શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.3.13

ભવાન્યુવાચ ॥
કિમુક્તં ગિરિરાજાય ત્વયા યોગિસ્તપસ્વિના ॥
તદુત્તરં શૃણુ વિભો મત્તો જ્ઞાનિવિશારદ

તપશ્શક્ત્યાન્વિતશ્શમ્ભો કરોષિ વિપુલં તપઃ ॥
તવ બુદ્ધિરિયં જાતા તપસ્તપ્તું મહાત્મનઃ

સા શક્તિઃ પ્રકૃતિર્જ્ઞેયા સર્વેષામપિ કર્મણામ્ ॥
તયા વિરચ્યતે સર્વં પાલ્યતે ચ વિનાશ્યતે

કસ્ત્વં કા પ્રકૃતિસ્સૂક્ષ્મા ભગવંસ્તદ્વિમૃશ્યતામ્ ॥
વિના પ્રકૃત્યા ચ કથં લિંગરૂપી મહેશ્વરઃ

અર્ચનીયોઽસિ વંદ્યોઽસિ ધ્યેયોઽસિ પ્રાણિનાં સદા ॥
પ્રકૃત્યા ચ વિચાર્યેતિ હૃદા સર્વં તદુચ્યતામ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
પાર્વત્યાસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા મહોતિકરણે રતઃ ॥
સુવિહસ્ય પ્રસન્નાત્મા મહેશો વાક્યમબ્રવીત્

॥ મહેશ્વર ઉવાચ ॥
તપસા પરમેણેવ પ્રકૃતિં નાશયામ્યહમ્ ॥
પ્રકૃત્યા રહિતશ્શમ્ભુરહં તિષ્ઠામિ તત્ત્વતઃ

તસ્માચ્ચ પ્રકૃતેસ્સદ્ભિર્ન કાર્યસ્સંગ્રહઃ ક્વચિત્ ॥
સ્થાતવ્યં નિર્વિકારૈશ્ચ લોકાચાર વિવર્જિતૈઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્તા શમ્ભુના તાત લૌકિકવ્યવહારતઃ ॥
સુવિહસ્ય હૃદા કાલી જગાદ મધુરં વચઃ

।
॥ કાલ્યુવાચ ॥
યદુક્તં ભવતા યોગિન્વચનં શંકર પ્રભો ॥
સા ચ કિં પ્રકૃતિર્ન સ્યાદતીતસ્તાં ભવાન્કથમ્ ॥ 2.3.13.૧ ૦॥
એતદ્વિચાર્ય વક્તવ્યં તત્ત્વતો હિ યથાતથમ્ ॥
પ્રકૃત્યા સર્વમેતચ્ચ બદ્ધમસ્તિ નિરંતરમ્

તસ્માત્ત્વયા ન વક્તવ્યં ન કાર્યં કિંચિદેવ હિ ॥
વચનં રચનં સર્વં પ્રાકૃતં વિદ્ધિ ચેતસા

યચ્છૃણોષિ યદશ્નાસિ યત્પશ્યસિ કરોષિ યત્ ॥
તત્સર્વં પ્રકૃતેઃ કાર્યં મિથ્યાવાદો નિરર્થકઃ

પ્રકૃતેઃ પરમશ્ચેત્ત્વં કિમર્થં તપ્યસે તપઃ ॥
ત્વયા શંભોઽધુના હ્યસ્મિન્ગિરૌ હિમવતિ પ્રભો

પ્રકૃત્યા ગિલિતોઽસિ ત્વં ન જાનાસિ નિજં હર ॥
નિજં જાનાસિ ચેદીશ કિમર્થં તપ્યસે તપઃ

વાગ્વાદેન ચ કિં કાર્યં મમ યોગિસ્ત્વયા સહ ॥
પ્રત્યક્ષે હ્યનુમાનસ્ય ન પ્રમાણં વિદુર્બુધાઃ

ઇંદ્રિયાણાં ગોચરત્વં યાવદ્ભવતિ દેહિનામ્ ॥
તાવત્સર્વં વિમંતવ્યં પ્રાકૃતં જ્ઞાનિભિર્ધિયા

કિં બહૂક્તેન યોગીશ શૃણુ મદ્વચનં પરમ્ ॥
સા ચાહં પુરુષોઽસિ ત્વં સત્યં સત્યં ન સંશયઃ

મદનુગ્રહતસ્ત્વં હિ સગુણો રૂપવાન્મતઃ ॥
માં વિના ત્વં નિરીહોઽસિ ન કિંચિત્કર્તુમર્હસિ

