં જઘાન હ ॥
સબલોઽબ્ધિતનયો મૂર્ધ્નિ વીરો જગર્જ ચ

પરિઘેનાતિમહતા ભિન્નમૂર્દ્ધા ગણાધિપઃ ॥
વીરભદ્રઃ પપાતોર્વ્યાં મુમોચ રુધિરં બહુ

પતિતં વીરભદ્રં તુ દૃષ્ટ્વા રુદ્રગણા ભયાત્ ॥
અપાગચ્છન્રણં હિત્વા ક્રોશમાના મહેશ્વરમ્

અથ કોલાહલં શ્રુત્વા ગણાનાં ચન્દ્રશેખરઃ ॥
નિજપાર્શ્વસ્થિતાન્ વીરાનપૃચ્છદ્ગણસત્તમાન્

શંકર ઉવાચ ॥
કિમર્થં મદ્ગણાનાં હિ મહાકોલાહલોઽભવત્ ॥
વિચાર્યતાં મહાવીરાશ્શાંતિઃ કાર્યા મયા ધ્રુવમ્

યાવત્સ દેવેશો ગણાન્પપ્રચ્છ સાદરમ્ ॥
તાવદ્ગણવરાસ્તે હિ સમાયાતાઃ પ્રભું પ્રતિ

તાન્દૃષ્ટ્વા વિકલાન્રુદ્રઃ પપ્રચ્છ ઇતિ કુશલં પ્રભુઃ ॥
યથાવત્તે ગણા વૃત્તં સમાચખ્યુશ્ચ વિસ્તરાત્

તચ્છ્રુત્વા ભગવાનુદ્રો મહાલીલાકરઃ પ્રભુઃ ॥
અભયં દત્તવાંસ્તેભ્યો મહોત્સાહં પ્રવર્દ્ધયન્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખંડે જલંધરોપાખ્યાને વિશે ષયુદ્ધવર્ણનં નામૈકવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