શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.38

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય વિધેરમિતધીમતઃ ॥
પપ્રચ્છ નારદઃ પ્રીત્યા વિસ્મિતસ્તં દ્વિજોત્તમઃ

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
શિવં વિહાય દક્ષસ્ય સુરૈર્યજ્ઞં હરિર્ગતઃ ॥
હેતુના કેન તદ્ બ્રૂહિ યત્રાવજ્ઞાઽ ભવત્તતઃ

જાનાતિ કિં સ શંભું નો હરિઃ પ્રલયવિક્રમમ્ ॥
રણં કથં ચ કૃતવાન્ તદ્ગણૈરબુધો યથા

એષ મે સંશયો ભૂયાંસ્તં છિંધિ કરુણાનિધે ॥
ચરિતં બ્રૂહિ શંભોસ્તુ ચિત્તોત્સાહકરં પ્રભો

બ્રહ્મોવાચ ॥
દ્વિજવર્ય શૃણુ પ્રીત્યા ચરિતં શશિમૌલિનઃ ॥
યત્પૃચ્છતે કુર્વતશ્ચ સર્વસંશયહારકમ્

દધીચસ્ય મુનેઃ શાપાદ્ભ્રષ્ટજ્ઞાનો હરિઃ પુરા ॥
સામરો દક્ષયજ્ઞં વૈ ગતઃ ક્ષુવસહાયકૃત્

॥ નારદ ઉવાચ ॥
કિમર્થં શપ્તવાન્વિષ્ણું દધીચો મુનિસત્તમઃ ॥
કોપાકારઃ કૃતસ્તસ્ય હરિણા તત્સહાયિના

બ્રહ્મોવાચ ॥
સમુત્પન્નો મહાતેજા રાજા ક્ષુવ ઇતિ સ્મૃતઃ॥
અભૂન્મિત્રં દધીચસ્ય મુનીન્દ્રસ્ય મહાપ્રભોઃ

ચિરાત્તપઃપ્રસંગાદ્વૈ વાદઃ ક્ષુવદધીચયોઃ॥
મહાનર્થકરઃ ખ્યાતસ્ત્રિલોકેષ્વભવત્પુરા

તત્ર ત્રિવર્ણતઃ શ્રેષ્ઠો વિપ્ર એવ ન સંશયઃ ॥
ઇતિ પ્રાહ દધીચો હિ શિવભક્તસ્તુ વેદવિત્

તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય દધીચસ્ય મહામુને॥
ક્ષુવઃ પ્રાહેતિ નૃપતિઃ શ્રીમદેન વિમોહિતઃ

ક્ષુવ ઉવાચ ॥
અષ્ટાનાં લોકપાલાનાં વપુર્ધારયતે નૃપઃ ॥
તસ્માન્નૃપો વરિષ્ઠો હિ વર્ણાશ્રમપતિઃ પ્રભુઃ

સર્વદેવમયો- રાજા શ્રુતિ પ્રાહેતિ તત્પરા॥
મહતી દેવતા યા સા સોહમેવ તતો મુને

તસ્માદ્વિપ્રાદ્વરો રાજા ચ્યવનેય વિચાર્યતામ્॥
નાવમંતવ્ય એવાતઃ પૂજ્યોઽહં સર્વથા ત્વયા

બ્રહ્મોવાચ ॥
શ્રુત્વા તથા મતં તસ્ય ક્ષુવસ્ય મુનિસત્તમઃ ॥
શ્રુતિસ્મૃતિવિરુદ્ધં તં ચુકોપાતીવ ભાર્ગવઃ

અથ ક્રુદ્ધો મહાતેજા ગૌરવાચ્ચાત્મનો મુને ॥
અતાડયત્ક્ષુવં મૂર્ધ્નિ દધીચો વામમુષ્ટિતઃ

વજ્રેણ તં ચ ચિચ્છેદ દધીચં તાડિતઃ ક્ષુવઃ॥
જગર્જાતીવ સંક્રુદ્ધો બ્રહ્માંડાધિપતિઃ કુધીઃ

પપાત ભૂમૌ નિહતો તેન વજ્રેણ ભાર્ગવઃ॥
શુક્રં સસ્માર ક્ષુવકૃદ્ભાર્ગવસ્ય કુલંધરઃ

શુક્રોથ સંધયામાસ તાડિતં ચ ક્ષુવેન તુ॥
યોગી દધીચસ્ય તદા દેહમાગત્ય સદ્રુતમ્

સંધાય પૂર્વવદ્દેહં દધીચસ્યાહ ભાર્ગવઃ ॥
શિવભક્તાગ્રણીર્ભૃત્યં જયવિદ્યાપ્રવર્તકઃ

શુક્ર ઉવાચ ॥
દધીચ તાત સંપૂજ્ય શિવં સર્વેશ્વરં પ્રભુમ્ ॥
મહામૃત્યુંજયં મંત્રં શ્રૌતમગ્ર્યં વદામિ તે

ત્ર્યમ્બકં યજામહે ત્રૈલોક્યં પિતરં પ્રભુમ્ ॥
ત્રિમંડલસ્ય પિતરં ત્રિગુણસ્ય મહેશ્વરમ્