પરાધીનસ્સદા ત્વં હિ નાનાકર્મ્મકરો વશી ॥
નિર્વિકારી કથં ત્વં હિ ન લિપ્તશ્ચ મયા કથમ્

પ્રકૃતેઃ પરમોઽસિ ત્વં યદિ સત્યં વચસ્તવ ॥
તર્હિ ત્વયા ન ભેતવ્યં સમીપે મમ શંકર

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્યાઃ સાંખ્યશાસ્ત્રોદિતં શિવઃ ॥
વેદાંતમતસંસ્થો હિ વાક્યમૂચે શિવાં પ્રતિ

શ્રીશિવ ઉવાચ ॥
ઇત્યેવં ત્વં યદિ બ્રૂષે ગિરિજે સાંખ્યધારિણી ॥
પ્રત્યહં કુરુ મે સેવામનિષિદ્ધાં સુભાષિણિ

યદ્યહં બ્રહ્મ નિર્લિપ્તો માયયા પરમેશ્વરઃ ॥
વેદાંતવેદ્યો માયેશસ્ત્વં કરિષ્યસિ કિં તદા

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા ગિરિજાં વાક્યમૂચે ગિરિં પ્રભુઃ ॥
ભક્તાનુરંજનકરો ભક્તાનુગ્રહકારકઃ

શિવ ઉવાચ ॥
અત્રૈવ સોઽહં તપસા પરેણ ગિરે તવ પ્રસ્થવરેઽતિરમ્યે ॥
ચરામિ ભૂમૌ પરમાર્થભાવસ્વરૂપમાનંદમયં સુલોચયન્

તપસ્તપ્તુમનુજ્ઞા મે દાતવ્યા પર્વતાધિપ ॥
અનુજ્ઞયા વિના કિંચિત્તપઃ કર્તું ન શક્યતે

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ ॥
પ્રણમ્ય હિમવાઞ્છંભુમિદં વચનમબ્રવીત્

હિમવાનુવાચ ॥
ત્વદીયં હિ જગત્સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્ ॥
કિમપ્યહં મહાદેવ તુચ્છો ભૂત્વા વદામિ તે

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
એવમુક્તો હિમવતા શંકરો લોકશંકરઃ ॥
વિહસ્ય ગિરિરાજં તં પ્રાહ યાહીતિ સાદરમ્

શંકરેણાભ્યનુજ્ઞાતસ્સ્વગૃહં હિમવાન્યયૌ ॥
સાર્દ્ધં ગિરિજયા વૈ સ પ્રત્યહં દર્શને સ્થિતઃ

પિત્રા વિનાપિ સા કાલી સખીભ્યાં સહ નિત્યશઃ ॥
જગામ શંકરાભ્યાશં સેવાયૈ ભક્તિતત્પરા

નિષિષેધ ન તાં કોઽપિ ગણો નંદીશ્વરાદિકઃ ॥
મહેશશાસનાત્તાત તચ્છાસનકરશ્શુચિઃ

સાંખ્યવેદાંતમતયોશ્શિવયોશ્શિ વદસ્સદા ॥
સંવાદઃ સુખકૃચ્ચોક્તોઽભિન્નયોસ્સુવિચારતઃ

ગિરિરાજસ્ય વચનાત્તનયાં તસ્ય શંકરઃ ॥
પાર્શ્વે સમીપે જગ્રાહ ગૌરવાદપિ ગોપરઃ

ઉવાચેદં વચઃ કાલીં સખીભ્યાં સહ ગોપતિઃ ॥
નિત્યં માં સેવતાં યાતુ નિર્ભીતા હ્યત્ર તિષ્ઠતુ

એવમુક્ત્વા તુ તાં દેવીં સેવાયૈ જગૃહે હરઃ ॥
નિર્વિકારો મહાયોગી નાનાલીલાકરઃ પ્રભુઃ

ઇદમેવ મહદ્ધૈર્ય્યં ધીરાણાં સુતપસ્વિનામ્ ॥
વિઘ્રવન્ત્યપિ સંપ્રાપ્ય યદ્વિઘ્નૈર્ન વિહન્યતે

