શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.29

બ્રહ્મોવાચ ॥
દાક્ષાયણી ગતા તત્ર તત્ર યજ્ઞો મહાપ્રભઃ ॥
સુરાસુરમુનીન્દ્રાદિકુતૂહલસમન્વિતઃ

સ્વપિતુર્ભવનં તત્ર નાનાશ્ચર્યસમન્વિતમ્ ॥
દદર્શ સુપ્રભં ચારુ સુરર્ષિગણ સંયુતમ્

દ્વારિ સ્થિતા તદા દેવી હ્યવરુહ્ય નિજાસનાત્ ॥
નન્દિનોઽભ્યંતરં શીઘ્રમેકૈવાગચ્છદધ્વરમ્

આગતાં ચ સતીં દૃષ્ટ્વાઽસિક્ની માતા યશસ્વિની ॥
અકરોદાદરં તસ્યા ભગિન્યશ્ચ યથોચિતમ્

નાકરોદાદરં દક્ષો દૃષ્ટ્વા તામપિ કિંચન ॥
નાન્યોપિ તદ્ભયાત્તત્ર શિવમાયાવિમોહિતઃ

અથ સા માતરં દેવી પિતરં ચ સતી મુને ॥
અનમદ્વિસ્મિતાત્યંતં સર્વલોક પરાભવાત્

ભાગાનપશ્યદ્દેવાનાં હર્યાદીનાં તદધ્વરે ॥
ન શંભુભાગમકરોત્ ક્રોધં દુર્વિષહં સતી

સત્યુવાચ ॥
તદા દક્ષં દહન્તીવ રુષા પૂર્ણા સતી ભૃશમ્ ॥
ક્રૂરદૃષ્ટ્યા વિલોક્યૈવ સર્વાનપ્યપમાનિતા

સત્યુવાચ ॥
અનાહૂતસ્ત્વયા કસ્માચ્છંભુઃ પરમશોભનઃ ॥
યેન પૂતમિદં વિશ્વં સમગ્રં સચરાચરમ્

યજ્ઞો યજ્ઞવિદાં શ્રેષ્ઠો યજ્ઞાંગો યજ્ઞદક્ષિણઃ ॥
યજ્ઞકર્તા ચ યશ્શંભુસ્તં વિના ચ કથં મખઃ

યસ્ય સ્મરણમાત્રેણ સર્વં પૂતં ભવત્યહો ॥
વિના તેન કૃતં સર્વમપવિત્રં ભવિષ્યતિ

દ્રવ્યમંત્રાદિકં સર્વં હવ્યં કવ્યં ચ યન્મયમ્ ॥
શંભુના હિ વિના તેન કથં યજ્ઞઃ પ્રવર્તિતઃ

કિં શિવં સુરસામાન્યં મત્યાકાર્ષીરનાદરમ્ ॥
ભ્રષ્ટબુદ્ધિર્ભવાનદ્ય જાતોસિ જનકાધમ

વિષ્ણુબ્રહ્માદયો દેવા યં સંસેવ્ય મહેશ્વરમ્ ॥
પ્રાપ્તાઃ સ્વપદવીં સર્વે તં ન જાનાસિ રે હરમ્

એતે કથં સમાયાતા વિષ્ણુબ્રહ્માદયસ્સુરાઃ ॥
તવ યજ્ઞે વિના શંભું સ્વપ્રભું મુનયસ્તથા

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા પરમેશાની વિષ્ણ્વાદીન્સકલાન્ પ્રતિ ॥
પૃથક્પૃથગવોચત્સા ભર્ત્સયંતી ભવાત્મિકા

સત્યુવાચ ॥
હે વિષ્ણો ત્વં મહાદેવં કિં ન જાનાસિ તત્ત્વતઃ ॥
સગુણં નિર્ગુણં ચાપિ શ્રુતયો યં વદંતિ હ

યદ્યપિ ત્વાં કરં દત્ત્વા બહુવારં મહેશ્વરઃ ॥
અશિક્ષયત્પુરા શાલ્વપ્રમુખાકૃતિભિર્હરે

તદપિ જ્ઞાનમાયાતં ન તે ચેતસિ દુર્મતે ॥
ભાગાર્થી દક્ષયજ્ઞેસ્મિન્ શિવં સ્વસ્વામિનં વિના

પુરા પંચમુખો ભૂત્વા ગર્વિતોઽસિ સદાશિવમ્ ॥
કૃતશ્ચતુર્મુખસ્તેન વિસ્મૃતોસિ તદદ્ભુતમ્

ઇન્દ્ર ત્વં કિં ન જાનાસિ મહાદેવસ્ય વિક્રમમ્ ॥
ભસ્મી કૃતઃ પવિસ્તે હિ હરેણ ક્રૂરકર્મણા

હે સુરાઃ કિન્ન જાનીથ મહાદેવસ્ય વિક્રમમ્ ॥
અત્રે વસિષ્ઠ મુનયો યુષ્માભિઃ કિં કૃતં ત્વિહ

