શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.20

વ્યાસ ઉવાચ ॥
સનત્કુમાર સર્વજ્ઞ કથા તે શ્રાવિતાદ્ભુતા ॥
મહાપ્રભોશ્શંકરસ્ય યત્ર લીલા ચ પાવની

ઇદાનીં બ્રૂહિ સુપ્રીત્યા કૃપાં કૃત્વા મમો પરિ ॥
રાહુર્મુક્તઃ કુત્ર ગતઃ પુરુષેણ મહામુને

સૂત ઉવાચ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય વ્યાસસ્યામિતમેધસઃ ॥
પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મા બ્રહ્મપુત્રો મહામુનિઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
રાહુર્વિમુક્તો યસ્તેન સોપિ તદ્વર્વરસ્થલે ॥
અતસ્સ વર્વરો ભૂત ઇતિ ભૂમૌ પ્રથાં ગતઃ

તતઃ સ મન્યમાનસ્સ્વં પુનર્જનિમથાનતઃ ॥
ગતગર્વો જગામાથ જલંધરપુરં શનૈઃ

જલંધરાય સોઽભ્યેત્ય સર્વમીશવિચેષ્ટિતમ્ ॥
કથયામાસ તદ્વ્યાસાદ્વ્યાસ દૈત્યેશ્વરાય વૈ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
જલંધરસ્તુ તચ્છ્રુત્વા કોપાકુલિતવિગ્રહઃ ॥
બભૂવ બલવાન્સિન્ધુપુત્રો દૈત્યેન્દ્રસત્તમઃ

તતઃ કોપપરાધીનમાનસો દૈત્યસત્તમઃ ॥
ઉદ્યોગં સવસૈન્યાનાં દૈત્યાનામાદિદેશ હ

॥ જલંધર ઉવાચ ॥
નિર્ગચ્છંત્વખિલા દૈત્યાઃ કાલનેમિમુખાઃ ખલુ ॥
તથા શુંભનિશુમ્ભાદ્યા વીરાસ્સ્વબલસંયુતાઃ

કોટિર્વીરકુલોત્પન્નાઃ કંબુવંશ્યાશ્ચ દૌર્હૃદાઃ ॥
કાલકાઃ કાલકેયાશ્ચ મૌર્યા ધૌમ્રાસ્તથૈવ ચ

ઇત્યાજ્ઞાપ્યાસુરપતિસ્સિંધુપુત્રો પ્રતાપવાન્ ॥
નિર્જગામાશુ દૈત્યાનાં કોટિભિઃ પરિવારિતઃ

તતસ્તસ્યાગ્રતશ્શુક્રો રાહુશ્છિન્નશિરોઽભવત્ ॥
મુકુટશ્ચાપતદ્ભૂમૌ વેગાત્પ્રસ્ખલિતસ્તદા

વ્યરાજત નભઃ પૂર્ણં પ્રાવૃષીવ યથા ઘનૈઃ ॥
જાતા અશકુના ભૂરિ મહાનિદ્રાવિ સૂચકાઃ

તસ્યોદ્યોગં તથા દૃષ્ટ્વા ગીર્વાણાસ્તે સવાસવાઃ ॥
અલક્ષિતાસ્તદા જગ્મુઃ કૈલાસં શંકરાલયમ્

તત્ર ગત્વા શિવં દૃષ્ટ્વા સુપ્રણમ્ય સવાસવાઃ ॥
દેવાસ્સર્વે નતસ્કંધાઃ કરૌ બદ્ધ્વા ચ તુષ્ટુવુઃ

દેવા ઊચુઃ ॥
દેવદેવ મહાદેવ કરુણાકર શંકર ॥
નમસ્તેસ્તુ મહેશાન પાહિ નશ્શરણાગતાન્

વિહ્વલા વયમત્યુગ્રં જલંધરકૃતાત્પ્રભો ॥
ઉપદ્રવાત્સદેવેન્દ્રાઃ સ્થાનભ્રષ્ટાઃ ક્ષિતિસ્થિતાઃ

ન જાનાસિ કથં સ્વામિન્દેવાપત્તિમિમાં પ્રભો ॥
તસ્માન્નો રક્ષણાર્થાય જહિ સાગરનન્દનમ્

અસ્માકં રક્ષણાર્થાય યત્પૂર્વં ગરુડધ્વજઃ ॥
નિયોજિતસ્ત્વયા નાથ ન ક્ષમસ્સોઽદ્ય રક્ષિતુમ્

તદધીનો ગૃહે તસ્ય તિષ્ઠત્યદ્ય મયા સહ ॥
વયં ચ તત્ર તિષ્ઠામસ્તદાજ્ઞાવશગાસ્સુરાઃ

અલક્ષિતા વયં ચાત્રાગતાશ્શંભો ત્વદંતિકમ્ ॥
સ આયાતિ ત્વયા કર્ત્તું રણં સિંધુસુતો બલી

