શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.35

દક્ષ ઉવાચ ॥
દેવદેવ હરે વિષ્ણો દીનબંધો કૃપાનિધે ॥
મમ રક્ષા વિધાતવ્યા ભવતા સાધ્વરસ્ય ચ

રક્ષકસ્ત્વં મખસ્યૈવ મખકર્મા મખાત્મકઃ ॥
કૃપા વિધેયા યજ્ઞસ્ય ભંગો ભવતુ ન પ્રભો

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્થં બહુવિધાં દક્ષઃ કૃત્વા વિજ્ઞપ્તિમાદરાત્ ॥
પપાત પાદયોસ્તસ્ય ભયવ્યાકુલમાનસઃ

ઉત્થાપ્ય તં તતો વિષ્ણુર્દક્ષં વિક્લિન્નમાનસમ્ ॥
શ્રુત્વા ચ તસ્ય તદ્વાક્યં કુમતેરસ્મરચ્છિવમ્

સ્મૃત્વા શિવં મહેશાનં સ્વપ્રભું પરમેશ્વરમ્ ॥
અવદચ્છિવતત્ત્વજ્ઞો દક્ષં સબોધયન્હરિઃ

હરિરુવાચ ॥
શૃણુ દક્ષ પ્રવક્ષ્યામિ તત્ત્વતઃ શૃણુ મે વચઃ ॥
સર્વથા તે હિતકરં મહામંત્રસુખપ્રદમ્

અવજ્ઞા હિ કૃતા દક્ષ ત્વયા તત્ત્વમજાનતા ॥
સકલાધીશ્વરસ્યૈવ શંકરસ્ય પરાત્મનઃ

ઈશ્વરાવજ્ઞયા સર્વં કાર્યં ભવતિ સર્વથા ॥
વિફલં કેવલં નૈવ વિપત્તિશ્ચ પદેપદે

અપૂજ્યા યત્ર પૂજ્યંતે પૂજનીયો ન પૂજ્યતે ॥
ત્રીણિ તત્ર ભવિષ્યંતિ દારિદ્ર્યં મરણં ભયમ્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન માનનીયો વૃષધ્વજઃ ॥
અમાનિતાન્મહેશાચ્ચ મહદ્ભયમુપસ્થિતમ્

અદ્યાપિ ન વયં સર્વે પ્રભવઃ પ્રભવામહે ॥
ભવતો દુર્નયેનૈવ મયા સત્યમુદીર્ય્યતે

બ્રહ્મોવાચ ॥
વિષ્ણોસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા દક્ષશ્ચિંતાપરોઽભવત્ ॥
વિવર્ણવદનો ભૂત્વા તૂષ્ણીમાસીદ્ભુવિ સ્થિતઃ

એતસ્મિન્નંતરે વીરભદ્રઃ સૈન્યસમન્વિતઃ ॥
અગચ્છદધ્વરં રુદ્રપ્રેરિતો ગણનાયકઃ

પૃષ્ઠે કેચિત્સમાયાતા ગગને કેચિદાગતાઃ॥
દિશશ્ચ વિદિશઃ સર્વે સમાવૃત્ય તથાપરે॥

શર્વાજ્ઞયા ગણાઃ શૂરા નિર્ભયા રુદ્રવિક્રમાઃ ॥
અસંખ્યાઃ સિંહનાદાન્વૈ કુર્વંતો વીરસત્તમાઃ

તેન નાદેન મહતા નાદિતં ભુવનત્રયમ્ ॥
રજસા ચાવૃતં વ્યોમ તમસા ચાવૃતા દિશઃ

સપ્તદ્વીપાન્વિતા પૃથ્વી ચચાલાતિ ભયાકુલા ॥
સશૈલકાનના તત્ર ચુક્ષુભુસ્સકલાબ્ધયઃ

એવંભૂતં ચ તત્સૈન્યં લોકક્ષયકરં મહત્ ॥
દૃષ્ટ્વા ચ વિસ્મિતાસ્સર્વે બભૂવુરમરાદયઃ

સૈન્યોદ્યોગમથાલોક્ય દક્ષશ્ચાસૃઙ્મુખાકુલઃ ॥
દંડવત્પતિતો વિષ્ણું સકલત્રોઽભ્યભાષત

॥ દક્ષ ઉવાચ ॥
ભવદ્બલેનૈવ મયા યજ્ઞઃ પ્રારંભિતો મહાન્ ॥
સત્કર્મસિદ્ધયે વિષ્ણો પ્રમાણં ત્વં મહાપ્રભો