ત્રિતત્ત્વસ્ય ત્રિવહ્નેશ્ચ ત્રિધાભૂતસ્ય સર્વતઃ ॥
ત્રિદિવસ્ય ત્રિબાહોશ્ચ ત્રિધાભૂતસ્ય સર્વતઃ॥

ત્રિદેવસ્ય મહાદેવસ્સુગંધિ પુષ્ટિવર્દ્ધનમ્॥
સર્વભૂતેષુ સર્વત્ર ત્રિગુણેષુ કૃતૌ યથા

ઇન્દ્રિયેષુ તથાન્યેષુ દેવેષુ ચ ગણેષુ ચ॥
પુષ્પે સુગંધિવત્સૂરસ્સુગંધિમમરેશ્વરઃ

પુષ્ટિશ્ચ પ્રકૃતેર્યસ્માત્પુરુષાદ્વૈ દ્વિજોત્તમ ॥
મહદાદિવિશેષાંતવિકલ્પશ્ચાપિ સુવ્રત॥

વિષ્ણોઃ પિતામહસ્યાપિ મુનીનાં ચ મહામુને ॥
ઇન્દ્રિયસ્ય ચ દેવાનાં તસ્માદ્વૈ પુષ્ટિવર્દ્ધનઃ

તં દેવમમૃતં રુદ્રં કર્મણા તપસાપિ વા ॥
સ્વાધ્યાયેન ચ યોગેન ધ્યાનેન ચ પ્રજાપતે

સત્યેનાન્યેન સૂક્ષ્માગ્રાન્મૃત્યુપાશાદ્ભવઃ સ્વયમ્ ॥
વંધમોક્ષકરો યસ્માદુર્વારુકમિવ પ્રભુઃ

મૃતસંજીવનીમન્ત્રો મમ સર્વોત્તમઃ સ્મૃતઃ ॥
એવં જપપરઃ પ્રીત્યા નિયમેન શિવં સ્મરન્

જપ્ત્વા હુત્વાભિમંત્ર્યૈવ જલં પિબ દિવાનિશમ્॥
શિવસ્ય સન્નિધૌ ધ્યાત્વા નાસ્તિ મૃત્યુભયં ક્વચિત્

કૃત્વા ન્યાસાદિકં સર્વં સંપૂજ્ય વિધિવચ્છિવમ્॥
સંવિધાયેદં નિર્વ્યગ્રશ્શંકરં ભક્તવત્સલમ્

ધ્યાનમસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ યથા ધ્યાત્વા જપન્મનુમ્ ॥
સિદ્ધ મન્ત્રો ભવેદ્ધીમાન્ યાવચ્છંભુપ્રભાવતઃ

હસ્તાંભોજયુગસ્થકુંભયુગલાદુદ્ધૃત્યતોયં શિરસ્સિંચંતં કરયોર્યુગેન દધતં સ્વાંકેભકુંભૌ કરૌ ॥
અક્ષસ્રઙ્મૃગહસ્તમંબુજગતં મૂર્દ્ધસ્થચન્દ્રસ્રવત્પીયૂષાર્દ્રતનું ભજે સગિરિજં ત્ર્યક્ષં ચ મૃત્યુંજયમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઉપદિશ્યેતિ શુક્રઃ સ્વં દધીચિં મુનિસત્તમમ્ ॥
સ્વસ્થાનમગમત્તાત સંસ્મરઞ્ શંકરં પ્રભુમ્

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દધીચો હિ મહામુનિઃ ॥
વનં જગામ તપસે મહાપ્રીત્યા શિવં સ્મરન્

તત્ર ગત્વા વિધાનેન મહામૃત્યુંજયાભિધમ્ ॥
તં મનું પ્રજપન્ પ્રીત્યા તપસ્તેપે શિવં સ્મરન્

તન્મનું સુચિરં જપ્ત્વા તપસારાધ્ય શંકરમ્ ॥
શિવં સંતોષયામાસ મહામૃત્યુંજયં હિ સઃ

અથ શંભુઃ પ્રસન્નાત્મા તજ્જપાદ્ભક્તવત્સલઃ॥
આવિર્બભૂવ પુરતસ્તસ્ય પ્રીત્યા મહામુને

તં દૃષ્ટ્વા સ્વપ્રભું શંભું સ મુમોદ મુનીશ્વરઃ॥
પ્રણમ્ય વિધિવદ્ભક્ત્યા તુષ્ટાવ સુકૃતાંજલિઃ

અથ પ્રીત્યા શિવસ્તાત પ્રસન્નશ્ચ્યાવનિં મુને ॥
વરં બ્રૂહીતિ સ પ્રાહ સુપ્રસન્નેન ચેતસા

