શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.19

વ્યાસ ઉવાચ ॥
સનત્કુમાર સર્વજ્ઞ નારદે હિ ગતે દિવિ ॥
દૈત્યરાટ્ કિમકાર્ષીત્સ તન્મે વદ સુવિસ્તરાત્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
તમામંત્ર્ય ગતે દૈત્યં નારદે દિવિ દૈત્યરાટ્ ॥
તદ્રૂપશ્રવણાદાસીદનંગજ્વરપીડિતઃ

અથો જલંધરો દૈત્યઃ કાલાધીનઃ પ્રનષ્ટધીઃ॥
દૂતમાહ્વાય યામાસ સૈંહિકેયં વિમોહિતઃ

આગતં તં સમાલોક્ય કામાક્રાંતમનાસ્સ હિ ॥
સુસંબોધ્ય સમાચષ્ટ સિંધુપુત્રો જલંધરઃ

જલંધર ઉવાચ ॥
ભોભો દૂતવરશ્રેષ્ઠ સર્વકાર્યપ્રસાધક ॥
સૈંહિકેય મહાપ્રાજ્ઞ કૈલાસં ગચ્છ પર્વતમ્

તત્રાસ્તિ યોગી શંભ્વાખ્ય સ્તપસ્વી ચ જટાધરઃ ॥
ભસ્મભૂષિતસર્વાઙ્ગો વિરક્તો વિજિતેન્દ્રિયઃ॥૫।
તત્ર ગત્વેતિ વક્તવ્યં યોગિનં દૂત શંકરમ્ ॥
જટાધરં વિરક્તં તં નિર્ભયેન હૃદા ત્વયા

હે યોગિંસ્તે દયાસિન્ધો જાયારત્નેન કિં ભવેત્ ॥
ભૂતપ્રેતપિશાચાદિસેવિતેન વનૌકસા

મન્નાથે ભુવને યોગિન્નોચિતા ગતિરીદૃશી ॥
જાયારત્નમતસ્ત્વં મે દેહિ રત્નભુજે નિજમ્

યાનિયાનિ સુરત્નાનિ ત્રૈલોક્યે તાનિ સંતિ મે ॥
મદધીનં જગત્સર્વં વિદ્ધિ ત્વં સચરાચરમ્

ઇન્દ્રસ્ય ગજરત્નં ચોચ્ચૈઃશ્રવોરત્નમુત્તમમ્ ॥
બલાદ્ગૃહીતં સહસા પારિજા તતરુસ્તથા

વિમાનં હંસસંયુક્તમંગણે મમ તિષ્ઠતિ ॥
રત્નભૂતં મહાદિવ્યમુત્તમં વેધસોદ્ભુતમ્

મહાપદ્માદિકં દિવ્યં નિધિરત્નં સ્વદસ્ય ચ ॥
છત્રં મે વારુણં ગેહે કાંચનસ્રાવિ તિષ્ઠતિ

કિઞ્જલ્કિની મહામાલા સર્વદાઽમ્લાનપંકજા ॥
મત્પિતુસ્સા મમૈવાસ્તિ પાશશ્ચ કંપતેસ્તથા

મૃત્યોરુત્ક્રાંતિદા શક્તિર્મયા નીતા બલાદ્વરા॥
દદૌ મહ્યં શુચિર્દિવ્યે શુચિશૌચે ચ વાસસી ।

એવં યોગીન્દ્ર રત્નાનિ સર્વાણિ વિલસંતિ મે ॥
અતસ્ત્વમપિ મે દેહિ સ્વસ્ત્રીરત્નં જટાધર

॥
સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય નન્દિના સ પ્રવેશિતઃ॥
જગામોગ્રસભાં રાહુર્વિસ્મયોદ્ભુતલોચનઃ

