શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.3.22

બ્રહ્મોવાચ ॥
ત્વયિ દેવમુને યાતે પાર્વતી હૃષ્ટમાનસા ॥
તપસ્સાધ્યં હરં મેને તપોર્થં મન આદધે

તતઃ સખ્યૌ સમાદાય જયાં ચ વિજયાં તથા॥
માતરં પિતરં ચૈવ સખીભ્યાં પર્યપૃચ્છત

પ્રથમં પિતરં ગત્વા હિમવન્તં નગેશ્વરમ્ ॥
પર્યપૃચ્છત્સુપ્રણમ્ય વિનયેન સમન્વિતા

સખ્યાવૂચતુઃ ॥
હિમવઞ્ચ્છ્રૂયતાં પુત્રી વચનં કથ્યતેઽધુના ॥
સા સ્વયં ચૈવ દેહસ્ય રૂપસ્યાપિ તથા પુનઃ

ભવતો હિ કુલસ્યાસ્ય સાફલ્યં કર્તુમિચ્છતિ ॥
તપસા સાધનીયોઽસૌ નાન્યથા દૃશ્યતાં વ્રજેત્

તસ્માચ્ચ પર્વતશ્રેષ્ઠ દેહ્યાજ્ઞાં ભવતાધુના ॥
તપઃ કરોતુ ગિરિજા વનં ગત્વેતિ સાદરમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યેવં ચ તદા પૃષ્ટસ્સખીભ્યાં મુનિસત્તમ ॥
પાર્વત્યા સુવિચાર્યાથ ગિરિરાજોઽબ્રવીદિદમ્

હિમાલય ઉવાચ ॥
મહ્યં ચ રોચતેઽત્યર્થં મેનાયૈ રુચ્યતાં પુનઃ ॥
યથેદં ભવિતવ્યં ચ કિમતઃ પરમુત્તમમ્

સાફલ્યં તુ મદીયસ્ય કુલસ્ય ચ ન સંશયઃ ॥
માત્રે તુ રુચ્યતે ચેદ્વૈ તતઃ શુભતરં નુ કિમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યેવં વચનં પિત્રા પ્રોક્તં શ્રુત્વા તુ તે તદા ॥
જગ્મતુર્માતરં સખ્યૌ તદાજ્ઞપ્તે તયા સહ

ગત્વા તુ માતરં તસ્યાઃ પાર્વત્યાસ્તે ચ નારદ ॥
સુપ્રણમ્ય કરો બધ્વોચતુર્વચનમાદરાત્

સખ્યાવૂચતુઃ ॥
માતસ્ત્વં વચનં પુત્ર્યાઃ શૃણુ દેવિ નમોઽસ્તુ તે ॥
સુપ્રસન્નતયા તદ્વૈ શ્રુત્વા કર્તુમિહાર્હસિ

તપ્તુકામા તુ તે પુત્રી શિવાર્થં પરમં તપઃ॥
પ્રાપ્તાનુજ્ઞા પિતુશ્ચૈવ તુભ્યં ચ પરિપૃચ્છતિ

ઇયં સ્વરૂપસાફલ્યં કર્તુકામા પતિવ્રતે ॥
ત્વદાજ્ઞયા યદિ જાયેત તપ્યતે ચ તથા તપઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ચ તતસ્સખ્યૌ તૂષ્ણીમાસ્તાં મુનીશ્વર ॥
નાંગીચકાર મેના સા તદ્વાક્યં ખિન્નમાનસા

તતસ્સા પાર્વતી પ્રાહ સ્વયમેવાથ માતરમ્ ॥
કરૌ બદ્ધ્વા વિનીતાત્મા સ્મૃત્વા શિવપદાંબુજમ્

