શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.15

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એકદા વારિધિસુતો વૃન્દાપતિ રુદારધીઃ॥
સભાર્ય્યસ્સંસ્થિતો વીરોઽસુરૈસ્સર્વૈઃ સમન્વિતઃ

તત્રાજગામ સુપ્રીતસ્સુવર્ચાસ્ત્વથ ભાર્ગવઃ॥
તેજઃ પુંજો મૂર્ત ઇવ ભાસયન્સકલા દિશઃ

તં દૃષ્ટ્વા ગુરુમાયાન્તમસુરાસ્તેઽખિલા દ્રુતમ્ ॥
પ્રણેમુઃ પ્રીતમનસસ્સિંધુપુત્રોઽપિ સાદરમ્

દત્ત્વાશીર્વચનં તેભ્યો ભાર્ગવસ્તેજસાં નિધિઃ ॥
નિષસાદાસને રમ્યે સંતસ્થુસ્તેઽપિ પૂર્વવત્

અથ સિંધ્વાત્મજો વીરો દૃષ્ટ્વા પ્રીત્યા નિજાં સભામ્ ॥
જલંધરઃ પ્રસન્નોઽભૂદનષ્ટવરશાસનઃ

તત્સ્થિતં છિન્નશિરસં દૃષ્ટ્વા રાહું સ દૈત્યરાટ્ ॥
પપ્રચ્છ ભાર્ગવં શીઘ્રમિદં સાગરનન્દનઃ

જલંધર ઉવાચ ॥
કેનેદં વિહિતં રાહોશ્શિરચ્છેદનકં પ્રભો ॥
તદ્બ્રૂહિ નિખિલં વૃત્તં યથાવત્તત્ત્વતો ગુરો

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય સિન્ધુપુત્રસ્ય ભાર્ગવઃ ॥
સ્મૃત્વા શિવપદાંભોજં પ્રત્યુવાચ યથાર્થવત્

શુક્ર ઉવાચ॥
જલંધર મહાવીર સર્વાસુરસહાયક ॥
શૃણુ વૃત્તાંતમખિલં યથાવત્કથયામિ તે

પુરાભવદ્બલિર્વીરો વિરોચનસુતો બલી ॥
હિરણ્યકશિપોશ્ચૈવ પ્રપૌત્રો ધર્મવિત્તમઃ

પરાજિતાસ્સુરાસ્તેન રમેશં શરણં યયુઃ ॥
સવાસવાસ્સ્વવૃત્તાંતમાચખ્યુઃ સ્વાર્થસાધકાઃ

તદાજ્ઞયા સુરૈઃ સાર્દ્ધં ચક્રુસ્સંધિમથો સુરાઃ ॥
સ્વકાર્યસિદ્ધયે તાતચ્છલકર્મવિચક્ષણાઃ

અથામૃતાર્થે સિંધોશ્ચ મંથનં ચક્રુરાદરાત્ ॥
વિષ્ણોસ્સહાયિનસ્તે હિ સુરાસ્સર્વેઽસુરૈસ્સહ

તતો રત્નોપહરણમકાર્ષુર્દૈત્યશત્રવઃ ॥
જગૃહુર્યત્નતો દેવાઃ પપુરપ્યમૃતં છલાત્

તતઃ પરાભવં ચક્રુરસુરાણાં સહાયતઃ ॥
વિષ્ણોસ્સુરાસ્સચક્રાસ્તેઽમૃતાપાનાદ્બલાન્વિતાઃ

શિરશ્છેદં ચકારાસૌ પિબતશ્ચામૃતં હરિઃ ॥
રાહોર્દેવસભાં હિ પક્ષપાતી હરેસ્સદા

સનત્કુમ્રાર ઉવાચ ॥
એવં કવિસ્તસ્ય શિરશ્છેદં રાહોશ્શશંસ ચ ॥
અમૃતાર્થે સમુદ્રસ્ય મંથનં દેવકારિતમ્

