શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.10

નારદ ઉવાચ॥
બ્રહ્મન્ વિધે મહાભાગ ધન્યસ્ત્વં શિવસક્તધીઃ॥
કથિતં સુચરિત્રં તે શંકરસ્ય પરાત્મનઃ

નિજાશ્રમે ગતે કામે સગણે સરતૌ તતઃ॥
કિમાસીત્કિમકાર્ષીસ્ત્વં તશ્ચરિત્રં વદાધુના

બ્રહ્મોવાચ॥
શૃણુ નારદ સુપ્રીત્યા ચરિત્રં શશિમૌલિનઃ॥
યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ નિર્વિકારો ભવેન્નરઃ

નિજાશ્રમં ગતે કામે પરિવારસમન્વિતે॥
યદ્બભૂવ તદા જાતં તચ્ચરિત્રં નિબોધ મે

નષ્ટોભૂન્નારદ મદો વિસ્મયોઽભૂચ્ચ મે હૃદિ ॥
નિરાનંદસ્ય ચ મુનેઽપૂર્ણો નિજમનોરથે

અશોચં બહુધા ચિત્તે ગૃહ્ણીયાત્સ કથં સ્ત્રિયમ્ ॥
નિર્વિકારી જિતાત્મા સ શંકરો યોગતત્પરઃ

ઇત્થં વિચાર્ય બહુધા તદાહં વિમદો મુને ॥
હરિં તં સોઽસ્મરં ભક્ત્યા શિવાત્માનં સ્વદેહદમ્

અસ્તવં ચ શુભસ્તોત્રૈર્દીનવાક્યસમન્વિતૈઃ॥
તચ્છ્રુત્વા ભગવાનાશુ બભૂવાવિર્હિ મે પુરા

ચતુર્ભુજોરવિંદાક્ષઃ શંરવવાર્જ ગદાધરઃ॥
લસત્પીત પટશ્શ્યામતનુર્ભક્તપ્રિયો હરિઃ

તં દૃષ્ટ્વા તાદૃશમહં સુશરણ્યં મુહુર્મુહુઃ ॥
અસ્તવં ચ પુનઃ પ્રેમ્ણા બાષ્પગદ્ગદયા ગિરા

હરિરાકર્ણ્ય તત્સ્તોત્રં સુપ્રસન્ન ઉવાચ મામ્ ॥
દુઃખહા નિજભક્તાનાં બ્રહ્માણં શરણં ગતમ્

હરિરુવાચ ॥
વિધે બ્રહ્મન્ મહાપ્રાજ્ઞ ધન્યસ્ત્વં લોકકારક ॥
કિમર્થં સ્મરણં મેઽદ્ય કૃતં ચ ક્રિયતે નુતિઃ

કિં જાતં તે મહદ્દુઃખં મદગ્રે તદ્વદાધુના ॥
શમયિષ્યામિ તત્સર્વં નાત્ર કાર્ય્યા વિચારણા

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ વિષ્ણોર્વચશ્શ્રુત્વા કિંચિદુચ્છવસિતાનનઃ ॥
અવોચ વચનં વિષ્ણું પ્રણમ્ય સુકૃતાંજલિઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
દેવદેવ રમાનાથ મદ્વાર્તાં શૃણુ માનદ ॥
શ્રુત્વા ચ કરુણાં કૃત્વા હર દુઃખં કમાવહ

રુદ્રસંમોહનાર્થં હિ કામં પ્રેષિતવાનહમ્ ॥
પરિવારયુતં વિષ્ણો સમારમધુબાંધવમ્

ચક્રુસ્તે વિવિધોપાયાન્ નિષ્ફલા અભવંશ્ચ તે ॥
અભવત્તસ્ય સંમોહો યોગિનસ્સમદર્શિનઃ

ઇત્યાકર્ણ્ય વચો મે સ હરિર્માં પ્રાહ વિસ્મિતઃ ॥
વિજ્ઞાતાખિલદજ્ઞાની શિવતત્ત્વવિશારદઃ

॥ વિષ્ણુરુવાચ ॥
કસ્માદ્ધેતોરિતિ મતિસ્તવ જાતા પિતામહ ॥
સર્વં વિચાર્ય સુધિયા બ્રહ્મન્ સત્યં હિ તદ્વદ

બ્રહ્મોવાચ ॥
શૃણુ તાત ચરિત્રં તત્ તવ માયા વિમોહિની ॥
તદધીનં જગત્સર્વં સુખદુઃખાદિતત્પરમ્

યયૈવ પ્રેષિતશ્ચાહં પાપં કર્તું સમુદ્યતઃ ॥
આસં તચ્છૃણુ દેવેશ વદામિ તવ શાસનાત્

સૃષ્ટિપ્રારંભસમયે દશ પુત્રા હિ જજ્ઞિરે ॥
દક્ષાદ્યાસ્તનયા ચૈકા વાગ્ભવાપ્યતિસુન્દરી

