શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.3.5

નારદ ઉવાચ ॥
અન્તર્હિતાયાન્દેવ્યાં તુ દુર્ગાયાં સ્વગૃહેષુ ચ ॥
ગતેષ્વમરવૃન્દેષુ કિમભૂત્તદનન્તરમ્

કથં મેનાગિરીશૌ ચ તેપાતે પરમન્તપઃ ॥
કથં સુતાઽભવત્તસ્ય મેનાયાન્તાત તદ્વદ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
વિપ્રવર્ય સુતશ્રેષ્ઠ શૃણુ તચ્ચરિતં મહત્ ॥
પ્રણમ્ય શંકરં ભક્ત્યા વચ્મિ ભક્તિવિવર્દ્ધનમ્

ઉપદિશ્ય ગતે તાત સુરવૃન્દે ગિરીશ્વરઃ ॥
હર્યાદૌ મેનકા ચાપિ તેપાતે પરમન્તપઃ॥

અહર્નિશં શિવાં શમ્ભું ચિન્તયન્તૌ ચ દમ્પતી ॥
સમ્યગારેધતુર્નિત્યં ભક્તિયુક્તેન ચેતસા

ગિરિપ્રિયાતીવ મુદાનર્ચ દેવીં શિવેન સા ॥
દાનન્દદૌ દ્વિજેભ્યશ્ચ સદા તત્તોષહેતવે

ચૈત્રમાસં સમારભ્ય સપ્તવિંશતિવત્સરાન્ ॥
શિવાં સમ્પૂજયામાસાપત્ત્યાર્થિન્યન્વહં રતા

અષ્ટમ્યામુપવાસન્તુ કૃત્વાદાન્નવમીતિથૌ ॥
મોદકૈર્બલિપિષ્ટૈશ્ચ પાયસૈર્ગન્ધપુષ્પકૈઃ

ગઙ્ગાયામૌષધિપ્રસ્થે કૃત્વા મૂર્તિં મહીમયીમ્ ॥
ઉમાયાઃ પૂજયામાસ નાનાવસ્તુસમર્પણૈઃ

કદાચિત્સા નિરાહારા કદાચિત્સા ધૃતવ્રતા ॥
કદાચિત્પવનાહારા કદાચિજ્જલભુઘ્યભૂત્

શિવાવિન્યસ્તચેતસ્કા સપ્તવિંશતિવત્સરાન્ ॥
નિનાય મેનકા પ્રીત્યા પરં સા મૃષ્ટવર્ચસા

સપ્તવિંશતિવર્ષાન્તે જગન્માતા જગન્મયી ॥
સુપ્રીતાભવદત્યર્થમુમા શંકરકામિની

અનુગ્રહાય મેનાયાઃ પુરતઃ પરમેશ્વરી ॥
આવિર્બભૂવ સા દેવી સન્તુષ્ટા તત્સુભક્તિતઃ

દિવ્યાવયવસંયુક્તા તેજોમણ્ડલમધ્યગા॥
ઉવાચ વિહસન્તી સા મેનાં પ્રત્યક્ષતાં ગતા

દેવ્યુવાચ ॥ વરં બ્રૂહિ મહાસાધ્વિ યત્તે મનસિ વર્તતે ॥
સુપ્રસન્ના ચ તપસા તવાહં ગિરિકામિનિ

યત્પ્રાર્થિતં ત્વયા મેને તપોવ્રતસમાધિના ॥
દાસ્યે તેઽહં ચ તત્સર્વં વાઞ્છિતં યદ્યદા ભવેત્

તતસ્સા મેનકા દેવીં પ્રત્યક્ષાં કાલિકાન્તદા ॥
દૃષ્ટ્વા ચ પ્રણનામાથ વચનં ચેદમબ્રવીત્

મેનોવાચ ॥
દેવિ પ્રત્યક્ષતો રૂપન્દૃષ્ટન્તવ મયાઽધુના ॥
ત્વામહં સ્તોતુમિચ્છામિ પ્રસન્ના ભવ કાલિકે

