શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.36

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇન્દ્રોઽપિ પ્રહસન્ વિષ્ણુમાત્મવાદરતં તદા ॥
વજ્રપાણિસ્સુરૈસ્સાર્દ્ધં યોદ્ધુકામોઽભવત્તદા

તદેન્દ્રો ગજમારૂઢો બસ્તારૂઢોઽનલસ્તથા ॥
યમો મહિષમારૂઢો નિરૃતિઃ પ્રેતમેવ ચ

પાશી ચ મકરારૂઢો મૃગારૂઢો સ્સદાગતિઃ ॥
કુબેરઃ પુષ્પકારૂઢસ્સંનદ્ધોભૂદતંદ્રિતઃ

તથાન્યે સુરસંઘાશ્ચ યક્ષચારણગુહ્યકાઃ ॥
આરુહ્ય વાહનાન્યેવ સ્વાનિ સ્વાનિ પ્રતાપિનઃ

તેષામુદ્યોગમાલોક્ય દક્ષશ્ચાસૃઙ્મુખસ્તથા ॥
તદંતિકં સમાગત્ય સકલત્રોઽભ્યભાષત

દક્ષૌવાચ ॥
યુષ્મદ્બલેનૈવ મયા યજ્ઞઃ પ્રારંભિતો મહાન્ ॥
સત્કર્મસિદ્ધયે યૂયં પ્રમાણાસ્સ્યુર્મહાપ્રભાઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
તચ્છ્રુત્વા દક્ષવચનં સર્વે દેવાસ્સવાસવાઃ ॥
નિર્યયુસ્ત્વરિતં તત્ર યુદ્ધં કર્તું સમુદ્યતાઃ

અથ દેવગણાઃ સર્વે યુયુધુસ્તે બલાન્વિતાઃ॥
શક્રાદયો લોકપાલા મોહિતાઃ શિવમાયયા

દેવાનાં ચ ગણાનાં ચ તદાસીત્સમરો મહાન્ ॥
તીક્ષ્ણતોમરનારાચૈર્યુયુધુસ્તે પરસ્પરમ્

નેદુશ્શંખાશ્ચ ભેર્ય્યશ્ચ તસ્મિન્ રણમહોત્સવે ॥
મહાદુંદુભયો નેદુઃ પટહા ડિંડિમાદયઃ

તેન શબ્દેન મહતા શ્લાઘ્માનાસ્તદા સુરાઃ ॥
લોકપાલૈશ્ચ સહિતા જઘ્નુસ્તાઞ્છિવકિંકરાન્

ઇન્દ્રાદ્યૈર્લોકપાલૈશ્ચ ગણાશ્શંભો પરાઙ્મુખાઃ ॥
કૃત્તાશ્ચ મુનિશાર્દૂલ ભૃગોર્મંત્રબલેન ચ

ઉચ્ચાટનં કૃતં તેષાં ભૃગુણા યજ્વના તદા ॥
યજનાર્થં ચ દેવાનાં તુષ્ટ્યર્થં દીક્ષિતસ્ય ચ

પરાજિતાન્સ્વકાન્દૃષ્ટ્વા વીરભદ્રો રુષાન્વિતઃ ॥
ભૂતપ્રેતપિશાચાંશ્ચ કૃત્વા તાનેવ પૃષ્ઠતઃ

વૃષભસ્થાન્ પુરસ્કૃત્ય સ્વયં ચૈવ મહાબલઃ ॥
મહાત્રિશૂલમાદાય પાતયામાસ નિર્જરાન્

દેવાન્યક્ષાન્ સાધ્યગણાન્ ગુહ્યકાન્ ચારણાનપિ ॥
શૂલઘાતૈશ્ચ સર્વે ગણા વેગાત્ પ્રજઘ્નિરે

કેચિદ્દ્વિધા કૃતાઃ ખડ્ગૈર્મુદ્ગરૈશ્ચ વિપોથિતાઃ॥
અન્યૈશ્શસ્ત્રૈરપિ સુરા ગણૈર્ભિન્નાસ્તદાઽભવન્