પાર્વત્યુવાચ ॥
માતસ્તપ્તું ગમિષ્યામિ પ્રાતઃ પ્રાપ્તું મહેશ્વરમ્ ॥
અનુજાનીહિ માં ગંતું તપસેઽદ્ય તપોવનમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચઃ પુત્ર્યા મેના દુઃખ મુપાગતા ॥
સોપાહૂય તદા પુત્રીમુવાચ વિકલા સતી

મેનોવાચ ॥
દુઃખિતાસિ શિવે પુત્રી તપસ્તપ્તું પુરા યદિ ॥
તપશ્ચર ગૃહેઽદ્ય ત્વં ન બહિર્ગચ્છ પાર્વતિ

કુત્ર યાસિ તપઃ કર્તું દેવાસ્સંતિ ગૃહે મમ ॥
તીર્થાનિ ચ સમસ્તાનિ ક્ષેત્રાણિ વિવિધાનિ ચ

કર્તવ્યો ન હઠઃ પુત્રિ ગંતવ્યં ન બહિઃ ક્વચિત્ ॥
સાધિતં કિં ત્વયા પૂર્વં પુનઃ કિં સાધયિષ્યસિ

શરીરં કોમલં વત્સે તપસ્તુ કઠિનં મહત્ ॥
એવસ્માત્તુ ત્વયા કાર્યં તપોઽત્ર ન બહિર્વ્રજ

સ્ત્રીણાં તપોવનગતિર્ન શ્રુતા કામનાર્થિની ॥
તસ્માત્ત્વં પુત્રિ મા કાર્ષીસ્તપોર્થં ગમનં પ્રતિ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યેવં બહુધા પુત્રી તન્માત્રા વિનવારિતા ॥
સંવેદે ન સુખં કિંચિદ્વિનારાધ્ય મહેશ્વરમ્

તપોનિષિદ્ધા તપસે વનં ગંતું ચ મેનયા ॥
હેતુના તેન સોમેતિ નામ પ્રાપ શિવા તદા

અથ તાં દુખિતાં જ્ઞાત્વા મેના શૈલપ્રિયા શિવામ્ ॥
નિદેશં સા દદૌ તસ્યાઃ પાર્વત્યાસ્તપસે મુને

માતુરાજ્ઞાં ચ સંપ્રાપ્ય સુવ્રતા મુનિસત્તમ ॥
તતઃ સ્વાંતે સુખં લેભે પાર્વતી સ્મૃતશંકરા

માતરં પિતરં સાથ પ્રણિપત્ય મુદા શિવા ॥
સખીભ્યાં ચ શિવં સ્મૃત્વા તપસ્તપ્તું સમુદ્ગતા

હિત્વા મતાન્યનેકાનિ વસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ॥
વલ્કલાનિ ધૃતાન્યાશુ મૌંજીં બદ્ધ્વા તુ શોભનામ્

હિત્વા હારં તથા ચર્મ્મ મૃગસ્ય પરમં ધૃતમ્ ॥
જગામ તપસે તત્ર ગંગાવતરણં પ્રતિ

શંભુના કુર્વતા ધ્યાનં યત્ર દગ્ધો મનોભવઃ॥
ગંગાવતરણો નામ પ્રસ્થો હિમવતસ્સ ચ

હરશૂન્યોઽથ દદૃશે સ પ્રસ્થો હિમભૂભૃતઃ ॥
કાલ્યા તત્રેત્ય ભોસ્તાત પાર્વત્યા જગદમ્બયા

યત્ર સ્થિત્વા પુરા શંભુસ્તપ્તવાન્દુસ્તરં તપઃ ॥
તત્ર ક્ષણં તુ સા સ્થિત્વા બભૂવ વિરહાર્દિતા

હા હરેતિ શિવા તત્ર રુદન્તી સા ગિરેસ્સુતા ॥
વિલલાપાતિદુઃખાર્તા ચિન્તાશોકસમન્વિતા

તતશ્ચિરેણ સા મોહં ધૈર્ય્યા ત્સંસ્તભ્ય પાર્વતી ॥
નિયમાયાઽભવત્તત્ર દીક્ષિતા હિમવત્સુતા

