શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.3.19

॥ નારદ ઉવાચ॥
બ્રહ્મન્વિધે મહાભાગ કિં જાતં તદનંતરમ્॥
કથય ત્વં પ્રસાદેન તાં કથાં પાપનાશિનીમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
શ્રૂયતાં સા કથા તાત યજ્જાતં તદનંતરમ્ ॥
તવ સ્નેહાત્પ્રવક્ષ્યામિ શિવલીલાં મુદાવહામ્

ધૈર્યસ્ય વ્યસનં દૃષ્ટ્વા મહાયોગી મહેશ્વરઃ ॥
વિચિંતિતં મનસ્યેવં વિસ્મિતોઽતિતતઃ પરમ્

॥ શિવ ઉવાચ ॥
કિમુ વિઘ્નાઃ સમુત્પન્નાઃ કુર્વતસ્તપ ઉત્તમમ્ ॥
કેન મે વિકૃતં ચિત્તં કૃતમત્ર કુકર્મિણા

કુવર્ણનં મયા પ્રીત્યા પરસ્ત્ર્યુપરિ વૈ કૃતમ્ ॥
જાતો ધર્મવિરોધોઽત્ર શ્રુતિસીમા વિલંઘિતા

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
વિચિંત્યેત્થં મહાયોગી પરમેશસ્સતાં ગતિઃ ॥
દિશો વિલોકયામાસ પરિતશ્શંકિતસ્તદા

વામભાગે સ્થિતં કામં દદર્શાકૃષ્ટબાણકમ્ ॥
સ્વશરં ક્ષેપ્તુકામં હિ ગર્વિતં મૂઢચેતસમ્

તં દૃષ્ટ્વા તાદૃશં કામં ગિરીશસ્ય પરાત્મનઃ ॥
સંજાતઃ ક્રોધસંમર્દસ્તત્ક્ષણાદપિ નારદ।

કામઃ સ્થિતોઽન્તરિક્ષે સ ધૃત્વા તત્સશરં ધનુઃ ॥
ચિક્ષેપાસ્ત્રં દુર્નિવારમમોઘં શંકરે મુને

બભૂવામોઘમસ્ત્રં તુ મોઘં તત્પરમાત્મનિ ॥
સમશામ્યત્તતસ્તસ્મિન્સંકુદ્ધે પરમેશ્વરે

મોઘીભૂતે શિવે સ્વેસ્ત્રે ભયમાપાશુ મન્મથઃ ॥
ચકંપે ચ પુરઃ સ્થિત્વા દૃષ્ટ્વા મૃત્યુંજયં પ્રભુમ્

સસ્માર ત્રિદશાન્સર્વાન્શક્રાદીન્ભયવિહ્વલઃ ॥
સ સ્મરો મુનિશાર્દૂલ સ્વપ્રયાસે નિરર્થકે

કામેન સુસ્મૃતા દેવાશ્શક્રાદ્યાસ્તે મુનીશ્વર ॥
આયયુઃ સકલાસ્તે હિ શંભું નત્વા ચ તુષ્ટુવુઃ

સ્તુતિં કુર્વત્સુ દેવેષુ કુદ્ધસ્યાતિ હરસ્ય હિ ॥
તૃતીયાત્તસ્ય નેત્રાદ્વૈ નિસ્સસાર તતો મહાન્

લલાટ મધ્યગાત્તસ્માત્સવહ્નિર્દ્રુતસમ્ભવઃ ॥
જજ્વાલોર્દ્ધ્વશિખો દીપ્તઃ પ્રલયાગ્નિસમપ્રભઃ

ઉત્પત્ય ગગને તૂર્ણં નિષ્પત્ય ધરણી તલે ॥
ભ્રામંભ્રામં સ્વપરિતઃ પપાત મેદનીં પરિ ॥ ૧૬
ભસ્મસાત્કૃતવાન્સાધો મદનં તાવદેવ હિ ॥
યાવચ્ચ મરુતાં વાચઃ ક્ષમ્યતાં ક્ષમ્યતામિતિ

