શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.37

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
વીરભદ્રોથ યુદ્ધે વૈ વિષ્ણુના સ મહાબલઃ ॥
સંસ્મૃત્ય શંકરં ચિત્તે સર્વાપદ્વિનિવારણમ્ ॥

આરુહ્ય સ્યંદનં દિવ્યં સર્વવૈરિવિમર્દનઃ ॥
ગૃહીત્વા પરમાસ્ત્રાણિ સિંહનાદં જગર્જ હ

વિષ્ણુશ્ચાપિ મહાઘોષં પાંચજન્યા ભિધન્નિજમ્ ॥
દધ્મૌ બલી મહાશંખં સ્વકીયાન્ હર્ષયન્નિવ

તચ્છ્રુત્વા શંખનિર્હ્રાદં દેવા યે ચ પલાયિતાઃ ॥
રણં હિત્વા ગતાઃ પૂર્વં તે દ્રુતં પુનરાયયુઃ

વીરભદ્ર ગણૈસ્તેષાં લોકપાલાસ્સવાસવાઃ ॥
યુદ્ધઞ્ચક્રુસ્તથા સિંહનાદં કૃત્વા બલાન્વિતાઃ

ગણાનાં લોકપાલાનાં દ્વન્દ્વયુદ્ધં ભયાવહમ્ ॥
અભવત્તત્ર તુમુલં ગર્જતાં સિંહનાદતઃ

નન્દિના યુયુધે શક્રોઽનલો વૈ વૈષ્ણવાસ્તથા॥
કુબેરોપિ હિ કૂષ્માણ્ડપતિશ્ચ યુયુધે બલી

તદેન્દ્રેણ હતો નન્દી વજ્રેણ શતપર્વણા

નન્દિના ચ હતશ્શક્રસ્ત્રિશૂલેન સ્તનાંતરે

બલિનૌ દ્વાવપિ પ્રીત્યા યુયુધાતે પરસ્પરમ્ ॥
નાનાઘાતાંશ્ચ કુર્વંતૌ નન્દિશક્રૌ જિગીષયા

શક્ત્યા જઘાન ચાશ્માનં શુચિઃ પરમકોપનઃ ॥
સોપિ શૂલેન તં વેગાચ્છિતધારેણ પાવકમ્

યમેન સહ સંગ્રામં મહાલોકો ગણાગ્રણીઃ ॥
ચકાર તુમુલં વીરો મહાદેવં સ્મરન્મુદા

નૈરૃતેન સમાગમ્ય ચંડશ્ચ બલવત્તરઃ ॥
યુયુધે પરમાસ્ત્રૈશ્ચ નૈરૃતિં નિબિડં વયન્

વરુણેન સમં વીરો મુંડશ્ચૈવ મહાબલઃ ॥
યુયુધે પરયા શક્ત્યા ત્રિલોકીં વિસ્મયન્નિવ

વાયુના ચ હતો ભૃંગી સ્વાસ્ત્રેણ પરમોજસા ॥
ભૃંગિણા ચ હતો વાયુસ્ત્રિશૂલેન પ્રતાપિના

કુબેરેણૈવ સંગમ્ય કૂષ્માંડપતિરાદરાત્ ॥
યુયુધે બલવાન્ વીરો ધ્યાત્વા હૃદિ મહેશ્વરમ્

યોગિનીચક્રસંયુક્તો ભૈરવીનાયકો મહાન્ ॥
વિદીર્ય્ય દેવાનખિલાન્પપૌ શોણિતમદ્ભુતમ્

ક્ષેત્રપાલાસ્તથા તત્ર બુભુક્ષુઃ સુરપુંગવાન્ ॥
કાલી ચાપિ વિદાર્યૈવ તાન્પપૌ રુધિરં બહુ

