શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.14

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥
સનત્કુમાર સર્વજ્ઞ બ્રહ્મપુત્ર નમોસ્તુ તે ॥
શ્રુતેયમદ્ભુતા મેઽદ્ય કથા શંભોર્મહાત્મનઃ

ક્ષિપ્તે સ્વતેજસિ બ્રહ્મન્ભાલનેત્રસમુદ્ભવે ॥
લવણાંભસિ કિં તાતાભવત્તત્ર વદાશુ તત્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
શૃણુ તાત મહાપ્રાજ્ઞ શિવલીલાં મહાદ્ભુતામ્ ॥
યચ્છ્રુત્વા શ્રદ્ધયા ભક્તો યોગિનાં ગતિમાપ્નુયાત્

અથો શિવસ્ય તત્તેજો ભાલનેત્રસમુદ્ભવમ્॥
ક્ષિપ્તં ચ લવણામ્ભોધૌ સદ્યો બાલત્વમાપ હ

તત્ર વૈ સિંધુગંગાયાઃ સાગરસ્ય ચ સંગમે ॥
રુરોદોચ્ચૈસ્સ વૈ બાલ સર્વલોક ભયંકરઃ

રુદતસ્તસ્ય શબ્દેન પ્રાકંપદ્ધરણી મુહુઃ ॥
સ્વર્ગશ્ચ સત્યલોકશ્ચ તત્સ્વનાદ્બધિરીકૃતઃ

બાલસ્ય રોદનેનૈવ સર્વે લોકાશ્ચ તત્રસુઃ ॥
સર્વતો લોકપાલાશ્ચ વિહ્વલીકૃતમાનસાઃ

કિં બહૂક્તેન વિપ્રેન્દ્ર ચચાલ સચરાચરમ્ ॥
ભુવનં નિખિલં તાત રોદનાત્તચ્છિશોર્વિભો

અથ તે વ્યાકુલાસ્સર્વે દેવાસ્સમુનયો દ્રુતમ્ ॥
પિતામહં લોકગુરું બ્રહ્માણં શરણં યયુઃ

તત્ર ગત્વા ચ તે દેવા સુનયશ્ચ સવાસવાઃ ॥
પ્રણમ્ય ચ સુસંસ્તુત્ય પ્રોચુસ્તં પરમેષ્ઠિનમ્

દેવા ઊચુઃ ॥
લોકાધીશ સુરાધીશ ભયન્નસ્સમુપસ્થિતમ્ ॥
તન્નાશય મહાયોગિઞ્જાતોયં હ્યદ્ભુતો રવઃ

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ॥ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષાં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥
ગંતુમૈચ્છત્તતસ્તત્ર કિમેતદિતિ વિસ્મિતઃ

તતો બ્રહ્મા સુરૈસ્તાતાવતરત્સત્યલોકતઃ ॥
રસાં તજ્જ્ઞાતુમિચ્છન્સ સમુદ્રમગમત્તદા

યાવત્તત્રાગતો બ્રહ્મા સર્વલોકપિતામહઃ ॥
તાવત્સમુદ્રસ્યોત્સંગે તં બાલં સ દદર્શ હ

આગતં વિધિમાલોક્ય દેવરૂપ્યથ સાગરઃ॥
પ્રણમ્ય શિરસા બાલં તસ્યોત્સંગે ન્યવેશયત્

તતો બ્રહ્માબ્રવીદ્વાક્યં સાગરં વિસ્મયાન્વિતઃ ॥
જલરાશે દ્રુતં બ્રૂહિ કસ્યાયં શિશુરદ્ભુતઃ

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
બ્રહ્મણો વાક્યમાકર્ણ્ય મુદિતસ્સાગરસ્તદા ॥
પ્રત્યુવાચ પ્રજેશં સ નત્વા સ્તુત્વા કૃતાંજલિઃ

સમુદ્ર ઉવાચ ॥
ભો ભો બ્રહ્મન્મયા પ્રાપ્તો બાલકોઽયમજાનતા ॥
પ્રભવં સિંધુગંગાયામકસ્માત્સર્વલોકપ

જાતકર્માદિસંસ્કારાન્કુરુષ્વાસ્ય જગદ્ગુરો ॥
જાતકોક્તફલં સર્વં વિધાતર્વક્તુમર્હસિ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એવં વદતિ પાથોધૌ સ બાલસ્સાગરાત્મજઃ ॥
બ્રહ્માણમગ્રહીત્કણ્ઠે વિધુન્વંતં મુહુર્મુહુઃ