તતઃ સ્વપુરમાયાતો ગિરિરાટ્ પરિચારકૈઃ॥
મુમોદાતીવ મનસિ સપ્રિયસ્સ મુનીશ્વર

હરશ્ચ ધ્યાનયોગેન પરમાત્માનમાદરાત્ ॥
નિર્વિઘ્નેન સ્વમનસા ત્વાસીચ્ચિંતયિતું સ્થિતઃ

કાલી સખીભ્યાં સહિતા પ્રત્યહં ચંદ્રશેખરમ્ ॥
સેવમાના મહાદેવં ગમનાગમને સ્થિતા

પ્રક્ષાલ્ય ચરણૌ શંભોઃ પપૌ તચ્ચરણોદકમ્ ॥
વહ્નિશૌચૈન વસ્ત્રેણ ચક્રે તદ્ગાત્રમાર્જનમ્

ષોડશેનોપચારેણ સંપૂજ્ય વિધિવદ્ધરમ્ ॥
પુનઃપુનઃ સુપ્રણમ્ય યયૌ નિત્યં પિતુર્ગૃહમ્

એવં સંસેવમાનાયાં શંકરં ધ્યાનતત્પરમ્ ॥
વ્યતીયાય મહાન્કાલશ્શિવાયા મુનિસત્તમ

કદાચિત્સહિતા કાલી સખીભ્યાં શંકરાશ્રમે ॥
વિતેને સુંદરં ગાનં સુતાલં સ્મરવર્દ્ધનમ્

કદાચિત્કુશપુષ્પાણિ સમિધં નયતિ સ્વયમ્ ॥
સખીભ્યાં સ્થાનસંસ્કારં કુર્વતી ન્યવસત્તદા

કદાચિન્નિયતા ગેહે સ્થિતા ચન્દ્રભૃતો ભ્રૃશમ્ ॥
વીક્ષંતી વિસ્મયામાસ સકામા ચન્દ્રશેખરમ્

તતસ્તપ્તેન ભૂતેશસ્તાં નિસ્સંગાં પરિસ્થિતામ્ ॥
સોઽચિંતયત્તદા વીક્ષ્ય ભૂતદેહે સ્થિતેતિ ચ

।
નાગ્રહીદ્ગિરિશઃ કાલીં ભાર્યાર્થે નિકટે સ્થિતામ્ ॥
મહાલાવણ્યનિચયાં મુનીનામપિ મોહિનીમ્

મહાદેવઃ પુનર્દૃષ્ટ્વા તથા તાં સંયતેદ્રિયામ્ ॥
સ્વસેવને રતાં નિત્યં સદયસ્સમચિંતયત્

યદૈવૈષા તપશ્ચર્યાવ્રતં કાલી કરિષ્યતિ ॥
તદા ચ તાં ગ્રહીષ્યામિ ગર્વબીજવિવર્જિતામ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ સંચિન્ત્ય ભૂતેશો દ્રુતં ધ્યાનસમાશ્રિતઃ ॥
મહયોગીશ્વરોઽભૂદ્વૈ મહાલીલાકરઃ પ્રભુઃ

ધ્યાનાસક્તસ્ય તસ્યાથ શિવસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
હૃદિ નાસીન્મુને કાચિદન્યા ચિંતા વ્યવસ્થિતા

કાલી ત્વનુદિનં શંભું સદ્ભક્ત્યા સમસેવત ॥
વિચિંતયંતી સતતં તસ્ય રૂપં મહાત્મનઃ ॥ ૫૪ ।
હરો ધ્યાનપરઃ કાલીં નિત્યં પ્રૈક્ષત સુસ્થિતમ્ ॥
વિસ્મૃત્ય પૂર્વચિંતાં તાં પશ્યન્નપિ ન પશ્યતિ

એતસ્મિન્નંતરે દેવાશ્શક્રાદ્યા મુનયશ્ચ તે ॥
બ્રહ્માજ્ઞયા સ્મરં તત્ર પ્રેષયામાસુરાદરાત્

તેન કારયિતું યોગં કાલ્યા રુદ્રેણ કામતઃ ॥
મહાવીર્યેણાસુરેણ તારકેણ પ્રપીડિતાઃ

ગત્વા તત્ર સ્મરસ્સર્વમુપાયમકરોન્નિજમ્ ॥
ચુક્ષુભે ન હરઃ કિઞ્ચિત્તં ચ ભસ્મીચકાર હ

પાર્વત્યપિ વિગર્વાભૂન્મુને તસ્ય નિદેશતઃ ॥
તતસ્તપો મહત્કૃત્વા શિવં પ્રાપ પતિં સતી

બભૂવતુસ્તૌ સુપ્રીતૌ પાર્વતીપરમેશ્વરૌ ॥
ચક્રતુર્દેવકાર્ય્યં હિ પરોપકરણે રતૌ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં તૃતીયે પાર્વતીખંડે પાર્વતીપરમેશ્વરસંવાદવર્ણનં નામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