તચ્છુત્વા શંભુવચનં દધીચો ભક્તસત્તમઃ ॥
સાંજલિર્નતકઃ પ્રાહ શંકરં ભક્તવત્સલમ્

દધીચ ઉવાચ॥ ॥
દેવદેવ મહાદેવ મહ્યં દેહિ વરત્રયમ્ ॥
વજ્રાસ્થિત્વાદવધ્યત્વમદીનત્વં હિ સર્વતઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
તદુક્તવચનં શ્રુત્વા પ્રસન્નઃ પરમેશ્વરઃ ॥
વરત્રયં દદૌ તસ્મૈ દધીચાય તથાસ્ત્વિતિ

વરત્રયં શિવાત્પ્રાપ્ય સાનંદશ્ચ મહામુનિઃ ॥
ક્ષુવસ્થાનં જગામાશુ વેદમાર્ગે પ્રતિષ્ઠિતઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
પ્રાપ્યાવધ્યત્વમુગ્રાત્સ વજ્રાસ્થિત્વમદીનતામ્ ॥
અતાડયચ્ચ રાજેન્દ્રં પાદમૂલેન મૂર્દ્ધનિ

ક્ષુવો દધીચં વજ્રેણ જઘાનોરસ્યથો નૃપઃ ॥
ક્રોધં કૃત્વા વિશેષેણ વિષ્ણુગૌરવગર્વિતઃ

નાભૂન્નાશાય તદ્વજ્રં દધીચસ્ય મહાત્મનઃ॥
પ્રભાવાત્પરમેશસ્ય ધાતૃપુત્રો વિસિસ્મિયે

દૃષ્ટ્વાપ્યવધ્યત્વમદીનતાં ચ વજ્રસ્ય ચાત્યંતપરપ્રભાવમ્॥
ક્ષુવો દધીચસ્ય મુનીશ્વરસ્ય વિસિસ્મિયે ચેતસિ ધાતૃપુત્રઃ

આરાધયામાસ હરિં મુકુન્દમિન્દ્રાનુજં કાનનમાશુ ગત્વા ॥
પ્રપન્નપાલશ્ચ પરાજિતો હિ દધીચમૃત્યુંજયસેવકેન

પૂજયા તસ્ય સન્તુષ્ટો ભગવાન્ મધુસૂદનઃ ॥
પ્રદદૌ દર્શનં તસ્મૈ દિવ્યં વૈ ગરુડધ્વજઃ

દિવ્યેન દર્શનેનૈવ દૃષ્ટ્વા દેવં જનાર્દનમ્ ॥
તુષ્ટાવ વાગ્ભિરિષ્ટાભિઃ પ્રણમ્ય ગરુડધ્વજમ્

સમ્પૂજ્ય ચૈવં ત્રિદશેશ્વરાદ્યૈઃ સ્તુતં દેવમજેયમીશમ્ ॥
વિજ્ઞાપયામાસ નિરીક્ષ્ય ભક્ત્યા જનાર્દનાય પ્રણિપત્ય મૂર્ધ્ના

રાજોવાચ॥ ॥
ભગવન્ બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિદ્દધીચ ઇતિ વિશ્રુતઃ ॥
ધર્મવેત્તા વિનીતાત્મા સખા મમ પુરાભવત્

અવધ્યસ્સર્વદા સર્વૈશ્શંકરસ્ય પ્રભાવતઃ ॥
તમારાધ્ય મહાદેવં મૃત્યુંજયમનામયમ્

સાવજ્ઞં વામપાદેન મમ મૂર્ધ્નિ સદસ્યપિ ॥
તાડયામાસ વેગેન સ દધીચો મહાતપાઃ

ઉવાચ તં ચ ગર્વેણ ન બિભેમીતિ સર્વતઃ ॥
મૃત્યુંજયાપ્ત સુવરો ગર્વિતો હ્યતુલં હરિઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
અથ જ્ઞાત્વા દધીચસ્ય હ્યવધ્યત્વં મહાત્મનઃ ॥
સસ્મારાસ્ય મહેશસ્ય પ્રભાવમતુલં હરિઃ

એવં સ્મૃત્વા હરિઃ પ્રાહ ક્ષુવં વિધિસુતં દ્રુતમ્ ॥
વિપ્રાણાં નાસ્તિ રાજેન્દ્ર ભયમણ્વપિ કુત્રચિત્

વિશેષાદ્રુદ્રભક્તાનાં ભયં નાસ્તિ ચ ભૂપતે ॥
દુઃખં કરોતિ વિપ્રસ્ય શાપાર્થં સસુરસ્ય મે

ભવિતા તસ્ય શાપેન દક્ષયજ્ઞે સુરેશ્વરાત્ ॥
વિનાશો મમ રાજેન્દ્ર પુનરુત્થાનમેવ ચ

તસ્માત્સમેત્ય રાજેન્દ્ર સર્વયજ્ઞો ન ભૂયતે ॥
કરોમિ યત્નં રાજેન્દ્ર દધીચવિજયાય તે

શ્રુત્વા વાક્યં ક્ષુવઃ પ્રાહ તથાસ્ત્વિતિ હરેર્નૃપઃ ॥
તસ્થૌ તત્રૈવ તત્પ્રીત્યા તત્કામોત્સુકમાનસઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં દ્વિતીયસતીખંડે ક્ષુવદધીચવાદવર્ણનં નામાષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