શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.3.14

॥ નારદ ઉવાચ ॥
વિષ્ણુશિષ્ય મહાશૈવ સમ્યગુક્તં ત્વયા વિધે ॥
ચરિતં પરમં હ્યેતચ્છિવાયાશ્ચ શિવસ્ય ચ

કસ્તારકાસુરો બ્રહ્મન્યેન દેવાઃ પ્રપીડિતાઃ ॥
કસ્ય પુત્રસ્ય વૈ બ્રૂહિ તત્કથાં ચ શિવાશ્રયામ્

ભસ્મી ચકાર સ કથં શંકરશ્ચ સ્મરં વશી ॥
તદપિ બ્રૂહિ સુપ્રીત્યાદ્ભુતં તચ્ચરિતં વિભોઃ

કથં શિવા તપોઽત્યુગ્રં ચકાર સુખહેતવે ॥
કથં પ્રાપ પતિં શંભુમાદિશક્તિર્જગત્પરા

એતત્સર્વમશેષેણ વિશેષેણ મહાબુધ ॥
બ્રૂહિ મે શ્રદ્દધાનાય સ્વપુત્રાય શિવાત્મને

બ્રહ્મોવાચ ॥ પુત્રવર્ય મહાપ્રાજ્ઞ સુરર્ષે શંસિતવ્રતઃ ॥
વચ્મ્યહં શંકરં સ્મૃત્વા સર્વં તચ્ચરિતં શૃણુ

પ્રથમં તારકસ્યૈવ ભવં સંશૃણુ નારદ॥
યદ્વધાર્થં મહા યત્નઃ કૃતો દૈવૈશ્શિવાશ્રયૈઃ

મમ પુત્રો મરીચિર્યઃ કશ્યપસ્તસ્ય ચાત્મજઃ॥
ત્રયોદશમિતાસ્તસ્ય સ્ત્રિયો દક્ષસુતાશ્ચ યાઃ

દિતિર્જ્યેષ્ઠા ચ તત્સ્ત્રી હિ સુષુવે સા સુતદ્વયમ્॥
હિરણ્યકશિપુર્જ્યેષ્ઠો હિરણ્યાક્ષોઽનુજસ્તતઃ

તૌ હતૌ વિષ્ણુના દૈત્યૌ નૃસિંહક્રોડરૂપતઃ॥
સુદુઃખદૌ તતો દેવાઃ સુખમાપુશ્ચ નિર્ભયાઃ॥ 2.3.14.૧ ૦॥
દિતિશ્ચ દુઃખિતાસીત્સા કશ્યપં શરણં ગતા॥
પુનસ્સંસેવ્ય તં ભક્ત્યા ગર્ભમાધત્ત સુવ્રતા ॥ ૧ ૧॥
તદ્વિજ્ઞાય મહેંદ્રોઽપિ લબ્ધચ્છિદ્રો મહોદ્યમી॥
તદ્ગર્ભં વ્યચ્છિનત્તત્ર પ્રવિશ્ય પવિના મુહુઃ

।
તદ્વ્રતસ્ય પ્રભાવેણ ન તદ્ગર્ભો મમાર હ॥
સ્વપંત્યા દૈવયોગેન સપ્ત સપ્તાભવન્સુતાઃ

દેવા આસન્સુતાસ્તે ચ નામતો મરુતોઽખિલાઃ ॥
સ્વર્ગં યયુસ્તદેન્દ્રેણ દેવરાજાત્મસાત્કૃતાઃ

પુનર્દિતિઃ પતિં ભેજેઽનુતપ્તા નિજકર્મતઃ ॥
ચકાર સુપ્રસન્નં તં મુનિં પરમસેવયા ઽ ૧૫ ॥
॥ કશ્યપ ઉવાચ ॥
તપઃ કુરુ શુચિર્ભૂત્વા બ્રહ્મણશ્ચાયુતં સમાઃ ॥
ચેદ્ભવિષ્યતિ તત્પૂર્વં ભવિતા તે સુતસ્તદા

તથા દિત્યા કૃતં પૂર્ણં તત્તપશ્શ્રદ્ધયા મુને॥
તતઃ પત્યુઃ પ્રાપ્ય ગર્ભં સુષુવે તાદૃશં સુતમ્

વજાંગનામા સોઽભૂદ્વૈ દિતિપુત્રોઽમરોપમઃ ॥
નામતુલ્યતનુર્વીરસ્સુપ્રતાપ્યુદ્ભવાદ્બલી

જનનીશાસનાત્સદ્યસ્સ સુતો નિર્જરાધિપમ્ ॥
બલાદ્ધૃત્વા દદૌ દંડં વિવિધં નિર્જરાનપિ

દિતિસ્સુખમતીવાપ દૃષ્ટ્વા શક્રાદિદુર્દશામ્॥
અમરા અપિ શક્રાદ્યા જગ્મુર્દુઃખં સ્વકર્મતઃ

તદાહં કશ્યપેનાશુ તત્રાગત્ય સુસામગીઃ॥
દેવાનત્યાજયંસ્તસ્માત્સદા દેવહિતે રતઃ

દેવાન્મુક્ત્વા સ વજ્રાંગસ્તતઃ પ્રોવાચ સાદરમ્ ॥
શિવભક્તોઽતિશુદ્ધાત્મા નિર્વિકારઃ પ્રસન્નધીઃ

