શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.3.24

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
નમો રુદ્રાય દેવાય મદનાંતકરાય ચ ॥
સ્તુત્યાય ભૂરિભાસાય ત્રિનેત્રાય નમોનમઃ

શિપિવિષ્ટાય ભીમાય ભીમાક્ષાય નમોનમઃ॥
મહાદેવાય પ્રભવે ત્રિવિષ્ટપતયે નમઃ

ત્વં નાથઃ સર્વલોકાનાં પિતા માતા ત્વમીશ્વરઃ ॥
શંભુરીશશ્શંકરોસિ દયાલુસ્ત્વં વિશેષતઃ

ત્વં ધાતા સર્વજગતાં ત્રાતુમર્હસિ નઃ પ્રભો ॥
ત્વાં વિના કસ્સમર્થોસ્તિ દુઃખનાશે મહેશ્વર ॥

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષાં સુરાણાં નન્દિકેશ્વરઃ ॥
કૃપયા પરયા યુક્તો વિજ્ઞપ્તું શંભુમારભત્

॥ નંદિકેશ્વર ઉવાચ ॥
વિષ્ણ્વાદયસ્સુરગણા મુનિસિદ્ધસંઘાસ્ત્વાં દ્રષ્ટુમેવ સુરવર્ય્ય વિશેષયંતિ ॥
કાર્યાર્થિનોઽસુરવરૈઃ પરિભર્ત્સ્ય માનાસ્સમ્યક્ પરાભવપદં પરમં પ્રપન્નાઃ

તસ્માત્ત્વયા હિ સર્વેશ ત્રાતવ્યા મુનયસ્સુરાઃ ॥
દીનબંધુર્વિશેષેણ ત્વમુક્તો ભક્તવત્સલઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
એવં દયાવતા શંભુર્વિજ્ઞપ્તો નંદિના ભૃશમ્ ॥
શનૈશ્શનૈરુપરમદ્ધ્યાનાદુન્મીલ્ય ચાક્ષિણી

ઈશોઽથોપરતશ્શંભુસ્તદા પરમકોવિદઃ ॥
સમાધેઃ પરમાત્માસૌ સુરાન્સર્વાનુવાચ હ

શંભુરુવાચ ॥
કસ્માદ્યૂયં સમાયાતા મત્સમીપં સુરેશ્વરઃ ॥
હરિબ્રહ્માદયસ્સર્વે બ્રૂત કારણમાશુ તત્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચશ્શમ્ભોસ્સર્વે દેવા મુદાઽન્વિતાઃ ॥
વિષ્ણોર્વિલોકયામાસુર્મુખં વિજ્ઞપ્તિહેતવે

અથ વિષ્ણુર્મહાભક્તો દેવાનાં હિતકારકઃ ॥
મદીરિતમુવાચેદં સુરકાર્યં મહત્તરમ્

તારકેણ કૃતં શંભો દેવાનાં પરમાદ્ભુતમ્ ॥
કષ્ટાત્કષ્ટતરં દેવા વિજ્ઞપ્તું સર્વ આગતાઃ

હે શંભો તવ પુત્રેણૌરસેન હિ ભવિષ્યતિ॥
નિહતસ્તારકો દૈત્યો નાન્યથા મમ ભાષિતમ્

વિચાર્ય્યેત્થં મહાદેવ કૃપાં કુરુ નમોઽસ્તુ તે ॥
દેવાન્સમુદ્ધર સ્વામિન્ કષ્ટાત્તારકનિર્મિતાત્

તસ્માત્ત્વયા ગિરિજા દેવ શંભો ગ્રહીતવ્યા પાણિના દક્ષિણેન ॥
પાણિગ્રહેણૈવ મહાનુભાવાં દત્તાં ગિરીંદ્રેણ ચ તાં કુરુષ્વ

વિષ્ણોસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રસન્નો હ્યબ્રવીચ્છિવઃ ॥
દર્શયન્ સદ્ગતિં તેષાં સર્વેષાં યોગતત્પરઃ

શિવ ઉવાચ ॥
યદા મે સ્વીકૃતા દેવી ગિરિજા સર્વસુંદરી ॥
તદા સર્વે સુરેંદ્રાશ્ચ મુનયો ઋષયસ્તદા

સકામાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ ન ક્ષમાશ્ચ પરે પથિ ॥
જીવયિષ્યતિ દુર્ગા સા પાણિગ્રહણતસ્સ્મરમ્