તત્ર ગત્વા શિવં સાક્ષાદ્દેવદેવં મહાપ્રભુમ્॥
સ્વતેજોધ્વસ્તતમસં ભસ્મલેપવિરાજિતમ્

મહારાજોપચારે વિલસંતં મહાદ્ભુતમ્॥
સર્વાઙ્ગસુન્દરં દિવ્યભૂષણૈર્ભૂષિતં હરમ્

પ્રણનામ ચ તં ગર્વાત્તત્તેજઃ ક્રાંતવિગ્રહઃ॥
નિકટં ગતવાઞ્છંભોસ્સ દૂતો રાહુસંજ્ઞકઃ

અથો તદગ્ર આસીનો વક્તુકામો હિ સૈંહિકઃ॥
ત્ર્યંબકં સ તદા સંજ્ઞાપ્રેરિતો વાક્યમબ્રવીત્

દૈત્યપન્નગસેવ્યસ્ય ત્રૈલોક્યાધિપતેસ્સદા ॥
દૂતોઽહં પ્રેષિતસ્તેન ત્વત્સકાશમિહાગતઃ

॥ રાહુરુવાચ ॥
જલંધરોબ્ધિતનયસ્સર્વદૈત્યજનેશ્વરઃ ॥
ત્રૈલોક્યસ્યેશ્વરસ્સોથાભવત્સર્વાધિનાયકઃ

સ દૈત્યરાજો બલવાન્દેવાનામંતકોપમઃ ॥
યોગિનં ત્વાં સમુદ્દિશ્ય સ યદાહ શૃણુષ્વ તત્

મહાદિવ્યપ્રભાવસ્ય તસ્ય દૈત્યપતેઃ પ્રભોઃ ॥
સર્વરત્નેશ્વરસ્ય ત્વમાજ્ઞાં શૃણુ વૃષધ્વજ

શ્મશાનવાસિનો નિત્યમસ્થિમાલાધરસ્ય ચ ॥
દિગંબરસ્ય તે ભાર્યા કથં હૈમવતી શુભમ્

અહં રત્નાધિનાથોસ્મિ સા ચ સ્ત્રીરત્નસંજ્ઞિતા ॥
તસ્માન્મમૈવ સા યોગ્યા નૈવ ભિક્ષાશિનસ્તવ

મમ વશ્યાસ્ત્રયો લોકા ભુંજેઽહં મખભાગકાન્ ॥
યાનિ સંતિ ત્રિલોકેસ્મિન્રત્નાનિ મમ સદ્મનિ

વયં રત્નભુજસ્ત્વં તુ યોગી ખલુ દિગમ્બરઃ ॥
સ્વસ્ત્રીરત્નં દેહિ મહ્યં રાજ્ઞસ્સુખકરાઃ પ્રજાઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
વદત્યેવં તથા રાહૌ ભ્રૂમધ્યાચ્છૂલપાણિનઃ ॥
અભવત્પુરુષો રૌદ્રસ્તીવ્રાશનિસમસ્વનઃ

સિંહાસ્યપ્રચલજિહ્વસ્સજ્જ્વાલનયનો મહાન્ ॥
ઊર્દ્ધ્વકેશશ્શુષ્કતનુર્નૃસિંહ ઇવ ચાપરઃ

મહાતનુર્મહાબાહુસ્તાલજંઘો ભયંકરઃ ॥
અભિદુદ્રાવ વેગેન રાહું સ પુરુષો દ્રુતમ્

સ તં ખાદિતુ માયાન્તં દૃષ્ટ્વા રાહુર્ભયાતુરઃ ॥
અધાવદાત વેગેન બહિસ્તસ્ય ચ દધાર તમ્

રાહુરુવાચ ॥
દેવદેવ મહેશાન પાહિ માં શરણા ગતમ્ ॥
સુરાઽસુરૈસ્સદા વન્દ્યઃ પરમૈશ્વર્યવાન્ પ્રભુઃ

