શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.9

બ્રહ્મોવાચ ॥
તસ્મિન્ ગતે સાનુચરે શિવસ્થાનં ચ મન્મથે ॥
ચરિત્રમભવચ્ચિત્રં તચ્છૃણુષ્વ મુનીશ્વર

ગત્વા તત્ર મહાવીરો મન્મથો મોહકારકઃ ॥
સ્વપ્રભાવં તતાનાશુ મોહયામાસ પ્રાણિનઃ

વસંતોપિ પ્રભાવં સ્વં ચકાર હરમોહનમ્ ॥
સર્વે વૃક્ષા એકદૈવ પ્રફુલ્લા અભવન્મુને

વિવિધાન્કૃતવાન્યત્નાન્ રત્યા સહ મનોભવઃ ॥
જીવાસ્સર્વે વશં યાતાસ્સગણેશશ્શિવો ન હિ

સમધોર્મદનસ્યાસન્પ્રયાસા નિપ્ફલા મુને ॥
જગામ સ મમ સ્થાનં નિવૃત્ત્ય વિમદસ્તદા

કૃત્વા પ્રણામં વિધયે મહ્યં ગદ્ગદયા ગિરા ॥
ઉવાચ મદનો માં ચોદાસીનો વિમદો મુને

કામ ઉવાચ ॥
બ્રહ્મન્ શંભુર્મોહનીયો ન વૈ યોગપરાયણઃ ॥
ન શક્તિર્મમ નાન્યસ્ય તસ્ય શંભોર્હિ મોહને

સમિત્રેણ મયા બ્રહ્મન્નુપાયા વિવિધાઃ કૃતાઃ ॥
રત્યા સહાખિલાસ્તે ચ નિષ્ફલા અભવઞ્ચ્છિવે

શૃણુ બ્રહ્મન્યથાઽસ્માભિઃ કૃતાં હિ હરમોહને ॥
પ્રયાસા વિવિધાસ્તાત ગદતસ્તાન્મુને મમ

યદા સમાધિમાશ્રિત્ય સ્થિતશ્શંભુર્નિયંત્રિતઃ ॥
તદા સુગંધિવાતેન શીતલેનાતિવેગિના

ઉદ્વીજયામિ રુદ્રં સ્મ નિત્યં મોહનકારિણા ॥
પ્રયત્નતો મહાદેવં સમાધિસ્થં ત્રિલોચનમ્

સ્વસાયકાંસ્તથા પંચ સમાદાય શરાસનમ્ ॥
તસ્યાભિતો ભ્રમંતસ્તુ મોહયંસ્તદ્ગ ણાનહમ્

મમ પ્રવેશમાત્રેણ સુવશ્યાસ્સર્વજંતવઃ ॥
અભવદ્વિકૃતો નૈવ શંકરસ્સગણઃ પ્રભુઃ

યદા હિમવતઃ પ્રસ્થં સ ગતઃ પ્રમથાધિપઃ ॥
તત્રાગતસ્તદૈવાહં સરતિસ્સમધુર્વિધે

યદા મેરું ગતો રુદ્રો યદા વા નાગકેશરમ્ ॥
કૈલાસં વા યદા યાતસ્તત્રાહં ગતવાઁસ્તદા

યદા ત્યક્તસમાધિસ્તુ હરસ્તસ્થૌ કદાચન ॥
તદા તસ્ય પુરશ્ચક્રયુગં રચિતવાનહમ્ ॥

તચ્ચ ભ્રૂયુગલં બ્રહ્મન્ હાવભાવયુતં મુહુઃ ॥
નાનાભાવાનકાર્ષીચ્ચ દાંપત્યક્રમમુત્તમમ્

નીલકંઠં મહાદેવં સગણં તત્પુરઃસ્થિતાઃ ॥
અકાર્ષુમોહિતં ભાવં મૃગાશ્ચ પક્ષિણસ્તથા

મયૂરમિથુનં તત્રાકાર્ષીદ્ભાવં રસોત્સુકમ્ ॥
વિવિધાં ગતિમાશ્રિત્ય પાર્શ્વે તસ્ય પુરસ્તથા