મદનો હિ મયા દગ્ધસ્સર્વેષાં કાર્ય્યસિદ્ધયે ॥।
બ્રહ્મણો વચનાદ્વિષ્ણો નાત્ર કાર્યા વિચારણા

એવં વિમૃશ્ય મનસા કાર્યાકાર્યવ્યવસ્થિતૌ ॥
સુધીઃ સર્વૈશ્ચ દેવેંદ્ર હઠં નો કર્તુમર્હસિ

દગ્ધે કામે મયા વિષ્ણો સુરકાર્યં મહત્ કૃતમ્ ॥
સર્વે તિષ્ઠંતુ નિષ્કામા મયા સહ સુનિશ્ચિતમ્

યથાઽહં ચ સુરાસ્સર્વે તથા યૂયમયત્નતઃ ॥
તપઃ પરમસંયુક્તાઃ કરિષ્યધ્વં સુદુષ્કરમ્

યૂયં સમાધિના તેન મદનેન વિના સુરાઃ ॥
પરમાનંદસંયુક્તા નિર્વિકારા ભવંતુ વૈ

પુરાવૃત્તં સ્મરકૃતં વિસ્મૃતં યદ્વિધે હરે ॥
મહેન્દ્ર મુનયો દેવા યત્તત્સર્વં વિમૃશ્યતામ્

મહાધનુર્ધરેણૈવ મદનેન હઠાત્સુરાઃ ॥
સર્વેષાં ધ્યાનવિધ્વંસઃ કૃતસ્તેન પુરાપુરા

કામો હિ નરકાયૈવ તસ્માત્ ક્રોધોભિજાયતે ॥
ક્રોધાદ્ભવતિ સંમોહો મોહાચ્ચ ભ્રંશતે તપઃ

કામક્રોધૌ પરિત્યાજ્યૌ ભવદ્ભિસ્સુરસત્તમૈઃ ॥
સર્વૈરેવ ચ મંતવ્યં મદ્વાક્યં નાન્યથા ક્વચિત્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
એવં વિશ્રાવ્ય ભગવાન્ મહાદેવો વૃષધ્વજઃ ॥
સુરાન્ પ્રવાચયામાસ વિધિવિષ્ણૂ તથા મુનીમ્

તૂષ્ણીંભૂતોઽભવચ્છંભુર્ધ્યાનમાશ્રિત્ય વૈ પુનઃ ॥
આસ્તે પુરા યથા સ્થાણુર્ગણૈશ્ચ પરિવારિતઃ

સ્વાત્માનમાત્મના શંભુરાત્મન્યેવ વ્યચિંતયત્ ॥
નિરંજનં નિરાભાસં નિર્વિકારં નિરામયમ્

પરાત્પરતરં નિત્યં નિર્મમં નિરવગ્રહમ્ ॥
શબ્દાતીતં નિર્ગુણં ચ જ્ઞાનગમ્યં પરાત્પરમ્

એવં સ્વરૂપં પરમં ચિંતયન્ ધ્યાનમાસ્થિતઃ ॥
પરમાનંદસંમગ્નો બભૂવ બહુસૂતિકૃત્

ધ્યાનસ્થિતં ચ સર્વેશં દૃષ્ટ્વા સર્વે દિવૌકસઃ ॥
હરિ શક્રાદયસ્સર્વે નંદિનં પ્રોચુરાનતાઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
કિં વયં કરવામાદ્ય વિરક્તો ધ્યાનમાસ્થિતઃ ॥
શંભુસ્ત્વં શંકર સખસ્સર્વજ્ઞઃ શુચિસેવકઃ

કેનોપાયેન ગિરિશઃ પ્રસન્નઃ સ્યાદ્ગણાધિપ ॥
તદુપાયં સમાચક્ષ્વ વયં ત્વચ્છરણં ગતાઃ ॥ ।

॥ બ્રહ્મોવાચ ।!
ઇતિ વિજ્ઞાપિતો દેવૈર્મુને હર્ષાદિભિસ્તદા ॥
પ્રત્યુવાચ સુરાંસ્તાન્સ નંદી શંભુપ્રિયો ગણઃ

નંદીશ્વર ઉવાચ ॥
હે હરે હે વિધે શક્રનિર્જરા મુનયસ્તથા ॥
શૃણુધ્વં વચનં મે હિ શિવસંતોષકારકમ્

