શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.3.26

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ગતેષુ તેષુ મુનિષુ સ્વં લોકં શંકરઃ સ્વયમ્ ॥
પરીક્ષિતું તપો દેવ્યા ઐચ્છત્સૂતિકરઃ પ્રભુઃ

પરીક્ષા છદ્મના શંભુર્દ્રષ્ટું તાં તુષ્ટમાનસઃ॥
જાટિલં રૂપમાસ્થાય સ યયૌ પાર્વતીવનમ્

અતીવ સ્થવિરો વિપ્રદેહધારી સ્વતેજસા ॥
પ્રજ્વલન્મનસા હૃષ્ટો દંડી છત્રી બભૂવ સઃ

તત્રાપશ્યત્સ્થિતાં દેવીં સખીભિઃ પરિવારિતામ્ ॥
વેદિકોપરિ શુદ્ધાં તાં શિવામિવ વિધોઃ કલામ્

શંભુ નિરીક્ષ્ય તાં દેવીં બ્રહ્મચારિસ્વરૂપવાન્ ॥
ઉપકંઠં યયૌ પ્રીત્યા તદાઽસૌ ભક્તવત્સલઃ

આગતં તં તદા દૃષ્ટ્વા બ્રાહ્મણં તેજસાદ્ભુતમ્ ॥
અપૂજયચ્છિવા દેવી સર્વપૂજોપહારકૈઃ

સુસત્કૃતં સંવિધાભિઃ પૂજિતં પરયા મુદા ॥
પાર્વતી કુશલં પ્રીત્યા પપ્રચ્છ દ્વિજમાદરાત

॥ પાર્વત્યુવાચ ॥
બ્રહ્મચારિસ્વરૂપેણ કસ્ત્વં હિ કુત આગતઃ ॥
ઇદં વનં ભાસયસે વદ વેદવિદાં વર

॥ વિપ્ર ઉવાચ ॥
અહમિચ્છાભિગામી ચ વૃદ્ધો વિપ્રતનુસ્સુધીઃ ॥
તપસ્વી સુખદોઽન્યેષામુપકારી ન સંશયઃ

કા ત્વં કસ્યાસિ તનયા કિમર્થ વિજને વને ॥
તપશ્ચરસિ દુર્ધર્ષં મુનિભિઃ પ્રપદૈરપિ

ન બાલા ન ચ વૃદ્ધાસિ તરુણી ભાસિ શોભના ॥
કથં પતિં વિના તીક્ષ્ણં તપશ્ચરસિ વૈ વને

કિ ત્વં તપસ્વિની ભદ્રે કસ્યચિત્સહચારિણી ॥
તપસ્વી સ ન પુષ્ણાતિ દેવિ ત્વાં ચ ગતોઽન્યતઃ

વદ કસ્ય કુલે જાતા કઃ પિતા તવ કા વિધા ॥
મહાસૌભાગ્યરૂપા ત્વં વૃથા તવ તપોરતિઃ

કિં ત્વં વેદપ્રસૂર્લક્ષ્મીઃ કિં સુરૂપા સરસ્વતી ॥
એતાસુ મધ્યે કા વા ત્વં નાહં તર્કિતુમુત્સહે

॥ પાર્વત્યુવાચ ॥
નાહં વેદપ્રસૂર્વિપ્ર ન લક્ષ્મીશ્ચ સરસ્વતી ॥
અહં હિમાચલસુતા સાંપ્રતં નામ પાર્વતી

પુરા દક્ષસુતા જાતા સતી નામાન્યજન્મનિ ॥
યોગેન ત્યક્તદેહાઽહં યત્પિત્રા નિન્દિતઃ પતિઃ

અત્ર જન્મનિ સંપ્રાપ્તશ્શિવોઽપિ વિધિવૈભવાત્ ॥
માં ત્યક્ત્વા ભસ્મસાત્કૃત્ય મન્મથં સ જગામ હ

પ્રયાતે શંકરે તાપોદ્વિજિતાહં પિતુર્ગૃહાત્ ॥
આગતા તપસે વિપ્ર સુદૃઢા સ્વર્ણદીતટે

કૃત્વા તપઃ કઠોરં ચ સુચિરં પ્રાણવલ્લભમ્ ॥
ન પ્રાપ્યાગ્નૌ વિવિક્ષન્તી ત્વં દૃષ્ટ્વા સંસ્થિતા ક્ષણમ્

ગચ્છ ત્વં પ્રવિશામ્યગ્નૌ શિવેનાંગીકૃતા ન હિ ॥
યત્ર યત્ર જનુર્લપ્સ્યે વરિષ્યામિ શિવં વરમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા પાર્વતી વહ્નૌ તત્પુરઃ પ્રવિવેશ સા ॥
નિષિધ્યમાના પુરતો બ્રાહ્મણેન પુનઃ પુનઃ

વહ્નિપ્રવેશં કુર્વત્યાઃ પાર્વત્યાસ્તત્પ્રભાવતઃ॥
બભૂવ તત્ક્ષણં સદ્યો વહ્નિ શ્ચંદનપંકવત્