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
અથ સા મેનયેત્યુક્તા કાલિકા સર્વમોહિની ॥
બાહુભ્યાં સુપ્રસન્નાત્મા મેનકાં પરિષસ્વજે

તતઃ પ્રાપ્તમહાજ્ઞાના મેનકા કાલિકાં શિવમ્ ॥
તુષ્ટાવ વાગ્ભિ રિષ્ટાભિર્ભક્ત્યા પ્રત્યક્ષતાં ગતામ્

મેનોવાચ ॥
મહામાયાં જગદ્ધાત્રીં ચણ્ડિકાં લોકધારિણીમ્ ॥
પ્રણમામિ મહાદેવીં સર્વકામાર્થદાયિનીમ્

નિત્યાનન્દકરીં માયાં યોગનિદ્રાં જગત્પ્રસૂમ્ ॥
પ્રણમામિ સદાસિદ્ધાં શુભસારસમાલિનીમ્

માતામહીં સદાનન્દાં ભક્તશોકવિનાશિનીમ્ ॥
આકલ્પં વનિતાનાં ચ પ્રાણિનાં બુદ્ધિરૂપિણીમ્

સા ત્વં બંધચ્છેદહેતુર્યતીનાં કસ્તે ગેયો માદૃશીભિઃ પ્રભાવઃ ॥
હિંસાયા વાથર્વવેદસ્ય સા ત્વં નિત્યં કામં ત્વં મમેષ્ટં વિધેહિ

નિત્યાનિત્યૈર્ભાવહીનૈઃ પરાસ્તૈસ્તત્તન્માત્રૈર્યોજ્યતે ભૂતવર્ગઃ ॥
તેષાં શક્તિસ્ત્વં સદા નિત્યરૂપા કાલે યોષા યોગયુક્તા સમર્થા

યોનિર્ધરિત્રી જગતાં ત્વમેવ ત્વમેવ નિત્યા પ્રકૃતિઃ પરસ્તાત્ ॥
યથા વશં ક્રિયતે બ્રહ્મરૂપં સા ત્વં નિત્યા મે પ્રસીદાદ્ય માતઃ

ત્વં જાતવેદોગતશક્તિરુગ્રા ત્વં દાહિકા સૂર્યકરસ્ય શક્તિઃ ॥
આહ્લાદિકા ત્વં બહુચન્દ્રિકા યા તાન્ત્વામહં સ્તૌમિ નમામિ ચણ્ડીમ્

યોષાણાં સત્પ્રિયા ચ ત્વં નિત્યા ત્વં ચોર્ધ્વરેતસામ્ ॥
વાંછા ત્વં સર્વજગતાં ધાયા ચ ત્વં યથા હરેઃ

યા ચેષ્ટરૂપાણિ વિધાય દેવી સૃષ્ટિસ્થિતાનાશમયી ચ કર્ત્રી ॥
બ્રહ્માચ્યુતસ્થાણુશરીરહેતુસ્સા ત્વં પ્રસીદાદ્ય પુનર્નમસ્તે

બ્રહ્મોવાચ ॥
તત ઇત્થં સ્તુતા દુર્ગા કાલિકા પુનરેવ હિ ॥
ઉવાચ મેનકાં દેવીં વાંછિતં વરયેત્યુત

॥ ઉમોવાચ ॥
પ્રાણપ્રિયા મમ ત્વં હિ હિમાચલવિલાસિની ॥
યદિચ્છસિ ધ્રુવન્દાસ્યે નાદેયં વિદ્યતે મમ

ઇતિ શ્રુત્વા મહેશાન્યાઃ પીયૂષસદૃશં વચઃ ॥
ઉવાચ પરિતુષ્ટા સા મેનકા ગિરિકામિની

મેનોવાચ ॥
શિવે જયજય પ્રાજ્ઞે મહેશ્વરિ ભવામ્બિકે ॥
વરયોગ્યાસ્મહં ચેત્તે વૃણે ભૂયો વરં વરમ્