યદિ વો હઠ એવાદ્ય શિવ દારપરિગ્રહે ॥
અતિદીનતયા સર્વે સુનુતિં કુરુતાદરાત્

ભક્તેર્વશ્યો મહાદેવો ન સાધારણતસ્તુરાઃ ॥
અકાર્યમપિ સદ્ભક્ત્યા કરોતિ પરમેશ્વરઃ

એવં કુરુત સર્વે હિ વિધિવિષ્ણુમુખાઃ સુરાઃ ॥
યથાગતેન માર્ગેણાન્યથા ગચ્છત મા ચિરમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય મુને વિષ્ણ્વાદયસ્સુરાઃ ॥
તથેતિ મત્ત્વા સુપ્રીત્યા શંકરં તુષ્ટુવુર્હિ તે

દેવદેવ મહાદેવ કરુણાસાગર પ્રભો ॥
સમુદ્ધર મહાક્લેશાત્ત્રાહિ નશ્શરણાગતાન્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યેવં બહુદીનોક્ત્યા તુષ્ટુવુશ્શંકરં સુરાઃ ॥
રુરુદુસ્સુસ્વરં સર્વે પ્રેમવ્યાકુલમાનસઃ

હરિર્મયા સુદીનોક્ત્યા સુવિજ્ઞપ્તં ચકાર હ ॥
સંસ્મરન્મનસા શંભું ભક્ત્યા પરમયાન્વિતઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
સુરૈરેવં સ્તુતશ્શંભુર્હરિણા ચ મયા ભૃશમ્ ॥
ભક્તવાત્સલ્યતો ધ્યાનાદ્વિરતોભૂન્મહેશ્વરઃ

ઉવાચ સુપ્રસન્નાત્મા હર્યાદીન્હર્ષયન્હરઃ ॥
વિલોક્ય કરુણાદૃષ્ટ્યા શંકરો ભક્તવત્સલઃ

શંકર ઉવાચ ॥
હે હરે હે વિધે દેવાશ્શક્રાદ્યા યુગપત્સમે ॥
કિમર્થમાગતા યૂયં સત્યં બ્રૂત મમાગ્રતઃ

હરિરુવાચ ॥
સર્વજ્ઞસ્ત્વં મહેશાન ત્વંતર્યામ્યખિલેશ્વરઃ ॥
કિં ન જાનાસિ ચિત્તસ્થં તથા વચ્મ્યપિ શાસનાત્

તારકાસુરતો દુઃખં સંભૂતં વિવિધં મૃડ ॥
સર્વેષાં નસ્તદર્થં હિ પ્રસન્નોઽકારિ વૈ સુરૈઃ

શિવા સા જનિતા શૈલાત્ત્વદર્થં હિ હિમાલયાત્ ॥
તસ્યાં ત્વદુદ્ભવાત્પુત્રાત્તસ્ય મૃત્યુર્ન ચાન્યથા

ઇતિ દત્તો બ્રહ્મણા હિ તસ્મૈ દૈત્યાય યદ્વરઃ ॥
તદન્યસ્માદમૃત્યુસ્સ બાધતે નિખિલં જગત્

નારદસ્ય નિર્દેશાત્સા કરોતિ કઠિનં તપઃ ॥
તત્તેજસાખિલં વ્યાપ્તં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

વરં દાતું શિવાયૈ હિ ગચ્છ ત્વં પરમેશ્વર ॥
દેવદુઃખં જહિ સ્વામિન્નસ્માકં સુખમાવહ

દેવાનાં મે મહોત્સાહો હૃદયે ચાસ્તિ શંકર ॥
વિવાહં તવ સંદ્રષ્ટું તત્ત્વં કુરુ યથોચિતમ્

રત્યૈ યદ્ભવતા દત્તો વરસ્તસ્ય પરાત્પર ॥
પ્રાપ્તોઽવસર એવાશુ સફલં સ્વપણં કુરુ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા તં પ્રણમ્યૈવ વિષ્ણુર્દેવા મહર્ષયઃ ॥
સંસ્તૂય વિવિધૈસ્તોત્રૈસ્સંતસ્થુસ્તત્પુરોઽખિલાઃ

ભક્તાધીનઃ શંકરોઽપિ શ્રુત્વા દેવવચસ્તદા ॥
વિહસ્ય પ્રત્યુવાચાશુ વેદમર્યાદરક્ષકઃ

॥ શંકર ઉવાચ ॥
હે હરે હે વિધે દેવાશ્શૃણુતાદરતોઽખિલાઃ ॥
યથોચિતમહં વચ્મિ સવિશેષં વિવેકતઃ