॥ વજ્રાંગ ઉવાચ॥
ઇંદ્રો દુષ્ટઃ પ્રજાઘાતી માતુર્મે સ્વાર્થસાધકઃ ॥
સ ફલં પ્રાપ્તવાનદ્ય સ્વરાજ્યં હિ કરોતુ સઃ

માતુરાજ્ઞાવશાદ્બ્રહ્મન્કૃતમેતન્મયાખિલમ્ ॥
ન મે ભોગાભિલાષો વૈ કસ્યચિ દ્ભુવનસ્ય હિ

તત્ત્વસારં વિધે સૂત મહ્યં વેદવિદામ્વર ॥
યેન સ્યાં સુસુખી નિત્યં નિર્વિકારઃ પ્રસન્નધીઃ

તચ્છ્રુત્વાહં મુનેઽવોચં સાત્ત્વિકો ભાવ ઉચ્યત ॥
તત્ત્વસાર ઇતિ પ્રીત્યા સૃજામ્યેકાં વરાં સ્ત્રિયમ્

વરાંગીં નામ તાં દત્ત્વા તસ્મૈ દિતિસુતાય વૈ ॥
અયાં સ્વધામ સુપ્રીતઃ કશ્યપસ્તત્પિતાપિ ચ

તતો દૈત્યસ્ય વજ્રાંગસ્સાત્વિકં ભાવમાશ્રિતઃ॥
આસુરં ભાવમુત્સૃજ્ય નિર્વૈરસ્સુખમાપ્તવાન્

ન બભૂવ વરાંગ્યા હિ હૃદિ ભાવોથ સાત્વિકઃ॥
સકામા સ્વપતિં ભેજે શ્રદ્ધયા વિવિધં સતી

અથ તત્સેવનાદાશુ સંતુષ્ટોઽભૂન્મહાપ્રભુઃ ॥
સ વજ્રાંગઃ પતિસ્તસ્યા ઉવાચ વચનં તદા

વજ્રાંગ ઉવાચ॥
કિમિચ્છસિ પ્રિયે બ્રૂહિ કિં તે મનસિ વર્તતે ॥
તચ્છુત્વાનમ્ય તં પ્રાહ સા પતિં સ્વમનોરથમ્

વરાંગ્યુવાચ ॥
ચેત્ પ્રસન્નોઽભવસ્ત્વં વૈ સુતં મે દેહિ સત્પતે ॥
મહાબલં ત્રિલોકસ્ય જેતારં હરિદુઃખદમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા પ્રિયાવાક્યં વિસ્મિતોઽભૂત્સ આકુલઃ॥
ઉવાચ હૃદિ સ જ્ઞાની સાત્વિકો વૈરવર્જિતઃ

પ્રિયેચ્છતિ વિરોધં વૈ સુરૈર્મે ન હિ રોચતે ॥
કિં કુર્યાં હિ ક્વ ગચ્છેયં કથં નશ્યે ન મે પણઃ

પ્રિયામનોરથશ્ચૈવ પૂર્ણસ્સ્યાત્ત્રિજગદ્ભવેત્ ॥
ક્લેશયુઙ્નિતરા ભૂયો દેવાશ્ચ મુનયસ્તથા

ન પૂર્ણસ્સ્યાત્પ્રિયાકામસ્તદા મે નરકો ભવેત્॥
દ્વિધાપિ ધર્મહાનિર્વૈ ભવતીત્યનુશુશ્રુવાન્

વજ્રાંગ ઇત્થં બભ્રામ સ મુને ધર્મસંકટે ॥
બલાબલં દ્વયોસ્તત્ર વિચિચિંત ચ બુદ્ધિતઃ

શિવેચ્છયા સ હિ મુને વાક્યં મેને સ્ત્રિયો બુધઃ ॥
તથાસ્ત્વિતિ વચઃ પ્રાહ પ્રિયાં પ્રતિ સ દૈત્યરાટ્

તદર્થમકરોત્તીવ્રં તપોન્યદ્દુષ્કરં સ તુ ॥
માં સમુદ્દિશ્ય સુપ્રીત્યા બહુવર્ષં જિતેંદ્રિયઃ

વરં દાતુમગાં તસ્મૈ દૃષ્ટ્વાહં તત્તપો મહત્ ॥
વરં બ્રૂહિ હ્યવોચં તં સુપ્રસન્નેન ચેતસા

વજ્રાંગસ્તુ તદા પ્રીતં માં દૃષ્ટ્વા સ્થિતં વિભુમ્ ॥
સુપ્રણમ્ય બહુસ્તુત્વા વરં વવ્રે પ્રિયાહિતમ્

વજ્રાંગ ઉવાચ॥
સુતં દેહિ સ્વમાતુર્મે મહાહિતકરં પ્રભો ॥
મહાબલં સુપ્રતાપં સુસમર્થં તપોનિધિમ્

બ્રહ્મોવાચ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય ચ તદ્વાક્યં તથાસ્ત્વિત્યબ્રવં મુને ॥
અયા સ્વધામ તદ્દત્ત્વા વિમનાસ્સસ્મરચ્છિવમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં તૃતીયે પાર્વતીખણ્ડે તારકોત્પત્તૌ વજ્રાંગોત્પત્તિતપોવર્ણનં નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