ધર્મો વક્ષઃસ્થલાત્કામો મનસોન્યોપિ દેહતઃ ॥
જાતાસ્તત્ર સુતાં દૃષ્ટ્વા મમ મોહો ભવદ્ધરે

કુદૃષ્ટ્યા તાં સમદ્રાક્ષ તવ માયાવિમોહિતઃ ॥
તત્ક્ષણાદ્ધર આગત્ય મામનિન્દત્સુતાનપિ

ધિક્કારં કૃતવાન્ સર્વાન્નિજં મત્વા પરપ્રભુમ્ ॥
જ્ઞાનિનં યોગિનં નાથાભોગિનં વિજિતેન્દ્રિયમ્

પુત્રો ભૂત્વા મમ હરેઽનિન્દન્માં ચ સમક્ષતઃ ॥
ઇતિ દુઃખં મહન્મે હિ તદુક્તં તવ સન્નિધૌ

ગૃહ્ણીયાદ્યદિ પત્નીં સ સ્યાં સુખી નષ્ટદુઃખધી ॥
એતદર્થં સમાયાતુશ્શરણં તવ કેશવ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચો મે હિ બ્રહ્મણો મધુસૂદનઃ ॥
વિહસ્ય માં દ્રુતં પ્રાહ હર્ષયન્ભવકારકમ્

વિષ્ણુરુવાચ ॥
વિધે શૃણુ હિ મદ્વાક્યં સર્વં ભ્રમનિવારણમ્ ॥
સર્વં વેદાગમાદીનાં સંમતં પરમાર્થતઃ

મહામૂઢમતિશ્ચાદ્ય સંજાતોસિ કથં વિધે ॥
વેદવક્તાપિ નિખિલલોકકર્ત્તા હિ દુર્મતિઃ

જડતાં ત્યજ મન્દાત્મન્ કુરુ ત્વં નેદૃશીં મતિમ્ ॥
કિં બ્રુવંત્યખિલા વેદાઃ સ્તુત્યા તત્સ્મર સદ્ધિયા

રુદ્રં જાનાસિ દુર્બુદ્ધે સ્વસુતં પરમેશ્વરમ્ ॥
વેદવક્તાપિ વિજ્ઞાનં વિસ્મૃતં તેખિલં વિધે

શંકરં સુરસામાન્યં મત્વા દ્રોહં કરોષિ હિ ॥
સુબુદ્ધિર્વિગતા તેદ્યાવિર્ભૂતા કુમતિસ્તથા

તત્ત્વસિદ્ધાંતમાખ્યાતં શૃણુ સદ્બુદ્ધિમાવહ ॥
યથાર્થં નિગમાખ્યાતં નિર્ણીય ભવકારકમ્

શિવસ્સર્વસ્વકર્તા હિ ભર્તા હર્તા પરાત્પરઃ ॥
પરબ્રહ્મ પરેશશ્ચ નિર્ગુણો નિત્ય એવ ચ । ૩૫ ॥
અનિર્દેશ્યો નિર્વિકારી પરમાત્માઽદ્વયોઽચ્યુતઃ ॥
અનંતોંતકરઃ સ્વામી વ્યાપકઃ પરમેશ્વરઃ

સૃષ્ટિસ્થિતિવિનાશાનાં કર્ત્તા ત્રિગુણભાગ્વિભુઃ ॥
બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાખ્યો રજસ્સત્ત્વ તમઃપરઃ

માયાભિન્નો નિરીહશ્ચ માયો માયાવિશારદઃ ॥
સગુણોપિ સ્વતંત્રશ્ચ નિજાનંદો વિકલ્પકઃ

આત્મા રામો હિ નિર્દ્વન્દ્વો ભક્તાધીનસ્સુવિગ્રહઃ ॥
યોગી યોગરતો નિત્યં યોગમાર્ગપ્રદર્શકઃ

ગર્વાપહારી લોકેશસ્સર્વદા દીનવત્સલઃ ॥
એતાદૃશો હિ યઃ સ્વામી સ્વપુત્રં મન્યસે હિ તમ્

ઈદૃશં ત્યજ કુજ્ઞાનં શરણં વ્રજ તસ્ય વૈ ॥
ભજ સર્વાત્મના શમ્ભું સન્તુષ્ટશ્શં વિધાસ્યતિ

ગૃહ્ણીયાચ્છંકરઃ પત્નીં વિચારો હૃદિ ચેત્તવ ॥
શિવામુદ્દિશ્ય સુતપઃ કુરુ બ્રહ્મન્ શિવં સ્મરન્