અતસ્સ્વામિન્રણે ત્વં તમવિલંબં જલંધરમ્ ॥
હંતુમર્હસિ સર્વજ્ઞ પાહિ નશ્શરણાગતાન્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા તે સુરાસ્સર્વે પ્રભું નત્વા સવાસવાઃ ॥
પાદૌ નિરીક્ષ્ય સંતસ્થુર્મહેશસ્ય વિનમ્રકાઃ

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇતિ દેવવચઃ શ્રુત્વા પ્રહસ્ય વૃષભધ્વજઃ ॥
દ્રુતં વિષ્ણું સમાહૂય વચનં ચેદમબ્રવીત્

ઈશ્વર ઉવાચ ॥
હૃષીકેશ મહાવિષ્ણો દેવાશ્ચાત્ર સમાગતાઃ ॥
જલંધરકૃતાપીડાશ્શરણં મેઽતિવિહ્વલાઃ

જલંધરઃ કથં વિષ્ણો સંગરે ન હત સ્ત્વયા ॥
તદ્ગૃહં ચાપિ યાતોઽસિ ત્યક્ત્વા વૈકુણ્ઠમાત્મનઃ

મયા નિયોજિતસ્ત્વં હિ સાધુસંરક્ષણાય ચ ॥
નિગ્રહાય ખલાનાં ચ સ્વતંત્રેણ વિહારિણા

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય મહેશસ્ય વચનં ગરુડધ્વજઃ ॥
પ્રત્યુવાચ વિનીતાત્મા નતકસ્સાઞ્જલિર્હરિઃ

વિષ્ણુરુવાચ ॥
તવાંશસંભવત્વાચ્ચ ભ્રાતૃત્વાચ્ચ તથા શ્રિયઃ ॥
મયા ન નિહતઃ સંખ્યે ત્વમેનં જહિ દાનવમ્

મહાબલો મહાવીરો જેયસ્સર્વદિવૌકસામ્ ॥
અન્યેષાં ચાપિ દેવેશ સત્યમેતદ્બ્રવીમ્યહમ્

મયા કૃતો રણસ્તેન ચિરં દેવાન્વિતેન વૈ ॥
મદુપાયો ન પ્રવૃત્તસ્તસ્મિન્દાનવપુંગવે

તત્પરાક્રમતસ્તુષ્ટો વરં બ્રૂહીત્યહં ખલુ ॥
ઇતિ મદ્વચનં શ્રુત્વા સ વવ્રે વરમુત્તમમ્

મદ્ભગિન્યા મયા સાર્દ્ધં મદ્ગેહે સસુરો વસ ॥
મદધીનો મહાવિષ્ણો ઇત્યહં તદ્ગૃહં ગતઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ॥
ઇતિ વિષ્ણોર્વચશ્શ્રુત્વા શકરસ્સ મહેશ્વરઃ ॥
વિહસ્યોવાચ સુપ્રીતસ્સદયો ભક્તવત્સલઃ

મહેશ્વર ઉવાચ ॥
હે વિષ્ણો સુરવર્ય ત્વં શૃણુ મદ્વાક્યમાદરાત્ ॥
જલંધરં મહાદૈત્યં હનિષ્યામિ ન સંશયઃ

સ્વસ્થાનં ગચ્છ નિર્ભીતો દેવા ગચ્છંત્વપિ ધ્રુવમ્ ॥
નિર્ભયા વીતસંદેહા હતં મત્વાઽસુરાધિપમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા મહેશસ્ય વચનં સ રમાપતિઃ ॥
સનિર્જરો જગામાશુ સ્વસ્થાનં ગતસંશયઃ

એતસ્મિન્નંતરે વ્યાસ સ દૈત્યેન્દ્રોઽતિવિક્રમઃ ॥
સન્નદ્ધૈરસુરૈસ્સાર્દ્ધં શૈલપ્રાંતં યયૌ બલી

કૈલાસમવરુધ્યાથ મહત્યા સેનયા યુતઃ ॥
સંતસ્થૌ કાલસંકાશઃ કુર્વન્સિંહરવં મહાન્

અથ કોલાહલં શ્રુત્વા દૈત્યનાદસમુદ્ભવમ્ ॥
ચુક્રોધાતિમહેશાનો મહાલીલઃ ખલાંતકઃ ॥ 2.5.20.૪૦
સમાદિદેશ સંખ્યાય સ્વગણાન્સ મહાબલાન્ ॥
નંદ્યાદિકાન્મહાદેવો મહોતિઃ કૌતુકી હરઃ