વિષ્ણો ત્વં કર્મણાં સાક્ષી યજ્ઞાનાં પ્રતિપાલકઃ ॥
ધર્મસ્ય વેદગર્ભસ્ય બ્રહ્મણસ્ત્વં મહાપ્રભો

તસ્માદ્રક્ષા વિધાતવ્યા યજ્ઞસ્યાસ્ય મમ પ્રભો ॥
ત્વદન્યઃ યસ્સમર્થોસ્તિ યતસ્ત્વં સકલપ્રભુઃ

।
॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
દક્ષસ્ય વચનં શ્રુત્વા વિષ્ણુર્દીનતરં તદા ॥
અવોચદ્બોધયંસ્તં વૈ શિવતત્ત્વપરાઙ્મુખમ્

વિષ્ણુરુવાચ ॥
મયા રક્ષા વિધાતવ્યા તવ યજ્ઞસ્ય દક્ષ વૈ ॥
ખ્યાતો મમ પણઃ સત્યો ધર્મસ્ય પરિપાલનમ્

તત્સત્યં તુ ત્વયોક્તં હિ કિં તત્તસ્ય વ્યતિક્રમઃ ॥
શૃણુ ત્વં વચ્મ્યહં દક્ષ ક્રૂરબુદ્ધિં ત્યજાઽધુના

નૈમિષે નિમિષક્ષેત્રે યજ્જાતં વૃત્તમદ્ભુતમ્ ॥
તત્કિં ન સ્મર્યતે દક્ષ વિસ્મૃતં કિં કુબુદ્ધિના

રુદ્રકોપાચ્ચ કો હ્યત્ર સમર્થો રક્ષણે તવ ॥
ન યસ્યાભિમતં દક્ષ યસ્ત્વાં રક્ષતિ દુર્મતિઃ

કિં કર્મ કિમકર્મેતિ તત્ર પશ્યસિ દુર્મતે ॥
સમર્થં કેવલં કર્મ ન ભવિષ્યતિ સર્વદા

સ્વકર્મવિદ્ધિ તદ્યેન સમર્થત્વેન જાયતે ॥
ન ત્વન્યઃ કર્મણો દાતા શં ભવેદીશ્વરં વિના

ઈશ્વરસ્ય ચ યો ભક્ત્યા શાંતસ્તદ્ગતમાનસઃ ॥
કર્મણો હિ ફલં તસ્ય પ્રયચ્છતિ તદા શિવઃ

કેવલં જ્ઞાનમાશ્રિત્ય નિરીશ્વરપરા નરાઃ ॥
નિરયં તે ચ ગચ્છંતિ કલ્પકોટિશતાનિ ચ

પુનઃ કર્મમયૈઃ પાશૈર્વદ્ધા જન્મનિ જન્મનિ ॥
નિરયેષુ પ્રપચ્યંતે કેવલં કર્મરૂપિણઃ

અયં રુદ્રગણાધીશો વીરભદ્રોઽરિ મર્દનઃ ॥
રુદ્રકોપાગ્નિસંભૂતઃ સમાયાતોધ્વરાંગણે

અયમસ્મદ્વિનાશાર્થમાગતોસ્તિ ન સંશયઃ ॥
અશક્યમસ્ય નાસ્ત્યેવ કિમપ્યસ્તુ તુ વસ્તુતઃ

પ્રજ્વાલ્યાસ્માનયં સર્વાન્ ધ્રુવમેવ મહાપ્રભુઃ ॥
તતઃ પ્રશાંતહૃદયો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

શ્રીમહાદેવશપથં સમુલ્લંઘ્ય ભ્રમાન્મયા ॥
યતઃ સ્થિતં તતઃ પ્રાપ્યં મયા દુઃખં ત્વયા સહ