તપશ્ચકાર સા તત્ર શૃંગિતીર્થે મહોત્તમે ॥
ગૌરીશિખર નામાસીત્તત્તપઃકરણાદ્ધિ તત્

સુંદરાશ્ચ દ્રુમાસ્તત્ર પવિત્રાશ્શિવયા મુને ॥
આરોપિતાઃ પરીક્ષાર્થં તપસઃ ફલભાગિનઃ

ભૂભિશુદ્ધિં તતઃ કૃત્વા વેદીં નિર્માય સુન્દરી ॥
તથા તપસ્સમારબ્ધં મુનીનામપિ દુષ્કરમ્

વિગૃહ્ય મનસા સર્વાણીંદ્રિયાણિ સહાશુ સા ॥
સમુપસ્થાનિકે તત્ર ચકાર પરમં તપઃ ॥ ૩૯ ।
ગ્રીષ્મે ચ પરિતો વહ્નિં પ્રજ્વલંતં દિવાનિશમ્ ॥
કૃત્વા તસ્થૌ ચ તન્મધ્યે સતતં જપતી મનુમ

સતતં ચૈવ વર્ષાસુ સ્થંડિલે સુસ્થિરાસના ॥
શિલાપૃષ્ઠે ચ સંસિક્તા બભૂવ જલધારયા

શીતે જલાંતરે શશ્વત્તસ્થૌ સા ભક્તિતત્પરા॥
અનાહારાતપત્તત્ર નીહારે નિશાસુ ચ

એવં તપઃ પ્રકુર્વાણા પંચાક્ષરજપે રતા ॥
દધ્યૌ શિવં શિવા તત્ર સર્વકામફલપ્રદમ્

સ્વારોપિતાચ્છુભાન્વૃક્ષાન્સખીભિસ્સિંચતી મુદા॥
પ્રત્યહં સાવકાશે સા તત્રાતિથ્યમકલ્પયત્

વાતશ્ચૈવ તથા શીતવૃષ્ટિશ્ચ વિવિધા તથા॥
દુસ્સહોઽપિ તથા ઘર્મ્મસ્તયા સેહે સુચિત્તયા

દુઃખં ચ વિવિધં તત્ર ગણિતં ન તયાગતમ્ ॥
કેવલં મન આધાય શિવે સાસીત્સ્થિતા મુને

પ્રથમં ફલભોગેન દ્વિતીયં પર્ણભોજનૈઃ॥
તપઃ પ્રકુર્વતી દેવી ક્રમાન્નિન્યેઽમિતાઃ સમાઃ

તતઃ પર્ણાન્યપિ શિવા નિરસ્ય હિમવત્સુતા॥
નિરાહારાભવદ્દેવી તપશ્ચરણસંરતા

આહારે ત્યક્તપર્ણાભૂદ્યસ્માદ્ધિમવતઃ સુતઃ ॥
તેન દેવૈરપર્ણેતિ કથિતા નામતઃ શિવા

એકા પાદસ્થિતા સાસીચ્છિવં સંસ્મૃત્ય પાર્વતી॥
પંચાક્ષરં જપંતી ચ મનું તેપે તપો મહત્

ચીરવલ્કલસંવીતા જટાસંઘાતધારિણી॥
શિવચિંતનસંસક્તા જિગાય તપસા મુનીમ્

એવં તસ્યાસ્તપસ્યન્ત્યા ચિંતયંત્યા મહેશ્વરમ્ ॥
ત્રીણિ વર્ષ સહસ્રાણિ જગ્મુઃ કાલ્યાસ્તપોવને

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ યત્ર તેપે તપો હરઃ ॥
તત્ર ક્ષણમથોષિત્વા ચિંતયામાસ સા શિવા