વિધૂનનં ચ તસ્યૈવં સર્વલોકકૃતો વિધેઃ ॥
પીડિતસ્ય ચ કાલેય નેત્રાભ્યામગમજ્જલમ્

કરાભ્યામબ્ધિજાતસ્ય તત્સુતસ્ય મહૌજસઃ ॥
કથંચિન્મુક્તકણ્ઠસ્તુ બ્રહ્મા પ્રોવાચ સાદરમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
શૃણુ સાગર વક્ષ્યામિ તવાસ્ય તનયસ્ય હિ ॥
જાતકોક્તફલં સર્વં સમાધાનરતઃ ખલુ

નેત્રાભ્યાં વિધૃતં યસ્માદનેનૈવ જલં મમ॥
તસ્માજ્જલંધરેતીહ ખ્યાતો નામ્ના ભવત્વસૌ ॥

અધુનૈવૈષ તરુણસ્સર્વશાસ્ત્રાર્થપારગઃ ॥
મહાપરાક્રમો ધીરો યોદ્ધા ચ રણદુર્મદઃ

ભવિષ્યતિ ચ ગંભીરસ્ત્વં યથા સમરે ગુહઃ ॥
સર્વજેતા ચ સંગ્રામે સર્વસંપદ્વિરાજિતઃ

દૈત્યાનામધિપો બાલઃ સર્વેષાં ચ ભવિષ્યતિ ॥
વિષ્ણોરપિ ભવેજ્જેતા ન કુત શ્ચિત્પરાભવઃ

અવધ્યસ્સર્વભૂતાનાં વિના રુદ્રં ભવિષ્યતિ ॥
યત એષ સમુદ્ભૂતસ્તત્રેદાનીં ગમિષ્યતિ

પતિવ્રતાસ્ય ભવિતા પત્ની સૌભાગ્યવર્દ્ધિની ॥
સર્વાઙ્ગસુન્દરી રમ્યા પ્રિયવાક્છીલસાગરા

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા શુક્રમાહૂય રાજ્યે તં ચાભ્યષેચયત્ ॥
આમંત્ર્ય સરિતાન્નાથં બ્રહ્માંતર્દ્ધાનમન્વગાત્

અથ તદ્દર્શનોત્ફુલ્લનયનસ્સાગરસ્તદા ॥
તમાત્મજં સમાદાય સ્વગેહમગમન્મુદા

અપોષયન્મહોપાયૈસ્સ્વબાલં મુદિતાત્મકઃ ॥
સર્વાંગસુન્દરં રમ્યં મહાદ્ભુતસુતેજસમ્

અથામ્બુધિસ્સમાહૂય કાલનેમિં મહાસુરમ્ ॥
વૃન્દાભિધાં સુતાં તસ્ય તદ્ભાર્યાર્થમયાચત

કાલનેમ્યસુરો વીરોઽસુરાણાં પ્રવરસ્સુધીઃ ॥
સાધુ યેનેમ્બુધેર્યાઞ્ચાં સ્વકર્મનિપુણો મુને

જલંધરાય વીરાય સાગરપ્રભવાય ચ ॥
દદૌ બ્રહ્મવિધાનેન સ્વસુતાં પ્રાણવલ્લભામ્

તદોત્સવો મહાનાસીદ્વિવાહે ચ તયોસ્તદા ॥
સુખં પ્રાપુર્નદા નદ્યોઽસુરાશ્ચૈવાખિલા મુને

સમુદ્રોઽતિ સુખં પ્રાપ સુતં દૃષ્ટ્વા હિ સસ્ત્રિયમ્ ॥
દાનં દદૌ દ્વિજાતિભ્યોઽપ્યન્યેભ્યશ્ચ યથાવિધિ

યે દેવૈર્નિર્જિતાઃ પૂર્વં દૈત્યાઃ પાતાલ સંસ્થિતાઃ ॥
તે હિ ભૂમંડલં યાતા નિર્ભયાસ્તમુપાશ્રિતાઃ

તે કાલનેમિપ્રમુખાસ્તતોઽસુરાસ્તસ્મૈ સુતાં સિંધુસુતાય દત્ત્વા ॥
બભૂવુરત્યન્તમુદાન્વિતા હિ તમાશ્રિતા દેવ વિનિર્જયાય

સ ચાપિ વીરોમ્બુધિબાલકોઽસૌ જલંધરાખ્યોઽસુરવીરવીરઃ ॥
સંપ્રાપ્ય ભાર્યામતિસુન્દરી વશી ચકાર રાજ્યં હિ કવિપ્રભાવાત્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખંડે જલં ધરવધોપાખ્યાને જલંધરોત્પત્તિવિવાહવર્ણનં નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