હતે તસ્મિન્સ્મરે વીરે દેવ દુઃખમુપાગતાઃ ॥
રુરુદુર્વિહ્વલાશ્ચાતિક્રોશતઃ કિમભૂદિતિ

॥
શ્વેતાંગા વિકૃતાત્મા ચ ગિરિરાજસુતા તદા ॥
જગામ મંદિરં સ્વં ચ સમાદાય સખીજનમ્

ક્ષણમાત્રં રતિસ્તત્ર વિસંજ્ઞા સાભવત્તદા ॥
ભર્તૃમૃત્યુજદુઃખેન પતિતા સા મૃતા ઇવ

જાતાયાં ચૈવ સંજ્ઞાયાં રતિરત્યંતવિહ્વલા॥
વિલલાપ તદા તત્રોચ્ચરંતી વિવિધં વચઃ

॥ રતિરુવાચ ॥
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ કિં કૃતં દૈવતૈરિહ ॥
મત્સ્વામિનં સમાહૂય નાશયામાસુરુદ્ધતમ્

હા હા નાથ સ્મર સ્વામિન્પ્રાણપ્રિય સુખપ્રદ ॥
ઇદં તુ કિમભૂદત્ર હા હા પ્રિય પ્રિયેતિ ચ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥।
ઇત્થં વિલપતી સા તુ વદંતી બહુધા વચઃ ॥
હસ્તૌ પાદૌ તદાસ્ફાલ્ય કેશાનત્રોટયત્તદા

તદ્વિલાપં તદા શ્રુત્વા તત્ર સર્વે વનેચરાઃ ॥
અભવન્દુઃખિતાસ્સર્વે સ્થાવરા અપિ નારદ

એતસ્મિન્નંતરે તત્ર દેવાશ્શક્રાદયોઽખિલાઃ ॥
રતિમૂચુસ્સમાશ્વાસ્ય સંસ્મરંતો મહેશ્વરમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
કિંચિદ્ભસ્મ ગૃહીત્વા તુ રક્ષ યત્નાદ્ભયં ત્યજ॥
જીવયિષ્યતિ સ સ્વામી લપ્સ્યસે ત્વં પુનઃ પ્રિયમ્

સુખદાતા ન કોપ્યસ્તિ દુઃખદાતા ન કશ્ચન ॥
સર્વોઽપિ સ્વકૃતં ભુંક્તે દેવાઞ્શોચસિ વૈ વૃથા

।
॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાશ્વાસ્ય રતિં દેવાસ્સર્વે શિવમુપાગતાઃ ॥
સુપ્રસાદ્ય શિવં ભક્ત્યા વચનં ચેદમબ્રુવન્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
ભગવઞ્છ્રૂયતોમેતદ્વચનં નશ્શુભં પ્રભો॥
કૃપાં કૃત્વા મહેશાન શરણાગતવત્સલ

સુવિચારય સુપ્રીત્યા કૃતિ કામસ્ય શંકર ॥
કામેનૈતત્કૃતં યત્ર ન સ્વાર્થં તન્મહેશ્વર

દુષ્ટેન પીડિતૈર્દેવૈસ્તારકેણાઽખિલૈર્વિભો ॥
કર્મ તત્કારિતં નાથ નાન્યથા વિદ્ધિ શંકર

રતિરેકાકિની દેવ વિલાપં દુઃખિતા સતી ॥
કરોતિ ગિરિશ ત્વં ચ તામાશ્વાસય સર્વદા

સંહારં કર્તુકામોઽસિ ક્રોધેનાનેન શંકર ॥
દૈવતૈસ્સહ સર્વેષાં હતવાંસ્તં યદિ સ્મરમ્

દુઃખં તસ્યા રતેર્દૃષ્ટ્વા નષ્ટપ્રાયાશ્ચ દેવતાઃ॥
તસ્માત્ત્વયા ચ કર્ત્તવ્યં રત્યાશોકાપનોદનમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષાં પ્રસન્નો ભગવાઞ્છિવઃ ॥
દેવાનાં સકલાનાં ચ વચનં ચેદમબ્રવીત્