બ્રાહ્મણં માં મહાદેવ ખાદિતું સમુપાગતઃ ॥
પુરુષોયં તવેશાન સેવકોતિભયંકરઃ

એતસ્માદ્રક્ષ દેવેશ શરણાગતવત્સલઃ ॥
ન ખાદેત યથાયં માં નમસ્તેઽસ્તુ મુહુર્મુહુઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
મહાદેવો વચઃ શ્રુત્વા બ્રાહ્મણસ્ય તદા મુને ॥
અબ્રવીત્સ્વગણં તં વૈ દીનાનાથપ્રિયઃ પ્રભુઃ

મહાદેવ ઉવાચ ॥
પ્રભું ચ બ્રાહ્મણં દૂતં રાહ્વાખ્યં શરણાગતમ્ ॥
શરણ્યા રક્ષણીયા હિ ન દણ્ડ્યા ગણસત્તમ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તૌ ગિરિજેશેન સગણઃ કરુણાત્મના ॥
રાહું તત્યાજ સહસા બ્રાહ્મણેતિ શ્રુતાક્ષરઃ

રાહું ત્યક્ત્વામ્બરે સોથ પુરુષો દીનયા ગિરા ॥
શિવોપકંઠમાગત્ય મહાદેવં વ્યજિજ્ઞપત્

પુરુષ ઉવાચ ॥
દેવદેવ મહાદેવ કરુણાકર શંકર ॥
ત્યાજિતં મમ ભક્ષ્યં તે શરણાગતવત્સલઃ

ક્ષુધા માં બાધતે સ્વામિન્ક્ષુત્ક્ષામશ્ચાસ્મિ સર્વથા ॥
કિં ભક્ષ્યં મમ દેવેશ તદાજ્ઞાપય માં પ્રભો

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય પુરુષસ્ય મહાપ્રભુઃ ॥
પ્રત્યુવાચાદ્ભુતોતિઃ સ કૌતુકી સ્વહિતંકરઃ

મહેશ્વર ઉવાચ ॥
બુભુક્ષા યદિ તેઽતીવ ક્ષુધા ત્વાં બાધતે યદિ ॥
સંભક્ષયાત્મનશ્શીઘ્રં માંસં ત્વં હસ્તપાદયોઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
શિવેનૈવમાજ્ઞપ્તશ્ચખાદ પુરુષસ્સ્વકમ્ ॥
હસ્તપાદોદ્ભવં માંસં શિરશ્શેષોઽ ભવદ્યથા

દૃષ્ટ્વા શિરોવશેષં તુ સુપ્રસન્નસ્સદાશિવઃ ॥
પુરુષં ભીમકર્માણં તમુવાચ સવિસ્મયઃ

શિવ ઉવાચ ॥
હે મહાગણ ધન્યસ્ત્વં મદાજ્ઞાપ્રતિપાલકઃ ॥
સંતુષ્ટશ્ચાસ્મિ તેઽતીવ કર્મણાનેન સત્તમ

ત્વં કીર્તિમુખસંજ્ઞો હિ ભવ મદ્દ્વારકસ્સદા ॥
મહાગણો મહાવીરસ્સર્વદુષ્ટભયંકરઃ

મત્પ્રિયસ્ત્વં મદર્ચાયાં સદા પૂજ્યોઽહિ મજ્જનૈઃ ॥
ત્વદર્ચાં યે ન કુર્વંતિ નૈવ તે મત્પ્રિયંકરાઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇતિ શંભોર્વરં પ્રાપ્ય પુરુષઃ પ્રજહર્ષ સઃ ॥
તદાપ્રભૃતિ દેવેશ દ્વારે કીર્તિમુખઃ સ્થિતઃ

પૂજનીયો વિશેષેણ સ ગણશ્શિવપૂજને ॥
નાર્ચયંતીહ યે પૂર્વં તેષામર્ચા વૃથા ભવેત્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખણ્ડે જલંધરવધોપાખ્યાને દૂતસંવાદો નામ એકોનવિંશોઽધ્યાયઃ