એવં પરાજિતાસ્સર્વે પલાયનપરાયણાઃ॥
પરસ્પરં પરિત્યજ્ય ગતા દેવાસ્ત્રિવિષ્ટપમ્

કેવલં લોકપાલાસ્તે શક્રાદ્યાસ્તસ્થુરુત્સુકાઃ ॥
સંગ્રામે દારુણે તસ્મિન્ ધૃત્વા ધૈર્યં મહાબલાઃ

સર્વે મિલિત્વા શક્રાદ્યા દેવાસ્તત્ર રણાજિરે ॥
બૃહસ્પતિં ચ પપ્રચ્છુર્વિનયાવનતાસ્તદા

લોકપાલા ઊચુઃ ॥
ગુરો બૃહસ્પતે તાત મહાપ્રાજ્ઞ દયાનિધે ॥
શીઘ્રં વદ પૃચ્છતો નઃ કુતોઽ સ્માકં જયો ભવેત્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષાં સ્મૃત્વા શંભું પ્રયત્નવાન્ ॥
બૃહસ્પતિરુવાચેદં મહેન્દ્રં જ્ઞાનદુર્બલમ્

બૃહસ્પતિરુવાચ ॥
યદુક્તં વિષ્ણુના પૂર્વં તત્સર્વં જાતમદ્ય વૈ ॥
તદેવ વિવૃણોમીન્દ્ર સાવધાનતયા શૃણુ

અસ્તિ યક્ષેશ્વરઃ કશ્ચિત્ ફલદઃ સર્વકર્મણામ્ ॥
કર્તારં ભજતે સોપિ ન સ્વકર્ત્તુઃ પ્રભુર્હિ સઃ

અમંત્રૌષધયસ્સર્વે નાભિચારા ન લૌકિકાઃ ॥
ન કર્માણિ ન વેદાશ્ચ ન મીમાંસાદ્વયં તથા

અન્યાન્યપિ ચ શાસ્ત્રાણિ નાનાવેદયુતાનિ ચ ॥
જ્ઞાતું નેશં સંભવંતિ વદંત્યેવં પુરાતનાઃ

ન સ્વજ્ઞેયો મહેશાનસ્સર્વવેદાયુતેન સઃ ॥
ભક્તેરનન્યશરણૈર્નાન્યથેતિ મહાશ્રુતિઃ

શાંત્યા ચ પરયા દૃષ્ટ્યા સર્વથા નિર્વિકારયા ॥
તદનુગ્રહતો નૂનં જ્ઞાતવ્યો હિ સદાશિવઃ

પરં તુ સંવદિષ્યામિ કાર્યાકાર્ય વિવક્ષિતૌ ॥
સિધ્યંશં ચ સુરેશાન તં શૃણુ ત્વં હિતાય વૈ

ત્વમિંદ્ર બાલિશો ભૂત્વા લોકપાલૈઃ સદાદ્ય વૈ ॥
આગતો દક્ષ યજ્ઞં હિ કિં કરિષ્યસિ વિક્રમમ્

એતે રુદ્રસહાયાશ્ચ ગણાઃ પરમકોપનાઃ ॥
આગતા યજ્ઞવિઘ્નાર્થં તં કરિષ્યંત્યસંશયમ

સર્વથા ન હ્યુપાયોત્ર કેષાંચિદપિ તત્ત્વતઃ ॥
યજ્ઞવિઘ્નવિનાશાર્થ સત્યં સત્યં બ્રવીમ્યહમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
એવં બૃહસ્પતેર્વાક્યં શ્રુત્વા તે હિ દિવૌકસઃ ॥
ચિંતામાપેદિરે સર્વે લોકપાલાસ્સવાસવાઃ

તતોબ્રવીદ્વીરભદ્રો મહાવીરગણૈર્વૃતઃ ॥
ઇન્દ્રાદીન્ લોકપાલાંસ્તાન્ સ્મૃત્વા મનસિ શંકરમ્

વીરભદ્ર ઉવાચ ॥
સર્વે યૂયં બાલિશત્વાદવદાનાર્થમાગતાઃ ॥।
અવદાનં પ્રયચ્છામિ આગચ્છત મમાંતિકમ્