અથ વિષ્ણુર્મહાતેજા યુયુધે તૈશ્ચ શત્રુહા ॥
ચક્રં ચિક્ષેપ વેગેન દહન્નિવ દિશો દશ

ક્ષેત્રપાલસ્સમાયાંતં ચક્રમાલોક્ય વેગતઃ ॥
તત્રાગત્યાગતો વીરશ્ચાગ્રસત્સહસા બલી

ચક્રં ગ્રસિતમાલોક્ય વિષ્ણુઃ પરપુરંજયઃ ॥
મુખં તસ્ય પરામૃજ્ય તમુદ્ગાલિતવાનરિમ્॥।

સ્વચક્રમાદાય મહાનુભાવશ્ચુકોપ ચાતીવ ભવૈકભર્ત્તા ॥
મહાબલી તૈર્યુયુધે પ્રવીરૈસ્સક્રુદ્ધનાનાયુધધારકોસ્ત્રૈઃ

ચક્રે મહારણં વિષ્ણુસ્તૈસ્સાર્દ્ધં યુયુધે મુદા ॥
નાનાયુધાનિ સંક્ષિપ્ય તુમુલં ભીમવિક્રમમ્

અથ તે ભૈરવાદ્યાશ્ચ યુયુધુસ્તેન ભૂરિશઃ ॥
નાનાસ્ત્રાણિ વિમુંચંતસ્સંકુદ્ધાઃ પરમોજસા

ઇત્થં તેષાં રણં દૃષ્ટ્વા હરિણાતુલતેજસા ॥
વિનિવૃત્ય સમાગમ્ય તાન્સ્વયં યુયુધે બલી

અથ વિષ્ણુર્મહાતેજાશ્ચક્રમુદ્યમ્ય મૂર્ચ્છિતઃ ॥
યુયુધે ભગવાંસ્તેન વીરભદ્રેણ માધવઃ

તયોઃ સમભવદ્યુદ્ધં સુઘોરં રોમહર્ષણમ્ ॥
મહાવીરાધિપત્યોસ્તુ નાનાસ્ત્રધરયોર્મુને

વિષ્ણોર્યોગબલાત્તસ્ય દેવદેવ સુદારુણાઃ॥
શઙ્ખચક્રગદાહસ્તા અસંખ્યાતાશ્ચ જજ્ઞિરે

તે ચાપિ યુયુધુસ્તેન વીરભદ્રેણ ભાષતા ॥
વિષ્ણુવત્ બલવંતો હિ નાનાયુધધરા ગણાઃ

તાન્સર્વાનપિ વીરોસૌ નારાયણસમપ્રભાન્ ॥
ભસ્મીચકાર શૂલેન હત્વા સ્મૃત્વા શિવં પ્રભુમ્

તતશ્ચોરસિ તં વિષ્ણું લીલયૈવ રણાજિરે ॥
જઘાન વીરભદ્રો હિ ત્રિશૂલેન મહાબલી

તેન ઘાતેન સહસા વિહતઃ પુરુષોત્તમઃ ॥
પપાત ચ તદા ભૂમૌ વિસંજ્ઞોભૂન્મુને હરિઃ

તતો યજ્ઞોદ્ભુતં તેજઃ પ્રલયાનલસન્નિભમ્ ॥
ત્રૈલોક્યદાહકં તીવ્રં વીરાણામપિ ભીકરમ્

ક્રોધરક્તેક્ષણઃ શ્રીમાન્ પુનરુત્થાય સ પ્રભુઃ ॥
પ્રહર્તું ચક્રમુદ્યમ્ય હ્યતિષ્ઠત્પુરુષર્ષભઃ

તસ્ય ચક્રં મહારૌદ્રં કાલા દિત્યસમપ્રભમ્ ॥
વ્યષ્ટંભયદદીનાત્મા વીરભદ્રશ્શિવઃ પ્રભુઃ

મુને શંભોઃ પ્રભાવાત્તુ માયેશસ્ય મહાપ્રભોઃ ॥
ન ચચાલ હરેશ્ચક્રં કરસ્થં સ્તંભિતં ધ્રુવમ્

