શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.25

રામ ઉવાચ ॥
એકદા હિ પુરા દેવિ શંભુઃ પરમસૂતિકૃત્ ॥
વિશ્વકર્માણમાહૂય સ્વલોકે પરતઃ પરે

સ્વધેનુશાલાયાં રમ્યં કારયામાસ તેન ચ ॥
ભવનં વિસ્તૃતં સમ્યક્ તત્ર સિંહાસનં વરમ્

તત્રચ્છત્રં મહાદિવ્યં સર્વદાદ્ભુત મુત્તમમ્ ॥
કારયામાસ વિઘ્નાર્થં શંકરો વિશ્વકર્મણા

શક્રાદીનાં જુહાવાશુ સમસ્તાન્દેવતાગણાન્ ॥
સિદ્ધગંધર્વનાગાનુપદે શાંશ્ચ કૃત્સ્નશઃ

દેવાન્ સર્વાનાગમાંશ્ચ વિધિં પુત્રૈર્મુનીનપિ ॥
દેવીઃ સર્વા અપ્સરોભિર્નાનાવસ્તુસમન્વિતાઃ

દેવાનાં ચ તથર્ષીણાં સિદ્ધાનાં ફણિનામપિ॥
આનયન્મંગલકરાઃ કન્યાઃ ષોડશષોડશ

વીણામૃદંગપ્રમુખવાદ્યાન્નાનાવિધાન્મુને॥
ઉત્સવં કારયામાસ વાદયિત્વા સુગાયનૈઃ

રાજાભિષેકયોગ્યાનિ દ્રવ્યાણિ સકલૌષધૈઃ
પ્રત્યક્ષતીર્થપાથોભિઃ પંચકુભાંશ્ચ પૂરિતાન્

તથાન્યાસ્સંવિધા દિવ્યા આનયત્સ્વગણૈસ્તદા ॥
બ્રહ્મઘોષં મહારાવં કારયામાસ શંકરઃ

અથો હરિં સમાહૂય વૈકુંઠાત્પ્રીતમાનસઃ॥
તદ્ભક્ત્યા પૂર્ણયા દેવિ મોદતિસ્મ મહેશ્વરઃ

સુમુહૂર્તે મહાદેવસ્તત્ર સિંહાસને વરે ॥
ઉપવેશ્ય હરિં પ્રીત્યા ભૂષયામાસ સર્વશઃ

આબદ્ધરમ્યમુકુટં કૃતકૌતુકમંગલમ્ ॥
અભ્યષિંચન્મહેશસ્તુ સ્વયં બ્રહ્માંડમંડપે

દત્તવાન્નિખિલૈશ્વર્યં યન્નૈજં નાન્યગામિ યત્ ॥
તતસ્તુષ્ટાવ તં શંભુસ્સ્વતંત્રો ભક્તવત્સલઃ

બ્રહ્માણં લોકકર્તારમવોચદ્વચનં ત્વિદમ્ ॥
વ્યાપયન્સ્વં વરાધીનં સ્વતંત્રં ભક્તવત્સલઃ

મહેશ ઉવાચ ॥
અતઃ પ્રભૃતિ લોકેશ મન્નિદેશાદયં હરિઃ ॥
મમ વંદ્ય સ્વયં વિષ્ણુર્જાતસ્સર્વશ્શૃણોતિ હિ

સર્વૈર્દેવાદિભિસ્તાત પ્રણમત્વમમું હરિમ્ ॥
વર્ણયંતુ હરિં વેદા મમૈતે મામિવાજ્ઞયા ॥ ૧૬ ।
રામ ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વાથ સ્વયં રુદ્રોઽનમદ્વૈ ગરુડધ્વજમ્ ॥
વિષ્ણુભક્તિપ્રસન્નાત્મા વરદો ભક્તવત્સલઃ

તતો બ્રહ્માદિભિર્દેવૈઃ સર્વરૂપસુરૈસ્તથા ॥
મુનિસિદ્ધાદિભિશ્ચૈવં વંદિતોભૂદ્ધરિસ્તદા

તતો મહેશો હરયેશંસદ્દિવિષદાં તદા ॥
મહાવરાન્ સુપ્રસન્નો ધૃતવાન્ભક્તવત્સલઃ

મહેશ ઉવાચ ॥
ત્વં કર્તા સર્વલોકાનાં ભર્તા હર્તા મદાજ્ઞયા ॥
દાતા ધર્માર્થકામાનાં શાસ્તા દુર્નયકારિણામ્