ક્ષણં તદંતરે સ્થિત્વા હ્યુત્પતંતી દિવં દ્વિજઃ ॥
પુનઃ પપ્રચ્છ સહસા વિહસન્સુતનું શિવઃ

દ્વિજ ઉવાચ ॥
અહો તપસ્તે કિં ભદ્રે ન બુદ્ધં કિંચિદેવ હિ ॥
ન દગ્ધો વહ્નિના દેહો ન ચ પ્રાપ્તં મનીષિતમ્

અતસ્સત્યં નિકામં વૈ વદ દેવિ મનોરથમ્ ॥
મમાગ્રે વિપ્રવર્યસ્ય સર્વાનંદપ્રદસ્ય હિ

યથાવિધિ ત્વયા દેવિ કીર્ત્યતાં સર્વથાત્મના ॥
તસ્માન્મૈત્રી ચ સંજાતા કાર્ય્યં ગોપ્યં ત્વયા ન હિ

કિમિચ્છસિ વરં દેવિ પ્રષ્ટુમિચ્છામ્યતઃ પરમ્ ॥
ત્વય્યેવ તદસૌ દેવિ ફલં સર્વં પ્રદૃશ્યતે

પરાર્થે ચ તપશ્ચેદ્વૈ તિષ્ઠેત્તુ તપ એવ તત્ ॥
રત્નં હસ્તે સમાદાય હિત્વા કાચસ્તુ સંચિતઃ

ઈદૃશં તવ સૌંદર્યં કથં વ્યર્થીકૃતં ત્વયા ॥
હિત્વા વસ્ત્રાણ્યનેકાનિ ચર્માદિ ચ ધૃતં ત્વયા

તત્સર્વં કારણં બ્રૂહિ તપસસ્ત્વસ્ય સત્યતઃ ॥
તચ્છ્રુત્વા વિપ્રવર્યોઽહં યથા હર્ષમાવાપ્નુયામ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ પૃષ્ટા તદા તેન સખીં પ્રૈરયતામ્બિકા ॥
તન્મુખેનૈવ તત્સર્વં કથયામાસ સુવ્રતા

તયા ચ પ્રેરિતા તત્ર પાર્વત્યા વિજયાભિધા ॥
પ્રાણપ્રિયા સુવ્રતજ્ઞા સખી જટિલમબ્રવીત્

સખ્યુવાચ ॥
શૃણુ સાધો પ્રવક્ષ્યામિ પાર્વતીચરિતં પરમ્ ॥
હેતું ચ તપસસ્સર્વં યદિ ત્વં શ્રોતુમિચ્છસિ

સખા મે ગિરિરાજસ્ય સુતેયં હિમભૂભૃતઃ ॥
ખ્યાતા વૈ પાર્વતી નામ્ના સા કાલીતિ ચ મેનકા

ઊઢેયં ન ચ કેનાપિ ન વાઞ્છતિ શિવાત્પરમ્ ॥
ત્રીણિ વર્ષસહસ્રાણિ તપશ્ચરણસાધિની

તદર્થં મેઽનયા સખ્યા પ્રારબ્ધં તપ ઈદૃશમ્ ॥
તદત્ર કારણં વક્ષ્યે શૃણુ સાધો દ્વિજોત્તમ

હિત્વેન્દ્રપ્રમુખાન્દેવાન્ હરિં બ્રહ્માણમેવ ચ ॥
પતિં પિનાકપાણિં વૈ પ્રાપ્નુમિચ્છતિ પાર્વતી

ઇયં સખી મદીયા વૈ વૃક્ષાનારોપ યત્પુરા ॥
તેષુ સર્વેષુ સંજાતં ફલપુષ્પાદિકં દ્વિજ

રૂપસાર્થાય જનકકુલાલંકરણાય ચ ॥
સમુદ્દિશ્ય મહેશાનં કામસ્યાનુગ્રહાય ચ

મત્સખી નારદોપદેશાત્તપસ્તપતિ દારુણમ્ ॥
મનોરથઃ કુતસ્તસ્યા ન ફલિષ્યતિ તાપસ

યત્તે પૃષ્ટં દ્વિજશ્રેષ્ઠ મત્સખ્યા મનસીપ્સિતમ્ ॥
મયા ખ્યાતં ચ તત્પ્રીત્યા કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યેવં વચનં શ્રુત્વા વિજયાયા યથાર્થતઃ ॥
મુને સ જટિલો રુદ્રો વિહસન્વાક્યમબ્રવીત્

જટિલ ઉવાચ ॥
સખ્યેદં કથિતં તત્ર પરિહાસોનુમીયતે ॥
યથાર્થં ચેત્તદા દેવી સ્વમુખેનાભિભાષતામ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્તે ચ તદા તેન જટિલેન દ્વિજન્મના ॥
ઉવાચ પાર્વતી દેવી સ્વમુખેનૈવ તં દ્વિજમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં તૃતીયે પાર્વતીખણ્ડે શિવાજટિલસંવાદો નામ ષડ્વિંશોધ્યાયઃ