રત્નોપહરણં ચૈવ દૈત્યાનાં ચ પરાભવમ્ ॥
દેવૈરમૃતપાનં ચ કૃતં સર્વં ચ વિસ્તરાત્

તદાકર્ણ્ય મહાવીરોમ્બુધિબાલઃ પ્રતાપવાન્ ॥
ચુક્રોધ ક્રોધરક્તાક્ષસ્સ્વપિતુર્મંથનં તદા

અથ દૂતં સમાહૂય ઘસ્મરાભિધમુત્તમમ્ ॥
સર્વં શશંસ ચરિતં યદાહ ગુરુરાત્મવાન્

અથ તં પ્રેષયામાસ સ્વદૂતં શક્રસન્નિધૌ॥
સંમાન્ય બહુશઃ પ્રીત્યાઽભયં દત્ત્વા વિશારદમ્

દૂતસ્ત્રિવિષ્ટપં તસ્ય જગામારમલં સુધીઃ ॥
ઘસ્મરોંઽબુધિબાલસ્ય સર્વદેવસમન્વિતમ્

તત્ર ગત્વા સ દૂતસ્તુ સુધર્માં પ્રાપ્ય સત્વરમ્ ॥
ગર્વાદખર્વમૌલિર્હિ દેવેન્દ્રં વાક્યમબ્રવીત્

ઘસ્મર ઉવાચ ॥
જલંધરોઽબ્ધિ તનયસ્સર્વદૈત્યજનેશ્વરઃ ॥
સુપ્રતાપી મહાવીરસ્સ્વયં કવિસહાયવાન્

દૂતોઽહં તસ્ય વીરસ્ય ઘસ્મરાખ્યો ન ઘસ્મરઃ ॥
પ્રેષિતસ્તેન વીરેણ ત્વત્સકાશમિહાગતઃ

અવ્યાહતાજ્ઞસ્વર્વત્ર જલંધર ઉદગ્રધીઃ ॥
નિર્જિતાખિલદૈત્યારિસ્સ યદાહ શૃણુષ્વ તત્

જલંધર ઉવાચ ॥
કસ્માત્ત્વયા મમ પિતા મથિતસ્સાગરોઽદ્રિણા ॥
નીતાનિ સર્વરત્નાનિ પિતુર્મે દેવતાધમ

ઉચિતં ન કૃતં તેઽદ્ય તાનિ શીઘ્રં પ્રયચ્છ મે ॥
મમાયાહિ વિચાર્યેત્થં શરણં દૈવતૈસ્સહ

અન્યથા તે ભયં ભૂરિ ભવિષ્યતિ સુરાધમ ॥
રાજ્યવિધ્વંસનં ચૈવ સત્યમેતદ્બ્રવીમ્યહમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇતિ દૂતવચઃ શ્રુત્વા વિસ્મિતસ્ત્રિદશાધિપઃ ॥
ઉવાચ તં સ્મરન્નિન્દ્રો ભયરોષસમન્વિતઃ

અદ્રયો મદ્ભયાત્ત્રસ્તાસ્સ્વકુક્ષિસ્થા યતઃ કૃતાઃ ॥
અન્યેઽપિ મદ્દ્વિષસ્તેન રક્ષિતા દિતિજાઃ પુરા

તસ્માત્તદ્રત્નજાતં તુ મયા સર્વં હૃતં કિલ ॥
ન તિષ્ઠતિ મમ દ્રોહી સુખં સત્યં બ્રવીમ્યહમ્

શંખોપ્યેવ પુરા દૈત્યો માં દ્વિષન્સાગરાત્મજઃ ॥
અભવન્મૂઢચિત્તસ્તુ સાધુસંગાત્સમુજ્ઝિત