અથ વિષ્ણુર્ગણેશેન વીરભદ્રેણ ભાષતા ॥
અતિષ્ઠત્સ્તંભિતસ્તેન શૃંગવાનિવ નિશ્ચલઃ

તતો વિષ્ણુઃ સ્તંભિતો હિ વીરભદ્રેણ નારદ ॥
યજ્વોપમંત્રણમના નીરસ્તંભનકારકમ્

તતસ્સ્તંભનનિર્મુક્તઃ શાર્ઙ્ગધન્વા રમેશ્વરઃ ॥
શાર્ઙ્ગં જગ્રાહ સ ક્રુદ્ધઃ સ્વધનુસ્સશરં મુને

ત્રિભિશ્ચ ધર્ષિતો બાણૈસ્તેન શાર્ઙ્ગં ધનુર્હરેઃ ॥
વીરભદ્રેણ તત્તાત ત્રિધાભૂત્તત્ક્ષણાન્મુને

અથ વિષ્ણુર્મયા વાણ્યા બોધિતસ્તં મહાગણમ્ ॥
અસહ્યવર્ચસં જ્ઞાત્વા હ્યંતર્ધાતું મનો દધે॥

જ્ઞાત્વા ચ તત્સર્વમિદં ભવિષ્યં સતીકૃતં દુષ્પ્રસહં પરેષામ્ ॥
ગતાઃ સ્વલોકં સ્વગણાન્વિતાસ્તુ સ્મૃત્વા શિવં સર્વપતિં સ્વતંત્રમ્

સત્યલોકગતશ્ચાહં પુત્ર શોકેન પીડિતઃ ॥
અચિંતયં સુદુઃખાર્તો મયા કિં કાર્યમદ્ય વૈ

વિષ્ણૌ મયિ ગતે ચૈવ દેવાશ્ચ મુનિભિસ્સહ ॥
વિનિર્જિતા ગણૈસ્સર્વે યે તે યજ્ઞોપજીવિનઃ

સમુપદ્રવમાલક્ષ્ય વિધ્વસ્તં ચ મહામખમ્ ॥
મૃગસ્વરૂપો યજ્ઞો હિ મહાભીતોઽપિ દુદ્રુવે

તં તદા મૃગરૂપેણ ધાવંતં ગગનં પ્રતિ॥
વીરભદ્રસ્સમાદાય વિશિરસ્કમથાકરોત્

તતઃ પ્રજાપતિં ધર્મં કશ્યપં ચ પ્રગૃહ્ય સઃ ॥
અરિષ્ટનેમિનં વીરો બહુપત્રમુનીશ્વરમ્

મુનિમાંગિરસં ચૈવ કૃશાશ્વં ચ મહાગણઃ ॥
જઘાન મૂર્ધ્નિ પાદેન દત્તં ચ મુનિપુંગવમ્

સરસ્વત્યાશ્ચ નાસાગ્રં દેવમાસ્તુ તથૈવ ચ ॥
ચિચ્છેદ કરજાગ્રેણ વીર ભદ્રઃ પ્રતાપવાન્

તતોન્યાનપિ દેવાદીન્ વિદાર્ય પૃથિવીતલે ॥
પાતયામાસ સોયં વૈ ક્રોધાક્રાંતાતિલોચનઃ

વીરભદ્રો વિદાર્ય્યાપિ દેવાન્મુખ્યાન્મુનીનપિ ॥
નાભૂચ્છાંતો દ્રુતક્રોધઃ ફણિરાડિવ મંડિતઃ

વીરભદ્રોદ્ધૃતારાતિઃ કેસરીવ વનદ્વિપાન્ ॥
દિશો વિલોકયામાસ કઃ કુત્રાસ્તીત્યનુક્ષણમ્

વ્યપોથયદ્ભૃગું યાવન્મણિભદ્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥
પદાક્રમ્યોરસિ તદાઽકાર્ષીત્તચ્છ્મશ્રુલુંચનમ્