શક્તિર્મમ તુ નાસ્ત્યેવ દક્ષાદ્યૈતન્નિવારણે ॥
શપથોલ્લંઘનાદેવ શિવદ્રોહી યતોસ્મ્યહમ્

કાલત્રયેપિ ન યતો મહેશદ્રોહિણાં સુખમ્ ॥
તતોઽવશ્યં મયા પ્રાપ્તં દુઃખમદ્ય ત્વયા સહ

સુદર્શનાભિધં ચક્રમેતસ્મિન્ન લગિષ્યતિ ॥
શૈવચક્રમિદં યસ્માદશૈવલયકારણમ્

વિનાપિ વીરભદ્રેણ નામૈતચ્ચક્રમૈશ્વરમ્ ॥
હત્વા ગમિષ્યત્યધુના સત્વરં હરસન્નિધૌ

શૈવં શપથમુલ્લંઘ્ય સ્થિતં માં ચક્રમીદૃશમ્ ॥
અસંહત્યૈવ સહસા કૃપયૈવ સ્થિરં પરમ્

અતઃ પરમિદં ચક્રમપિ ન સ્થાસ્યતિ ધ્રુવમ્
ગમિષ્યત્યધુના શીઘ્રં જ્વાલામાલાસમાકુલમ્

વીરભદ્રઃ પૂજિતોપિ શીઘ્રમસ્માભિરાદરાત્ ॥
મહાક્રોધસમાક્રાંતો નાસ્માન્સંરક્ષયિષ્યતિ

અકાંડપ્રલયોઽસ્માકમાગતોદ્ય હિ હા હહા ॥
હા હા બત તવેદાનીં નાશોસ્માકમુપસ્થિતઃ

શરણ્યોઽસ્માકમધુના નાસ્ત્યેવ હિ જગત્ત્રયે ॥
શંકરદ્રોહિણો લોકે કશ્શરણ્યો ભવિષ્યતિ

તનુનાશેપિ સંપ્રાપ્યાસ્તૈશ્ચાપિ યમયાતનાઃ ॥
તાનૈવ શક્યતે સોઢું બહુદુઃખપ્રદાયિનીઃ

શિવદ્રોહિણમાલોક્ય દષ્ટદંતો યમઃ સ્વયમ્ ॥
તપ્તતૈલકટાહેષુ પાતયત્યેવ નાન્યથા

ગન્તુમેવાહમુદ્યુક્તં સર્વથા શપથોત્તરમ્ ॥
તથાપિ ન ગતશ્શીઘ્રં દુષ્ટસંસર્ગપાપતઃ

યદદ્ય ક્રિયતેસ્માભિઃ પલાયનમિતસ્તદા ॥
શાર્વો ના કર્ષકશ્શસ્ત્રૈરસ્માનાકર્ષયિષ્યતિ

સ્વર્ગે વા ભુવિ પાતાલે યત્ર કુત્રાપિ વા યતઃ ॥
શ્રીવીરભદ્રશસ્ત્રાણાં ગમનં ન હિ દુર્લ ભમ્

યાવતશ્ચ ગણાસ્સંતિ શ્રીરુદ્રસ્ય ત્રિશૂલિનઃ ॥
તાવતામપિ સર્વેષાં શક્તિરેતાદૃશી ધુવમ્

શ્રીકાલભૈરવઃ કાશ્યાં નખાગ્રેણૈવ લીલયા ॥
પુરા શિરશ્ચ ચિચ્છેદ પંચમં બ્રહ્મણો ધ્રુવમ્

એતદુક્ત્વા સ્થિતો વિષ્ણુરતિત્રસ્તમુખામ્બુજઃ ॥
વીરભદ્રોપિ સંપ્રાપ તદૈવાઽધ્વરમંડપમ્

એવં બ્રુવતિ ગોવિન્દ આગતં સૈન્યસાગરમ્ ॥
વીરભદ્રેણ સહિતં દદૃશુશ્ચ સુરાદયા

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં દ્વિતીયે સતીખંડે સત્યુપાખ્યાને વિષ્ણુવાક્યવર્ણનં નામ પંચત્રિંશોઽધ્યાયઃ