॥ શિવ ઉવાચ ॥ ॥
દેવાશ્ચ ઋષયસ્સર્વે મદ્વચશ્શૃણુતાદરાત્ ॥
મત્કોપેન ચ યજ્જાતં તત્તથા નાન્યથા ભવત્

અનંગસ્તાવદેવ સ્યાત્કામો રતિપતિઃ પ્રભુઃ ॥
યાવચ્ચાવતરેત્કૃષ્ણો ધરણ્યાં રુક્મિણીપતિઃ

દ્વારકાયાં યદા સ્થિત્વા પુત્રાનુત્પાદયિષ્યતિ॥
તદા કૃષ્ણસ્તુ રુક્મિણ્યાં કામમુત્પાદયિષ્યતિ

પ્રદ્યુમ્નનામ તસ્યૈવ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
જાતમાત્રં તુ તં પુત્રં શંબરસ્સંહરિષ્યતિ

હૃત્વા પ્રાસ્ય સમુદ્રં તં શંબરો દાનવોત્તમઃ ॥
મૃતં જ્ઞાત્વા વૃથા મૂઢો નગરં સ્વં ગમિષ્યતિ

તાવચ્ચ નગરં તસ્ય રતે સ્થેયં યથાસુખમ્ ॥
તત્રૈવ સ્વપતેઃ પ્રાપ્તિઃ પ્રદ્યુમ્નસ્ય ભવિષ્યતિ

તત્ર કામો મિલિત્વા તં હત્વા શમ્બરમાહવે ॥
ભવિષ્યતિ સુખી દેવાઃ પ્રદ્યુમ્નાખ્યસ્સ્વકામિનીમ્

તદીયં ચૈવ યદ્દ્રવ્યં નીત્વા સ નગરં પુનઃ ॥
ગમિષ્યતિ તયા સાર્દ્ધં દેવાસ્સત્યં વચો મમ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચશ્શંભોર્દેવા ઊચુઃ પ્રણમ્ય તમ્ ॥
કિંચિદુચ્છ્વસિતાશ્ચિત્તે કરૌ બદ્ધ્વા નતાંગકાઃ

દેવા ઊચુઃ ॥
દેવદેવ મહાદેવ કરુણાસાગર પ્રભો ॥
શીઘ્રં જીવય કામં ત્વં રક્ષ પ્રાણાન્ રતેર્હર

બ્રહ્મોવાચ॥
ઇત્યાકર્ણ્યામરવચઃ પ્રસન્નઃ પરમેશ્વરઃ॥
પુનર્બભાષે કરુણાસાગરસ્સકલેશ્વરઃ

શિવ ઉવાચ ॥
હે દેવાસ્સુપ્રસન્નોઽસ્મિ જીવયિષ્યામિ ચાંતરે ॥
કામઃ સ મદ્ગણો ભૂત્વા વિહરિષ્યતિ નિત્યશઃ

નાખ્યેયમિદમાખ્યાનં કસ્યચિત્પુરતસ્સુરાઃ ॥
ગચ્છત સ્વસ્થલં દુખં નાશયિષ્યામિ સર્વતઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે રુદ્રો દેવાનાં સ્તુવતાં તદા॥
સર્વે દેવાસ્સુપ્રસ્સન્ના બભૂવુર્ગતવિસ્મયાઃ

તતસ્તાં ચ સમાશ્વાસ્ય રુદ્રસ્ય વચને સ્થિતાઃ॥
ઉક્ત્વા વચસ્તદીયં ચ સ્વં સ્વં ધામ યયુર્મુને

કામપત્ની સમાદિષ્ટં નગરં સા ગતા તદા ॥
પ્રતીક્ષમાણા તં કાલં રુદ્રાદિષ્ટં મુનીશ્વર

॥
ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં તૃતીયે પાર્વતીખણ્ડે કામનાશવર્ણનં નામૈકોનવિંશોઽધ્યાયઃ