ચંડશ્ચોત્પાટયામાસ પૂષ્ણો દંતાન્ પ્રવેગતઃ ॥
શપ્યમાને હરે પૂર્વં યોઽહસદ્દર્શયન્દતઃ

નન્દી ભગસ્ય નેત્રે હિ પાતિતસ્ય રુષા ભુવિ ॥
ઉજ્જહાર સ દક્ષોક્ષ્ણા યશ્શપંતમસૂસુચત્

વિડંબિતા સ્વધા તત્ર સા સ્વાહા દક્ષિણા તથા॥
મંત્રાસ્તંત્રાસ્તથા ચાન્યે તત્રસ્થા ગણનાયકૈઃ

વવૃષુસ્તે પુરીષાણિ વિતાનાઽગ્નૌ રુષા ગણાઃ॥
અનિર્વાચ્યં તદા ચક્રુર્ગણા વીરાસ્તમધ્વરમ્

અંતર્વેદ્યંતરગતં નિલીનં તદ્ભયાદ્બલાત્ ॥
આનિનાય સમાજ્ઞાય વીરભદ્રેઃ સ્વભૂશ્ચુતમ્૫૮॥
કપોલેઽસ્ય ગૃહીત્વા તુ ખડ્ગેનોપહૃતં શિરઃ ॥
અભેદ્યમભવત્તસ્ય તચ્ચ યોગપ્રભાવતઃ

અભેદ્યં તચ્છિરો મત્વા શસ્ત્રાસ્ત્રૈશ્ચ તુ સર્વશઃ ॥
કરેણ ત્રોટયામાસ પદ્ભ્યામાક્રમ્ય ચોરસિ

તચ્છિરસ્તસ્ય દુષ્ટસ્ય દક્ષસ્ય હરવૈરિણઃ ॥
અગ્નિકુંડે પ્રચિક્ષેપ વીરભદ્રો ગણાગ્રણીઃ

રેજે તદા વીરભદ્રસ્ત્રિશૂલં ભ્રામયન્કરે ॥
ક્રુદ્ધા રણાક્ષસંવર્તાઃ પ્રજ્વાલ્ય પર્વતોપમાઃ (?) ॥

અનાયાસેન હત્વૈતાન્ વીરભદ્રસ્તતોઽગ્નિના ॥
જ્વાલયામાસ સક્રોધો દીપ્તાગ્નિશ્શલભાનિવ

વીરભદ્રસ્તતો દગ્ધાન્દૃષ્ટ્વા દક્ષપુરોગમાન્ ॥
અટ્ટાટ્ટહાસમકરોત્પૂરયંશ્ચ જગત્ત્રયમ્

વીરશ્રિયા વૃતસ્તત્ર તતો નન્દનસંભવા ॥
પુષ્પવૃષ્ટિરભૂદ્દિવ્યા વીરભદ્રે ગણાન્વિતે

વવુર્ગંધવહાશ્શીતાસ્સુગન્ધાસ્સુખદાઃ શનૈઃ ॥
દેવદુંદુભયો નેદુસ્સમમેવ તતઃ પરમ્

કૈલાસં સ યયૌ વીરઃ કૃતકાર્ય્યસ્તતઃ પરમ્ ॥
વિનાશિતદૃઢધ્વાંતો ભાનુમાનિવ સત્વરમ્

કૃતકાર્યં વીરભદ્રં દૃષ્ટ્વા સંતુષ્ટમા નસઃ ॥
શંભુર્વીરગણાધ્યક્ષં ચકાર પરમેશ્વરઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસહિતાયાં દ્વિતીયે સતીખંડે યજ્ઞવિધ્વં સવર્ણનો નામ સપ્તત્રિંશોઽધ્યાયઃ