કુરુ ધ્યાનં શિવાયાત્સ્વં કામમુદ્દિશ્ય તં હૃદિ ॥
સા ચેત્પ્રસન્ના દેવેશી સર્વં કાર્યં વિધાસ્યતિ

કૃત્વાવતારં સગુણા યદિ સ્યાન્માનુષી શિવા ॥
કસ્યચિત્તનયા લોકે સા તત્પત્ની ભવેદ્ધ્રુવમ્

દક્ષમાજ્ઞાપય બ્રહ્મન્ તપઃ કુર્ય્યાત્પ્રયત્નતઃ ॥
તામુત્પાદયિતું પત્નીં શિવાર્થં ભક્તિતત્સ્વતઃ

ભક્તાધીનૌ ચ તૌ તાત સુવિજ્ઞેયૌ શિવાશિવૌ ॥
સ્વેચ્છયા સગુણૌ જાતૌ પરબ્રહ્મસ્વરૂપિણૌ

બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્ત્વા તત્ક્ષણં મેશશ્શિવં સસ્માર સ્વપ્રભુમ્ ॥
કૃપયા તસ્ય સંપ્રાપ્ય જ્ઞાનમૂચે ચ માં તતઃ

વિષ્ણુરુવાચ ॥
વિધે સ્મર પુરોક્તં યદ્વચનં શંકરેણ ચ ॥
પ્રાર્થિતેન યદાવાભ્યામુત્પન્નાભ્યાં તદિચ્છયા

વિસ્મૃતં તવ તત્સર્વં ધન્યા યા શાંભવી પરા ॥
તયા સંમોહિતં સર્વં દુર્વિજ્ઞેયા શિવં વિના

યદા હિ સગુણો જાતસ્સ્વેચ્છયા નિર્ગુણશ્શિવઃ ॥
મામુત્પાદ્ય તતસ્ત્વાં ચ સ્વશક્ત્યા સુવિહારકૃત્

ઉપાદિદેશ ત્વાં શમ્ભુસ્સૃષ્ટિકાર્યં તદા પ્રભુઃ ॥
તત્પાલનં ચ માં બ્રહ્મન્ સોમસ્સૂતિકરોઽવ્યયઃ

તદા વાં વેશ્મ સંપ્રાપ્તૌ સાંજલી નતમસ્તકૌ ॥
ભવ ત્વમપિ સર્વેશોઽવતારી ગુણરૂપધૃક્

ઇત્યુક્તઃ પ્રાહ સ સ્વામી વિહસ્ય કરુણાન્વિતઃ ॥
દિવમુદ્વીક્ષ્ય સુપ્રીત્યા નાનાલીલાવિશારદઃ ॥

મદ્રૂપં પરમં વિષ્ણો ઈદૃશં હ્યંગતો વિધેઃ ॥
પ્રકટીભવિતા લોકે નામ્ના રુદ્રઃ પ્રકીર્તિતઃ

પૂર્ણરૂપસ્સ મે પૂજ્યસ્સદા વાં સર્વકામકૃત્ ॥
લયકર્ત્તા ગુણાધ્યક્ષો નિર્વિશેષઃ સુયોગકૃત્

ત્રિદેવા અપિ મે રૂપં હરઃ પૂર્ણો વિશેષતઃ ॥
ઉમાયા અપિ રૂપાણિ ભવિષ્યંતિ ત્રિધા સુતાઃ

લક્ષ્મીર્નામ હરેઃ પત્ની બ્રહ્મપત્ની સરસ્વતી ॥
પૂર્ણરૂપા સતી નામ રુદ્રપત્ની ભવિષ્યતિ

।
વિષ્ણુરુવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વાંતર્હિતો જાતઃ કૃપાં કૃત્વા મહેશ્વરઃ ॥
અભૂતાં સુખિનાવાવાં સ્વસ્વકાર્યપરાયણૌ

સમયં પ્રાપ્ય સસ્ત્રીકાવાવાં બ્રહ્મન્ન શંકરઃ॥
અવતીર્ણસ્સ્વયં રુદ્રનામા કૈલાસસંશ્રયઃ

અવતીર્ણા શિવા સ્યાત્સા સતીનામ પ્રજેશ્વર॥
તદુત્પાદનહેતોર્હિ યત્નોતઃ કાર્ય એવ વૈ

ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે વિષ્ણુઃ કૃત્વા સ કરુણાં પરમ્ ॥
પ્રાપ્નુવં પ્રમુદં ચાથ હ્યધિકં ગતમત્સરઃ॥

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસહિતાયાં દ્વિતીયે સતીખણ્ડે બ્રહ્મવિષ્ણુસંવાદો નામ દશમોઽધ્યાયઃ