ભિક્ષાટનં ચ કૃતવાન્ પુરા દારુવને વિભુઃ ॥
શપ્તો યદ્ભિક્ષુકો રુદ્રો ભવદ્ભિર્મુનિભિસ્તદા

શપ્તેનાપિ ચ રુદ્રેણ યત્કૃતં વિસ્મૃતં કથમ્ ॥
તલ્લિંગેનાખિલં દગ્ધં ભુવનં સચરાચરમ્

સર્વે મૂઢાશ્ચ સંજાતા વિષ્ણુબ્રહ્માદયસ્સુરાઃ ॥
મુનયોઽન્યે વિના શંભુમાગતા યદિહાધ્વરે

સર્વે વેદાશ્ચ સંભૂતાઃ સાંગાશ્શાસ્ત્રાણિ વાગ્યતઃ ॥
યોસૌ વેદાંતગશ્શમ્ભુઃ કૈશ્ચિજ્જ્ઞાતું ન પાર્યતે

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યનેકવિધા વાણીરગદજ્જગદમ્બિકા ॥
કોપાન્વિતા સતી તત્ર હૃદયેન વિદૂયતા

વિષ્ણ્વાદયોખિલા દેવા મુનયો યે ચ તદ્વચઃ ॥
મૌનીભૂતાસ્તદાકર્ણ્ય ભયવ્યાકુલમાનસાઃ

અથ દક્ષસ્સમાકર્ણ્ય સ્વપુત્ર્યાસ્તાદૃશં વચઃ॥
વિલોક્ય ક્રૂરદૃષ્ટ્યા તાં સતીં કુદ્ધોઽબ્રવીદ્વચઃ

દક્ષ ઉવાચ ॥
તવ કિં બહુનોક્તેન કાર્યં નાસ્તીહ સાંપ્રતમ્ ॥
ગચ્છ વા તિષ્ઠ વા ભદ્રે કસ્માત્ત્વં હિ સમાગતા

અમંગલસ્તુ તે ભર્તા શિવોસૌ ગમ્યતે બુધૈઃ ॥
અકુલીકો વેદબાહ્યો ભૂતપ્રેતપિશાચરાટ્

તસ્માન્નાહ્વારિતો રુદ્રો યજ્ઞાર્થં સુકુવેષભૃત્ ॥
દેવર્ષિસંસદિ મયા જ્ઞાત્વા પુત્રિ વિપશ્ચિતા

વિધિના પ્રેરિતેન ત્વં દત્તા મંદેન પાપિના॥
રુદ્રાયાવિદિતાર્થાય ચોદ્ધતાય દુરાત્મને

તસ્માત્કોપં પરિત્યજ્ય સ્વસ્થા ભવ શુચિસ્મિતે ॥
યદ્યાગતાસિ યજ્ઞેસ્મિન્ દાયં ગૃહ્ણીષ્વ ચાત્મના

બ્રહ્મોવાચ॥
દક્ષેણોક્તેતિ સા પુત્રી સતી ત્રૈલોક્યપૂ જિતા ॥
નિંદાયુક્તં સ્વપિતરં દૃષ્ટ્વાસીદ્રુષિતા ભૃશમ્

અર્ચિતયત્તદા સેતિ કથં યાસ્યામિ શંકરમ્ ॥
શંકરં દ્રષ્ટુકામાહં પૃષ્ટા વક્ષ્યે કિમુત્તરમ્

અથ પ્રોવાચ પિતરં દક્ષં તં દુષ્ટમાનસમ્ ॥
નિશ્શ્વસંતી રુષાવિષ્ટા સા સતી ત્રિજગત્પ્રસૂઃ

સત્યુવાચ ॥
યો નિંદતિ મહાદેવં નિંદ્યમાનં શૃણોતિ વા ॥
તાવુભૌ નરકં યાતૌ યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરૌ

તસ્માત્ત્યક્ષ્યામ્યહં દેવં પ્રવેક્ષ્યામિ હુતાશનમ્ ॥
કિં જીવિતેન મે તાત શૃણ્વંત્યાનાદરં પ્રભોઃ

યદિ શક્તસ્સ્વયં શંભોર્નિંદકસ્ય વિશેષતઃ ॥
છિંદ્યાત્ પ્રસહ્ય રસનાં તદા શુદ્ધ્યેન્ન સંશયઃ

યદ્યશક્તો જનસ્તત્ર નિરયાત્સુપિધાય વૈ ॥
કર્ણૌ ધીમાન્ તતશ્શુદ્ધ્યેદ્વદંતીદં બુધાન્વરાન્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્થમુક્ત્વા ધર્મનીતિં પશ્ચાત્તાપમવાપ સા ॥
અસ્મરચ્છાંકરં વાક્યં દૂયમાનેન ચેતસા

તતસ્સંકુદ્ધ્ય સા દક્ષં નિશ્શંકં પ્રાહ તાનપિ ॥
સર્વાન્વિષ્ણ્વાદિકાન્દેવાન્મુનીનપિ સતી ધ્રુવમ્