નોચિતં હિ વિધાનં વૈ વિવાહકરણં નૃણામ્ ॥
મહાનિગડસંજ્ઞો હિ વિવાહો દૃઢબન્ધનઃ ॥2.3.24.૬૦।
કુસંગા બહવો લોકે સ્ત્રીસંગસ્તત્ર ચાધિકઃ ॥
ઉદ્ધરેત્સકલબંધૈર્ન સ્ત્રીસંગાત્પ્રમુચ્યતે

લોહદારુમયૈઃ પાશૈર્દૃઢં બદ્ધોઽપિ મુચ્યતે ॥
સ્ત્ર્યાદિપાશસુસંબદ્ધો મુચ્યતે ન કદાચન

વર્દ્ધંતે વિષયાશ્શશ્વન્મહાબંધનકારિણઃ ॥
વિષયાક્રાંતમનસસ્સ્વપ્ને મોક્ષોઽપિ દુર્લભઃ

સુખમિચ્છતુ ચેત્પ્રાજ્ઞો વિધિવદ્વિષયાઁસ્ત્યજેત્ ॥
વિષવદ્વિષયાનાહુર્વિષયૈર્યૈર્નિહન્યતે

જનો વિષયિણા સાકં વાર્તાતઃ પતતિ ક્ષણાત્ ॥
વિષયં પ્રાહુરાચાર્યાસ્સિતાલિતેંદ્રવારુણીમ્

યદ્યપ્યેવં હિ જાનામિ સર્વં જ્ઞાનં વિશેષતઃ ॥
તથાપ્યહં કરિષ્યામિ પ્રાર્થનાં સફલાં ચ વઃ

ભક્તાધીનોઽહમેવાસ્મિ તદ્વશાત્સર્વકાર્ય કૃત્ ॥
અયથોચિતકર્તા હિ પ્રસિદ્ધો ભુવનત્રયે

કામરૂપાધિપસ્યૈવ પણશ્ચ સફલઃ કૃતઃ ॥
સુદક્ષિણસ્ય ભૂપસ્ય ભૈમબંધગતસ્ય હિ । ૬૮ ॥
ગૌતમક્લેશકર્તાહં ત્ર્યંબકાત્મા સુખાવહઃ ॥
તત્કષ્ટપ્રદદુષ્ટાનાં શાપદાયી વિશેષતઃ

વિષં પીતં સુરાર્થં હિ ભક્તવત્સલભાવધૃક્ ॥
દેવકષ્ટં હૃતં યત્નાત્સર્વદૈવ મયા સુરાઃ

ભક્તાર્થમસહં કષ્ટં બહુશો બહુયત્નતઃ ॥
વિશ્વાનર મુનેર્દુઃખં હૃતં ગૃહપતિર્ભવન્

કિં બહૂક્તેન ચ હરે વિધે સત્યં બ્રવીમ્યહમ્ ॥
મત્પણોઽસ્તીતિ યૂયં વૈ સર્વે જાનીથ તત્ત્વતઃ

યદા યદા વિપત્તિર્હિ ભક્તાનાં ભવતિ ક્વચિત્ ॥
તદા તદા હરમ્યાશુ તત્ક્ષણાત્સર્વશસ્સદા

જાનેઽહં તારકાદ્દુઃખં સર્વેષાં વસ્સમુત્થિતમ્॥
અસુરા ત્તદ્ધરિષ્યામિ સત્યંસત્યં વદામ્યહમ્

નાસ્તિ યદ્યપિ મે કાચિદ્વિહારકરણે રુચિઃ ॥
વિવાહયિષ્યે ગિરિજા પુત્રોત્પાદનહેતવે

ગચ્છત સ્વગૃહાણ્યેવ નિર્ભયાસ્સકલાઃ સુરાઃ ॥
કાર્યં વસ્સાધયિષ્યામિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા મૌનમાસ્થાય સમાધિસ્થોઽભવદ્ધરઃ ॥
સર્વે વિષ્ણ્વાદયો દેવાસ્સ્વધામાનિ યયુર્મુને

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં તૃતીયે પાર્વતીખણ્ડે પાર્વતીવિવાહસ્વીકારો નામ ચતુર્વિશોઽધ્યાયઃ