નાલભદ્વિવરં તસ્મિન્ કદાચિદપિ મચ્છરઃ ॥
સત્યં બ્રવીમિ લોકેશ મમ શક્તિર્ન મોહને

મધુરપ્યકરોત્કર્મ યુક્તં યત્તસ્ય મોહને ॥
તચ્છૃણુષ્વ મહાભાગ સત્યં સત્યં વદામ્યહમ્

ચંપકાન્કેશરાન્વાલાન્કારણાન્પાટલાંસ્તથા ॥
નાગકેશરપુન્નાગાન્કિંશુકાન્કેતકાન્કરાન્

માગંધિમલ્લિકાપર્ણભરાન્કુરવકાંસ્તથા ॥
ઉત્ફુલ્લયતિ તત્ર સ્મ યત્ર તિષ્ઠતિ વૈ હરઃ

સરાંસ્યુત્ફુલ્લપદ્માનિ વીજયન્ મલયાનિલૈઃ ॥
યત્નાત્સુગંધીન્યકરોદતીવ ગિરિશાશ્રમે

લતાસ્સર્વાસ્સુમનસો દધુરંકુરસંચયાન્ ॥
વૃક્ષાંકં ચિરભાવેન વેષ્ટયંતિ સ્મ તત્ર ચ

તાન્વૃક્ષાંશ્ચ સુપુષ્પૌઘાન્ તૈઃ સુગંધિસમીરણૈઃ ॥
દૃષ્ટ્વા કામવશં યાતા મુનયોપિ પરે કિમુ

એવં સત્યપિ શંભોર્ન દૃષ્ટં મોહસ્ય કારણમ્ ॥
ભાવમાત્રમકાર્ષીન્નો કોપો મય્યપિ શંકરઃ

ઇતિ સર્વમહં દૃષ્ટ્વા જ્ઞાત્વા તસ્ય ચ ભાવનામ્ ॥
વિમુખોહં શંભુમોહાન્નિયતં તે વદામ્યહમ્

તસ્ય ત્યક્તસમાધેસ્તુ ક્ષણં નો દૃષ્ટિગોચરે ॥
શક્નુયામો વયં સ્થાતું તં રુદ્રં કો વિમોહયેત્

જ્વલદગ્નિપ્રકાશાક્ષં જટ્ટારાશિકરાલિનમ્ ॥
શૃંગિણં વીક્ષ્ય કસ્સ્થાતું બ્રહ્મન્ શક્નોતિ તત્પુરઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
મનો ભવવચશ્ચેત્થં શ્રુત્વાહં ચતુરાનનઃ ॥
વિવક્ષુરપિ નાવોચં ચિંતાવિષ્ટોઽભવં તદા

મોહનેહં સમર્થો ન હરસ્યેતિ મનોભવઃ ॥
વચઃ શ્રુત્વા મહાદુઃખાન્નિરશ્વસમહં મુને

નિશ્શ્વાસમારુતા મે હિ નાના રૂપમહાબલઃ ॥
જાતા ગતા લોલજિહ્વા લોલાશ્ચાતિભયંકરાઃ

અવાદયંત તે સર્વે નાનાવાદ્યાનસંખ્યકાન્ ॥
પટહાદિગણાસ્તાંસ્તાન્ વિકરાલાન્મહારવાન્

અથ તે મમ નિશ્શ્વાસસંભવાશ્ચ મહાગણાઃ ॥
મારયચ્છેદયેત્યૂચુર્બ્રહ્મણો મે પુરઃ સ્થિતાઃ

તેષાં તુ વદતાંઽ તત્ર મારયચ્છેદયેતિ મામ્ ॥
વચઃ શ્રુત્વા વિધિં કામઃ પ્રવક્તુમુપચક્રમે

મુનેઽથ માં સમાભાષ્ય તાન્ દૃષ્ટ્વા મદનો ગણાન્ ॥
ઉવાચ વારયન્ બ્રહ્મન્ગણાનામગ્રતઃ સ્મરઃ

કામ ઉવાચ ॥
હે બ્રહ્મન્ હે પ્રજાનાથ સર્વસૃષ્ટિપ્રવર્તક ॥
ઉત્પન્નાઃ ક ઇમે વીરા વિકરાલા ભયંકરાઃ

કિં કર્મૈતે કરિષ્યંતિ કુત્ર સ્થાસ્યંતિ વા વિધે ॥
કિન્નામધેયા એતે તદ્વદ તત્ર નિયોજય

નિયોજ્ય તાન્નિજે કૃત્યે સ્થાનં દત્ત્વા ચ નામ ચ ॥
મામાજ્ઞાપય દેવેશ કૃપાં કૃત્વા યથોચિતામ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય મુનેઽહં લોકકારકઃ ॥
તમવોચં હ મદનં તેષાં કર્માદિકં દિશન્

બ્રહ્મોવાચ ॥
એત ઉત્પન્નમાત્રા હિ મારયેત્યવદન્ વચઃ ॥
મુહુર્મુહુરતોમીષાં નામ મારેતિ જાયતામ્