પ્રથમં શતપુત્રા મે ભવન્તુ જગદમ્બિકે ॥
બહ્વાયુષો વીર્યવન્ત ઋદ્ધિસિદ્ધિસમન્વિતાઃ

પશ્ચાત્તથૈકા તનયા સ્વરૂપગુણશાલિની ॥
કુલદ્વયાનંદકરી ભુવનત્રયપૂજિતા

સુતા ભવ મમ શિવે દેવકાર્યાર્થમેવ હિ ॥
રુદ્રપત્ની ભવ તથા લીલાં કુરુ ભવામ્બિકે

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
તચ્છ્રુત્વા મેનકોક્તં હિ પ્રાહ દેવી પ્રસન્નધીઃ ॥
સ્મિતપૂર્વં વચસ્તસ્યાઃ પૂરયન્તી મનોરથમ્

॥ દેવ્યુવાચ ॥
શતપુત્રાસ્સં ભવન્તુ ભવત્યા વીર્યસંયુતાઃ ॥
તત્રૈકો બલવાન્મુખ્યઃ પ્રધમં સંભવિષ્યતિ ॥

સુતાહં સંભવિષ્યામિ સન્તુષ્ટા તવ ભક્તિતઃ ॥
દેવ કાર્યં કરિષ્યામિ સેવિતા નિખિલૈસ્સુરૈઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
એવમુક્ત્વા જગદ્ધાત્રી કાલિકા પરમેશ્વરી ॥
પશ્યન્ત્યા મેનકાયાસ્તુ તત્રૈવાન્તર્દધે શિવા

મેનકાપિ વરં લબ્ધ્વા મહેશાન્યા અભી પ્સિતમ્ ॥
મુદં પ્રાપામિતાં તાત તપઃક્લેશોપ્યનશ્યત

દિશિ તસ્યાં નમસ્કૃત્ય સુપ્રહૃષ્ટમનાસ્સતી ॥
જયશબ્દં પ્રોચ્ચરંતી સ્વસ્થાનમ્પ્રવિવેશ હ

અથ તસ્મૈ સ્વપતયે શશંસ સુવરં ચ તમ્ ॥
સ્વચિહ્નબુદ્ધમિવ વૈ સુવાચા પુનરુક્તયા

શ્રુત્વા શૈલપતિર્હૃષ્ટોઽભવન્મેનાવચો હિ તત્ ॥
પ્રશશંસ પ્રિયાં પ્રીત્યા શિવાભક્તિરતાં ચ તામ્

કાલક્રમેણાઽથ તયોઃ પ્રવૃત્તે સુરતે મુને ॥
ગર્ભો બભૂવ મેનાયા વવૃધે પ્રત્યહં ચ સઃ

અસૂત સા નાગવધૂપભોગ્યં સુતમુત્તમમ્ ॥
સમુદ્રબદ્ધસત્સખ્યં મૈનાકાભિધમદ્ભુતમ્

વૃત્રશત્રાવપિ ક્રુદ્ધે વેદનાશં સપક્ષકમ્ ॥
પવિક્ષતાનાં દેવર્ષે પક્ષચ્છિદિ વરાઙ્ગકમ્

પ્રવરં શતપુત્રાણાં મહાબલપરાક્રમમ્ ॥
સ્વોદ્ભવાનાં મહીધ્રાણાં પર્વતેન્દ્રૈકધિષ્ઠિતમ્

આસીન્મહોત્સવસ્તત્ર હિમાચલપુરેઽદ્ભુતઃ ॥
દમ્પત્યોઃ પ્રમુદાધિક્યં બભૂવ ક્લેશસંક્ષયઃ

દાનન્દદૌ દ્વિજાતિભ્યોઽન્યેભ્યશ્ચ પ્રદદૌ ધનમ્ ॥
શિવાશિવપદદ્વન્દ્વે સ્નેહોઽભૂદધિકસ્તયોઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુ૦ સં૦ તૃતીયે પાર્વતીખંડે મેનાવરલાભવર્ણનો નામ પંચમોઽધ્યાયઃ