હે શક્ર હે શુચે ભાનો હે શશિન્ હે ધનાધિપ॥
હે પાશપાણે હે વાયો નિરૃતે યમ શેષ હે

હે સુરાસુરસંઘાહીહૈત યૂયં હે વિચક્ષણાઃ ॥
અવદાનાનિ દાસ્યામિ આતૃપ્ત્યાદ્યાસતાં વરાઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
એવમુક્ત્વા સિતૈર્બાણૈર્જઘાનાથ રુષાન્વિતઃ ॥
નિખિલાંસ્તાન્ સુરાન્ સદ્યો વીરભદ્રો ગણાગ્રણીઃ ॥
તૈર્બાણૈર્નિહતાસ્સર્વે વાસવાદ્યાઃ સુરેશ્વરાઃ

પલાયનપરા ભૂત્વા જગ્મુસ્તે ચ દિશો દશ ॥
ગતેષુ લોકપાલેષુ વિદ્રુતેષુ સુરેષુ ચ ॥
યજ્ઞવાટોપકંઠં હિ વીરભદ્રોગમદ્ગણૈઃ

તદા તે ઋષયસ્સર્વે સુભીતા હિ રમેશ્વરમ્ ॥
વિજ્ઞપ્તુકામાસ્સહસા શીઘ્રમૂચુર્નતા ભૃશમ્

ઋષય ઊચુઃ ॥
દેવદેવ રમાનાથ સર્વેશ્વર મહાપ્રભો ॥
રક્ષ યજ્ઞં હિ દક્ષસ્ય યજ્ઞોસિ ત્વં ન સંશયઃ

।
યજ્ઞકર્મા યજ્ઞરૂપો યજ્ઞાંગો યજ્ઞરક્ષકઃ ॥
રક્ષ યજ્ઞમતો રક્ષ ત્વત્તોન્યો ન હિ રક્ષકઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષામૃષીણાં વચનં હરિઃ ॥
યોદ્ધુકામો ભયાદ્વિષ્ણુર્વીરભદ્રેણ તેન વૈ

ચતુર્ભુજસ્સુસનદ્ધો ચક્રાયુધધરઃ કરૈઃ ॥
મહાબલોમરગણૈર્યજ્ઞવાટાત્સ નિર્યયૌ

વીરભદ્રઃ શૂલપાણિર્નાનાગણસમન્વિતઃ ॥
દદર્શ વિષ્ણું સંનદ્ધં યોદ્ધુકામં મહાપ્રભુમ્॥

તં દૃષ્ટ્વા વીરભદ્રોભૂદ્ભ્રુકુટીકુટિલાનનઃ ॥
કૃતાંત ઇવ પાપિષ્ઠં મૃગેન્દ્ર ઇવ વારણમ્

તથાવિધં હરિં દૃષ્ટ્વા વીરભદ્રો રિમર્દનઃ ॥
અવદત્ત્વરિતઃ ક્રુદ્ધો ગણૈર્વીરૈસ્સમાવૃતઃ

વીરભદ્ર ઉવાચ ॥
રેરે હરે મહાદેવ શપથોલ્લંઘનં ત્વયા ॥
કથમદ્ય કૃતં ચિત્તે ગર્વઃ કિમભવત્તવ

તવ શ્રીરુદ્રશપથોલ્લંઘને શક્તિરસ્તિ કિમ્ ॥
કો વા ત્વમસિકો વા તે રક્ષ કોસ્તિ જગત્ત્રયે।

અત્ર ત્વમાગતઃ કસ્માદ્વયં તન્નૈવ વિદ્મહે ॥
દક્ષસ્ય યજ્ઞપાતાત્ત્વં કથં જાતોસિ તદ્વદ

દાક્ષાયણ્યાકૃતં યચ્ચ તન્ન દૃષ્ટં કિમુ ત્વયા ॥
પ્રોક્તં યચ્ચ દધીચેન શ્રુતં તન્ન કિમુ ત્વયા