સદૈવ વિઘ્નં જંતૂનાં કરિષ્યન્તિ ગણા ઇમે ॥
વિના નિજાર્ચનં કામ નાના કામરતાત્મનામ્

તવાનુગમને કર્મ મુખ્યમેષાં મનોભવ ॥
સહાયિનો ભવિષ્યંતિ સદા તવ ન સંશયઃ

યત્રયત્ર ભવાન્ યાતા સ્વકર્માર્થં યદા યદા ॥
ગંતા સ તત્રતત્રૈતે સહાયાર્થં તદાતદા

ચિત્તભ્રાંતિં કરિષ્યંતિ ત્વદસ્ત્રવશવર્તિનામ્ ॥
જ્ઞાનિનાં જ્ઞાનમાર્ગં ચ વિઘ્નયિષ્યંતિ સર્વથા

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચો મે હિ સરતિસ્સમહાનુગઃ ॥
કિંચિત્પ્રસન્નવદનો બભૂવ મુનિસત્તમ

શ્રુત્વા તેપિ ગણાસ્સર્વે મદનં માં ચ સર્વતઃ ॥
પરિવાર્ય્ય યથાકામં તસ્થુસ્તત્ર નિજાકૃતિમ્

અથ બ્રહ્મા સ્મરં પ્રીત્યાઽગદન્મે કુરુ શાસનમ્ ॥
એભિસ્સહૈવ ગચ્છ ત્વં પુનશ્ચ હરમોહને

।
મન આધાય યવાદ્ધિ કુરુ મારગણૈસ્સહ ॥
મોહો ભવેદ્યથા શંભોર્દારગ્રહણહેતવે

ઇત્યાકર્ણ્ય વચઃ કામઃ પ્રોવાચ વચનં પુનઃ॥
દેવર્ષે ગૌરવં મત્વા પ્રણમ્ય વિનયેન મામ્

કામ ઉવાચ ॥
મયા સમ્યક્ કૃતં કર્મ મોહને તસ્ય યત્નતઃ ॥
તન્મોહો નાભવત્તાત ન ભવિષ્યતિ નાધુના

તવ વાગ્ગૌરવં મત્વા દૃષ્ટ્વા મારગણાનપિ ॥
ગમિષ્યામિ પુનસ્તત્ર સદારોહં ત્વદાજ્ઞયા

મનો નિશ્ચિતમેતદ્ધિ તન્મોહો ન ભવિષ્યતિ ॥
ભસ્મ કુર્યાન્ન મે દેહમિતિ શંકાસ્તિ મે વિધે

ઇત્યુક્ત્વા સમધુઃ કામસ્સરતિસ્સભયસ્તદા ॥
યયૌ મારગણૈઃ સાર્દ્ધં શિવસ્થાનં મુનીશ્વર

પૂર્વવત્ સ્વપ્રભાવં ચ ચક્રે મનસિજસ્તદા ॥
બહૂપાયં સ હિ મધુર્વિવિધાં બુદ્ધિમાવહન્

ઉપાયં સ ચકારાતિ તત્ર મારગણોઽપિ ચ ॥
મોહોભવન્ન વૈ શંભોરપિ કશ્ચિત્પરાત્મનઃ

નિવૃત્ત્ય પુનરાયાતો મમ સ્થાનં સ્મરસ્તદા ॥
આસીન્મારગણોઽગર્વોઽહર્ષો મેપિ પુરસ્થિતઃ

કામઃ પ્રોવાચ માં તાત પ્રણમ્ય ચ નિરુત્સવઃ ॥
સ્થિત્વા મમ પુરોઽગર્વો મારૈશ્ચ મધુના તદા

કૃતં પૂર્વાદધિકતઃ કર્મ તન્મોહને વિધે ॥
નાભવત્તસ્ય મોહોપિ કશ્ચિદ્ધ્યાનરતાત્મનઃ

ન દગ્ધા મે તનુશ્ચૈવ તત્ર તેન દયાલુના ॥
કારણં પૂર્વપુણ્યં ચ નિર્વિકારી સ વૈ પ્રભુઃ

ચેદ્વરસ્તે હરો ભાર્યાં ગૃહ્ણીયાદિતિ પદ્મજ ॥
પરોપાયં કુરુ તદા વિગર્વ ઇતિ મે મતિઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સપરીવારો યયૌ કામસ્સ્વમાશ્રમમ્ ॥
પ્રણમ્ય માં સ્મરન્ શંભું ગર્વદં દીનવત્સલમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં સતીખંડે સત્યુપાખ્યાને કામપ્રભાવમારગણોત્પત્તિવર્ણનો નામ નવમોઽધ્યાયઃ