મમાનુજેન હરિણા નિહતસ્ય હિ પાપધીઃ ॥
હિંસકસ્સાધુસંધસ્ય પાપિષ્ઠસ્સાગરોદરે

તદ્ગચ્છ દૂત શીઘ્રં ત્વં કથયસ્વાસ્ય તત્ત્વતઃ ॥
અબ્ધિપુત્રસ્ય સર્વં હિ સિંધોર્મંથનકારણમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્થં વિસર્જિતો દૂતો ઘસ્મરાખ્યસ્સુબુદ્ધિમાન્ ॥
તદેન્દ્રેણાગમત્તૂર્ણ્ણં યત્ર વીરો જલંધરઃ

તદિદં વચનં દૈત્યરાજો હિ તેન ધીમતા ॥
કથિતો નિખિલં શક્રપ્રોક્તં દૂતેન વૈ તદા

તન્નિશમ્ય તતો દૈત્યો રોષાત્પ્રસ્ફુરિતાધરઃ ॥
ઉદ્યોગમકરોત્તૂર્ણં સર્વદેવજિગીષયા

તદોદ્યોગેઽસુરેન્દ્રસ્ય દિગ્ભ્યઃ પાતાલતસ્તથા ॥
દિતિજાઃ પ્રત્યપદ્યંત કોટિશઃકોટિશસ્તથા

અથ શુંભનિશુંભાદ્યૈ બલાધિપતિકોટિભિઃ ॥
નિર્જગામ મહાવીરઃ સિન્ધુપુત્રઃ પ્રતાપવાન્

પ્રાપ ત્રિવિષ્ટપં સદ્યઃ સર્વસૈન્યસમાવૃતઃ ॥
દધ્મૌ શંખં જલધિજો નેદુર્વીરાશ્ચ સર્વતઃ

ગત્વા ત્રિવિષ્ટપં દૈત્યો નન્દનાધિષ્ઠિતોઽભવત્ ॥
સર્વ સૈન્યં સમાવૃત્ય કુર્વાણઃ સિંહવદ્રવમ્

પુરમાવૃત્ય તિષ્ઠત્તદ્દૃષ્ટ્વા સૈન્યબલં મહત્॥
નિર્યયુસ્ત્વમરાવત્યા દેવા યુદ્ધાય દંશિતાઃ ॥

તતસ્સમભવદ્યુદ્ધં દેવદાનવસેનયોઃ ॥
મુસલૈઃ પરિઘૈર્બાણૈર્ગદાપરશુશક્તિભિઃ

તેઽન્યોન્યં સમધાવેતાં જઘ્નતુશ્ચ પરસ્પરમ્ ॥
ક્ષણેનાભવતાં સેને રુધિરૌઘપરિપ્લુતે

પતિતૈઃ પાત્યમાનૈશ્ચ ગજાશ્વરથપત્તિભિઃ ॥
વ્યરાજત રણે ભૂમિસ્સંધ્યાભ્રપટલૈરિવ

તત્ર યુદ્ધે મૃતાન્દૈત્યાન્ભાર્ગવસ્તાનજીવયત્ ॥
વિદ્યયામૃતજીવિન્યા મંત્રિતૈસ્તોયબિન્દુભિઃ

દેવાનપિ તથા યુદ્ધે તત્રાજીવયદંગિરાઃ ॥
દિવ્યૌષધૈસ્સમાનીય દ્રોણાદ્રેસ્સ પુનઃપુનઃ

દૃષ્ટવાન્સ તથા યુદ્ધે પુનરેવ સમુત્થિતાન્ ॥
જલંધરઃ ક્રોધવશો ભાર્ગવં વાક્યમબ્રવીત્

જલંધર ઉવાચ ॥
મયા દેવા હતા યુદ્ધે ઉત્તિષ્ઠંતિ કથં પુનઃ ॥
તતઃ સંજીવિની વિદ્યા નૈવાન્યત્રેતિ વૈ શ્રુતા

સનત્કુમાર ઉવાચ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય સિન્ધુપુત્રસ્ય ભાર્ગવઃ ॥
પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મા ગુરુશ્શુક્રો જલંધરમ્