નન્દીભમુખસેનાનીમુખાસ્સર્વે શિવાજ્ઞયા ॥
ગણાશ્ચ સમનહ્યંત યુદ્ધાયા તિત્વરાન્વિતાઃ

અવતેરુર્ગણાસ્સર્વે કૈલાસાત્ક્રોધદુર્મદાઃ ॥
વલ્ગતો રણશબ્દાંશ્ચ મહાવીરા રણાય હિ

તતસ્સમભવદ્યુદ્ધં કૈલાસોપત્યકાસુ વૈ ॥
પ્રમથાધિપદૈત્યાનાં ઘોરં શસ્ત્રાસ્ત્રસંકુલમ્

ભેરીમૃદંગશંખૌઘૈર્નિસ્વાનૈર્વીરહર્ષણૈઃ ॥
ગજાશ્વરથશબ્દૈશ્ચ નાદિતા ભૂર્વ્યકંપત

શક્તિતોમરબાણૌઘૈર્મુસલૈઃ પાશપટ્ટિશૈઃ ॥
વ્યરાજત નભઃ પૂર્ણં મુક્તાભિરિવ સંવૃતમ્

નિહતૈરિવ નાગાશ્વૈઃ પત્તિભિર્ભૂર્વ્યરાજત ॥
વજ્રાહતૈઃ પર્વતેન્દ્રૈઃ પૂર્વમાસીત્સુસંવૃતા

પ્રમથાહતદૈત્યૌઘૈર્દૈત્યાહતગણૈસ્તથા ॥
વસાસૃઙ્માંસપંકાઢ્યા ભૂરગમ્યાભવત્તદા

પ્રમથાહતદૈત્યૌઘાન્ભાર્ગવસ્સમજીવયત્ ॥
યુદ્ધે પુનઃ પુનશ્ચૈવ મૃતસંજીવની બલાત્

દૃષ્ટ્વા વ્યાકુલિતાંસ્તાંસ્તુ ગણાસ્સર્વે ભયાર્દિતાઃ ॥
શશંસુર્દેવદેવાય સર્વે શુક્રવિચેષ્ટિતમ્

તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્રુદ્રશ્ચકાર ક્રોધમુલ્બણમ્ ॥
ભયંકરોઽતિરૌદ્રશ્ચ બભૂવ પ્રજ્વલન્દિશઃ

અથ રુદ્રમુખાત્કૃત્યા બભૂવાતીવભીષણા ॥
તાલજંઘોદરી વક્ત્રા સ્તનાપીડિતભૂરુહા

સા યુદ્ધભૂમિં તરસા સસાદ મુનિસત્તમ ॥
વિચચાર મહાભીમા ભક્ષયંતી મહાસુરાન્

અથ સા રણમધ્યે હિ જગામ ગતભીર્દ્રુતમ્ ॥
યત્રાસ્તે સંવૃતો દૈત્યવરેન્દ્રૈસ્સ હિ ભાર્ગવઃ

સ્વતેજસા નભો વ્યાપ્ય ભૂમિં કૃત્વા ચ સા મુને ॥
ભાર્ગવં સ્વભગે ધૃત્વા જગામાંતર્હિતા નભઃ

વિદ્રુતં ભાર્ગવં દૃષ્ટ્વા દૈત્યસૈન્યગણાસ્તથા ॥
પ્રમ્લાનવદના યુદ્ધાન્નિર્જગ્મુર્યુદ્ધદુર્મદાઃ

અથોઽભજ્યત દૈત્યાનાં સેના ગણભયાર્દિતા ॥
વાયુવેગહતા યદ્વત્પ્રકીર્ણા તૃણસંહતિઃ

ભગ્નાં ગણભયાદ્દૈત્યસેનાં દૃષ્ટ્વાતિમર્ષિતાઃ ॥
નિશુંભશુંભૌ સેનાન્યૌ કાલનેમિશ્ચ ચુક્રુધુઃ

ત્રયસ્તે વરયામાસુર્ગણસેનાં મહાબલાઃ ॥
મુંચંતશ્શરવર્ષાણિ પ્રાવૃષીવ બલાહકાઃ

તતો દૈત્યશરૌઘાસ્તે શલભાનામિવ વ્રજાઃ ॥
રુરુધુઃ ખં દિશસ્સર્વા ગણસેનામકંપયન્

ગણાશ્શરશતૈર્ભિન્ના રુધિરાસારવર્ષિણઃ ॥
વસંતકિંશુકાભાસા ન પ્રાજાનન્હિ કિંચન

તતઃ પ્રભગ્નં સ્વબલં વિલોક્ય નન્દ્યાદિલંબોદરકાર્ત્તિકેયાઃ ॥
ત્વરાન્વિતા દૈત્યવરાન્પ્રસહ્ય નિવારયામાસુરમર્ષણાસ્તે

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખંડે જલંધરવધોપાખ્યાને સામાન્યગણાસુરયુદ્ધવર્ણનં નામ વિંશોઽધ્યાયઃ