નિયમસ્થાં મહાદેવ કિં માં જાનાસિ નાધુના ॥
યેનાહં સુચિરં તેન નાનુયાતા તવોરતા

લોકે વેદે ચ ગિરિશો મુનિભિર્ગીયતે સદા ॥
શંકરસ્ય હિ સર્વજ્ઞસ્સર્વાત્મા સર્વદર્શનઃ

સર્વભૂતિપ્રદો દેવસ્સર્વભાવાનુભાવનઃ ॥
ભક્તાભીષ્ટપ્રદો નિત્યં સર્વક્લેશનિવારણઃ

સર્વકામાન્પરિત્યજ્ય યદિ ચાહં વૃષધ્વજે॥
અનુરક્તા તદા સોત્ર સંપ્રસીદતુ શંકરઃ

યદિ નારદ તત્રોક્તમંત્રો જપ્તશ્શરાક્ષરઃ ॥
સુભક્ત્યા વિધિના નિત્યં સંપ્રસીદતુ શંકરઃ

યદિ ભક્ત્યા શિવસ્યાહં નિર્વિકારા યથોદિતમ્ ॥
સર્વેશ્વરસ્ય ચાત્યંતં સંપ્રસીદતુ શંકરઃ

એવં ચિંતયતી નિત્યં તેપે સા સુચિરં તપઃ ॥
અધોમુખી નિર્વિકારા જટાવલ્કલધારિણી

તથા તયા તપસ્તપ્તં મુનીનામપિ દુષ્કરમ્ ॥
સ્મૃત્વા ચ પુરુષાસ્તત્ર પરમં વિસ્મયં ગતાઃ

તત્તપોદર્શનાર્થં હિ સમાજગ્મુશ્ચ તેઽખિલાઃ ॥
ધન્યાન્નિજાન્મન્યમાના જગદુશ્ચેતિ સમ્મતાઃ

મહતાં ધર્મ્મવૃદ્ધેષુ ગમનં શ્રેય ઉચ્યતે ॥
પ્રમાણં તપસો નાસ્તિ માન્યો ધર્મ્મસ્સદા બુધૈઃ

શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા તપોઽસ્યાસ્તુ કિમન્યૈઃ ક્રિયતે તપઃ ॥
અસ્માત્તપોઽધિકં લોકે ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ

જલ્પંત ઇતિ તે સર્વે સુપ્રશસ્ય શિવાતપઃ ॥
જગ્મુઃ સ્વં ધામ મુદિતાઃ કઠિનાંગાશ્ચ યે હ્યપિ

અન્યચ્છૃણુ મહર્ષે ત્વં પ્રભાવં તપસોઽધુના ॥
પાર્વત્યા જગદમ્બાયાઃ પરાશ્ચર્ય્યકરં મહત્

તદાશ્રમગતા યે ચ સ્વભાવેન વિરોધિનઃ ॥
તેપ્યાસઁસ્તત્પ્રભાવેણ વિરોધરહિ તાસ્તદા

સિંહા ગાવશ્ચ સતતં રાગાદિદોષસંયુતાઃ ॥
તન્મહિમ્ના ચ તે તત્ર નાબાધંત પરસ્પરમ્

અથાન્યે ચ મુનિશ્રેષ્ઠ માર્જ્જારા મૂષકાદયઃ ॥
નિસર્ગાદ્વૈરિણો યત્ર વિક્રિયંતે સ્મ ન ક્વચિત્

વૃક્ષાશ્ચ સફલાસ્તત્ર તૃણાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
પુષ્પાણિ ચ વિચિત્રાણિ તત્રાસન્મુનિસત્તમ

તદ્વનં ચ તદા સર્વં કૈલાસેનોપમાન્વિતમ્ ॥
જાતં ચ તપસ્તસ્યાસ્સિદ્ધિરૂપમભૂત્તદા

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસં૦ તૃતીયે પાર્વતી૦ પાર્વતીતપોવ૦ નામ દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