ત્વઞ્ચાપિ દક્ષયજ્ઞેસ્મિન્નવદાનાર્થમાગતઃ ॥
અવદાનં પ્રયચ્છામિ તવ ચાપિ મહાભુજ

વક્ષો વિદારયિષ્યામિ ત્રિશૂલેન હરે તવ ॥
કસ્તવાસ્તિ સમાયાતો રક્ષકોદ્ય મમાંતિકમ્

પાતયિષ્યામિ ભૂપૃષ્ઠે જ્વાલયિષ્યામિ વહ્નિના ॥
દગ્ધં ભવંતમધુના પેષયિષ્યામિ સત્વરમ્

રેરે હરે દુરાચાર મહેશ વિમુખાધમ ॥
શ્રીમહારુદ્રમાહાત્મ્યં કિન્ન જાનાસિ પાવનમ્

તથાપિ ત્વં મહાબાહો યોદ્ધુકામોગ્રતઃ સ્થિતઃ ॥
નેષ્યામિ પુનરાવૃત્તિં યદિ તિષ્ઠેસ્ત્વમાત્મના

બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વીરભદ્રસ્ય બુદ્ધિમાન્ ॥
ઉવાચ વિહસન્ પ્રીત્યા વિષ્ણુસ્ત્ર સુરેશ્વરઃ

વિષ્ણુરુવાચ ॥
શૃણુ ત્વં વીરભદ્રાદ્ય પ્રવક્ષ્યામિ ત્વદગ્રતઃ ॥
ન રુદ્રવિમુખં માં ત્વં વદ શંકરસેવકમ્

અનેન પ્રાર્થિતઃ પૂર્વં યજ્ઞાર્થં ચ પુનઃ પુનઃ ॥
દક્ષેણાવિદિતાર્થેન કર્મનિષ્ઠેન મૌઢ્યતઃ

અહં ભક્તપરાધીનસ્તથા સોપિ મહેશ્વરઃ ॥
દક્ષો ભક્તો હિ મે તાત તસ્માદત્રાગતો મખે

શૃણુ પ્રતિજ્ઞાં મે વીર રુદ્રકોપસમુદ્ભવ ॥
રુદ્રતેજસ્સ્વરૂપો હિ સુપ્રતાપાલયંપ્રભો

અહં નિવારયામિ ત્વાં ત્વં ચ માં વિનિવારય ॥
તદ્ભવિષ્યતિ યદ્ભાવિ કરિષ્યેઽહં પરાક્રમમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્તવતિ ગોવિન્દે પ્રહસ્ય સ મહાભુજઃ ॥
અવદત્સુપ્રસન્નોસ્મિ ત્વાં જ્ઞાત્વાસ્મત્પ્રભોઃ પ્રિયમ્

તતો વિહસ્ય સુપ્રીતો વીરભદ્રો ગણાગ્રણીઃ ॥
પ્રશ્રયાવનતોવાદીદ્વિષ્ણું દેવં હિ તત્ત્વતઃ

॥ વીરભદ્ર ઉવાચ ॥
તવ ભાવપરીક્ષાર્થમિત્યુક્તં મે મહાપ્રભો ॥
ઇદાનીં તત્ત્વતો વચ્મિ શૃણુ ત્વં સાવધાનતઃ

યથા શિવસ્તથા ત્વં હિ યથા ત્વં ચ તથા શિવઃ ॥
ઇતિ વેદા વર્ણયંતિ શિવશાસનતો હરે

શિવાજ્ઞયા વયં સર્વે સેવકાઃ શંકરસ્ય વૈ ॥
તથાપિ ચ રમાનાથ પ્રવાદોચિતમાદરાત્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય વીરભદ્રસ્ય સોઽચ્યુતઃ ॥
પ્રહસ્ય ચેદં પ્રોવાચ વીરભદ્રમિદં વચઃ

॥ વિષ્ણુરુવાચ ॥
યુદ્ધં કુરુ મહાવીર મયા સાર્દ્ધમશંકિતઃ ॥
તવાસ્ત્રૈઃ પૂર્યમાણોહં ગમિષ્યામિ સ્વમાશ્રમમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા હિ વિરમ્યાસૌ સન્નદ્ધોભૂદ્રણાય ચ ॥
સ્વગણૈર્વીરભદ્રોપિ સન્નદ્ધોથ મહાબલઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં દ્વિતીયે સતીખંડે વિષ્ણુવીરભદ્રસમ્વાદો નામ ષટ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