સત્યુવાચ ॥
તાત ત્વં નિંદકશ્શંભોઃ પશ્ચાત્તાપં ગમિષ્યસિ ॥
ઇહ ભુક્ત્વા મહાદુઃખમંતે યાસ્યસિ યાતનામ્

યસ્ય લોકેઽપ્રિયો નાસ્તિ પ્રિયશ્ચૈવ પરાત્મનઃ ॥
તસ્મિન્નવૈરે શર્વેસ્મિન્ ત્વાં વિના કઃ પ્રતીપકઃ

મહદ્વિનિંદા નાશ્ચર્યં સર્વદાઽસત્સુ સેર્ષ્યકમ્ ॥
મહદંઘ્રિરજો ધ્વસ્તતમસ્સુ સૈવ શોભના

શિવેતિ દ્વ્યક્ષરં યસ્ય નૃણાં નામ ગિરેરિતમ્ ॥
સકૃત્પ્રસંગાત્સકલમઘમાશુ વિહંતિ તત્

પવિત્રકીર્તિતમલં ભવાન્ દ્વેષ્ટિ શિવેતરઃ ॥
અલંઘ્યશાસનં શંભુમહો સર્વેશ્વરં ખલઃ

યત્પાદપદ્મં મહતાં મનોઽલિસુનિષેવિતમ્ ॥
સર્વાર્થદં બ્રહ્મરસૈઃ સર્વાર્થિભિરથાદરાત્

યદ્વર્ષત્યર્થિનશ્શીઘ્રં લોકસ્ય શિવઆદરાત્ ॥
ભવાન્ દ્રુહ્યતિ મૂર્ખત્વાત્તસ્મૈ ચાશેષબંધવે

કિંવા શિવાખ્યમશિવં ત્વદન્યે ન વિદુર્બુધાઃ ॥
બ્રહ્માદયસ્તં મુનયસ્સનકાદ્યાસ્તથાપરે

અવકીર્ય જટાભૂતૈશ્શ્મશાને સ કપાલધૃક્ ॥
તન્માલ્યભસ્મ વા જ્ઞાત્વા પ્રીત્યાવસદુદારધીઃ

યે મૂર્દ્ધભિર્દધતિ તચ્ચરણોત્સૃષ્ટમારાદ્ ॥
નિર્માલ્યં મુનયો દેવાસ્સ શિવઃ પરમેશ્વરઃ

પ્રવૃત્તં ચ નિવૃત્તં ચ દ્વિવિધં કર્મચોદિ તમ્ ॥
વેદે વિવિચ્ય વૃત્તં ચ તદ્વિચાર્યં મનીષિભિઃ

વિરોધિયૌગપદ્યૈકકર્તૃકે ચ તથા દ્વયમ્ ॥
પરબ્રહ્મણિ શંભો તુ કર્મર્ચ્છંતિ ન કિંચન

મા વઃ પદવ્યસ્સ્મ પિતર્યા અસ્મદાસ્થિતાસ્સદા ॥
યજ્ઞશાલાસુ વો ધૂમ્રવર્ત્મભુક્તોજ્ઝિતાઃ પરમ્

નોઽવ્યક્તલિંગસ્સતતમવધૂતસુસેવિતઃ॥
અભિમાનમતો ન ત્વં કુરુ તાત કુબુદ્ધિધૃક્

કિંબહૂક્તેન વચસા દુષ્ટસ્ત્વં સર્વથા કુધીઃ।
ત્વદુદ્ભવેન દેહેન ન મે કિંચિત્પ્રયોજનમ્

તજ્જન્મ ધિગ્યો મહતાં સર્વથાવદ્યકૃત્ખલઃ ॥
પરિત્યાજ્યો વિશેષેણ તત્સંબંધો વિપશ્ચિતા

ગોત્રં ત્વદીયં ભગવાન્ યદાહ વૃષભધ્વજઃ ॥
દાક્ષાયણીતિ સહસાહં ભવામિ સુદુર્મનાઃ

તસ્માત્ત્વદંગજં દેહં કુણપં ગર્હિતં સદા ॥
વ્યુત્સૃજ્ય નૂનમધુના ભવિષ્યામિ સુખાવહા

હે સુરા મુનયસ્સર્વે યૂયં શૃણુત મદ્વચઃ ॥
સર્વથાનુચિતં કર્મ યુષ્માકં દુષ્ટચેતસામ્

સર્વે યૂયં વિમૂઢા હિ શિવનિંદાઃ કલિપ્રિયાઃ ॥
પ્રાપ્સ્યંતિ દણ્ડં નિયતમખિલં ચ હરાદ્ધ્રુવમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
દક્ષમુક્ત્વાધ્વરે તાંશ્ચ વ્યરમત્સા સતી તદા ॥
અનૂદ્ય ચેતસા શમ્ભુમસ્મરત્પ્રાણવલ્લભમ્

ઇતિશ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં દ્વિતીયે સતીખંડે સતીવાક્યવર્ણનં નામૈકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