શુક્ર ઉવાચ ॥
દિવ્યૌષધીસ્સમાનીય દ્રોણાદ્રેરંગિરાસ્સુરાન્ ॥
જીવયત્યેષ વૈ તાત સત્યં જાનીહિ મે વચઃ

જયમિચ્છસિ ચેત્તાત શૃણુ મે વચનં શુભમ્ ॥
તતઃ સોઽરં ભુજાભ્યાં ત્વં દ્રોણમબ્ધાવુપાહર

॥સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તસ્સ તુ દૈત્યેન્દ્રો ગુરુણા ભાર્ગવેણ હ ॥
દ્રુતં જગામ યત્રાસાવાસ્તે ચૈવાદ્રિરાટ્ ચ સઃ

ભુજાભ્યાં તરસા દૈત્યો નીત્વા દ્રોણં ચ તં તદા॥
પ્રાક્ષિપત્સાગરે તૂર્ણં ચિત્રં ન હરતેજસિ

પુનરાયાન્મહાવીરસ્સિન્ધુપુત્રો મહાહવમ્॥
જઘાનાસ્ત્રૈશ્ચ વિવિધૈસ્સુરાન્કૃત્વા બલં મહત્

અથ દેવાન્હતાન્દૃષ્ટ્વા દ્રોણાદ્રિમગમદ્ગુરુઃ ॥
તાવત્તત્ર ગિરીદ્રં તં ન દદર્શ સુરાર્ચિતઃ

જ્ઞાત્વા દૈત્યહૃતં દ્રોણં ધિષણો ભયવિહ્વલઃ ॥
આગત્ય દેવાન્પ્રોવાચ જીવો વ્યાકુલમાનસઃ

ગુરુરુવાચ ॥
પલાયધ્વં સુરાસ્સર્વે દ્રોણો નાસ્તિ ગિરિર્મહાન્ ॥
ધ્રુવં ધ્વસ્તશ્ચ દૈત્યેન પાથોધિતનયેન હિ

જલંધરો મહાદૈત્યો નાયં જેતું ક્ષમો યતઃ ॥
રુદ્રાંશસંભવો હ્યેષ સર્વામરવિમર્દનઃ

મયા જ્ઞાતઃ પ્રભાવોઽસ્ય યથોત્પન્નઃ સ્વયં સુરાઃ ॥
શિવાપમાનકૃચ્છક્રચેષ્ટિતં સ્મરતાખિલમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
શ્રુત્વા તદ્વચનં દેવાસ્સુરાચાર્યપ્રકીર્તિતમ્॥
જયાશાં ત્યક્તવંતસ્તે ભયવિહ્વલિતાસ્તથા

દૈત્યરાજેન તેનાતિહન્યમાનાસ્સમંતતઃ ॥
ધૈર્યં ત્યક્ત્વા પલાયંત દિશો દશ સવાસવાઃ

દેવાન્વિદ્રાવિતાન્દૃષ્ટ્વા દૈત્યસ્સાગરનંદનઃ ॥
શંખભેરી જયરવૈઃ પ્રવિવેશામરાવતીમ્

પ્રવિષ્ટે નગરીં દૈત્યે દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ ॥
સુવર્ણાદ્રિગુહાં પ્રાપ્તા ન્યવસન્દૈત્યતાપિતાઃ

તદૈવ સર્વેષ્વસુરોઽધિકારેષ્વિન્દ્રાદિકાનાં વિનિવેશ્ય સમ્યક્॥
શુંભાદિકાન્દૈત્યવરાન્ પૃથક્પૃથક્સ્વયં સુવર્ણાદિગુહાં વ્યગાન્મુને

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખણ્ડે જલંધરવધોપાખ્યાને દેવજલંધરયુદ્ધવર્ણનં નામ પંચદશોઽધ્યાયઃ