જગદીશો જગત્પૂજ્યો મહાબલપરાક્રમઃ ॥
અજેયસ્ત્વં રણે ક્વાપિ મમાપિ હિ ભવિષ્યસિ

શક્તિત્રયં ગૃહાણ ત્વમિચ્છાદિ પ્રાપિતં મયા ॥
નાનાલીલાપ્રભાવત્વં સ્વતંત્રત્વં ભવત્રયે

ત્વદ્દ્વેષ્ટારો હરે નૂનં મયા શાસ્યાઃ પ્રયત્નતઃ ॥
ત્વદ્ભક્તાનાં મયા વિષ્ણો દેયં નિર્વાણમુત્તમમ્

માયાં ચાપિ ગૃહાણેમાં દુઃપ્રણોદ્યાં સુરાદિભિઃ ॥
યયા સંમોહિતં વિશ્વમચિદ્રૂપં ભવિષ્યતિ

મમ બાહુર્મદીયસ્તં દક્ષિણોઽસૌ વિધિર્હરે ॥
અસ્યાપિ હિ વિધેઃ પાતા જનિતાપિ ભવિષ્યસિ

હૃદયં મમ યો રુદ્રસ્સ એવાહં ન સંશયઃ ॥
પૂજ્યસ્તવ સદા સોપિ બ્રહ્માદીનામપિ ધ્રુવમ્

અત્ર સ્થિત્વા જગત્સર્વં પાલય ત્વં વિશેષતઃ ॥
નાનાવતારભેદૈશ્ચ સદા નાનોતિ કર્તૃભિઃ

મમ લોકે તવેદં વ સ્થાનં ચ પરમર્દ્ધિમત્ ॥
ગોલોક ઇતિ વિખ્યાતં ભવિષ્યતિ મહોજ્જ્વલમ્

ભવિષ્યંતિ હરે યે તેઽવતારા ભુવિ રક્ષકાઃ ॥
મદ્ભક્તાસ્તાન્ ધ્રુવં દ્રક્ષ્યે પ્રીતાનથ નિજાદ્વરાત

રામ ઉવાચ ॥
અખંડૈશ્વર્યમાસાદ્ય હરેરિત્થં હરસ્સ્વયમ્ ॥
કૈલાસે સ્વગણૈસ્તસ્મિન્ સ્વૈરં ક્રીડત્યુમાપતિઃ

તદાપ્રભૃતિ લક્ષ્મીશો ગોપવેષોભવત્તથા ॥
અયાસીત્તત્ર સુપ્રીત્યા ગોપગોપોગવાં પતિઃ

સોપિ વિષ્ણુઃ પ્રસન્નાત્મા જુગોપ નિખિલં જગત્ ॥
નાનાવતારસ્સંધર્તા વનકર્તા શિવાજ્ઞયા

ઇદાનીં સ ચતુર્દ્ધાત્રાવાતરચ્છંકરાજ્ઞયા ॥
રામોહં તત્ર ભરતો લક્ષ્મણશ્શત્રુહેતિ ચ

અથ પિત્રાજ્ઞયા દેવિ સસીતાલક્ષ્મણસ્સતિ ॥
આગતોહં વને ચાદ્ય દુઃખિતૌ દૈવતો ઽભવમ્

નિશાચરેણ મે જાયા હૃતા સીતેતિ કેનચિત્ ॥
અન્વેષ્યામિ પ્રિયાં ચાત્ર વિરહી બંધુના વને

દર્શનં તે યદિ પ્રાપ્તં સર્વથા કુશલં મમ ॥
ભવિષ્યતિ ન સંદેહો માતસ્તે કૃપયા સતિ

સીતાપ્રાપ્તિવરો દેવિ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
તં હત્વા દુઃખદં પાપં રાક્ષસં ત્વદનુગ્રહાત્

મહદ્ભાગ્યં મમાદ્યૈવ યદ્યકાર્ષ્ટાં કૃપાં યુવામ્ ॥
યસ્મિન્ સકરુણૌ સ્યાતાં સ ધન્યઃ પુરુષો વરઃ

ઇત્થમાભાષ્ય બહુધા સુપ્રણમ્ય સતીં શિવામ્ ॥
તદાજ્ઞયા વને તસ્મિન્ વિચચાર રઘૂદ્વહઃ

અથાકર્ણ્ય સતી વાક્યં રામસ્ય પ્રયતાત્મનઃ ॥
હૃષ્ટાભૂત્સા પ્રશંસન્તી શિવભક્તિરતં હૃદિ

સ્મૃત્વા સ્વકર્મ મનસાકાર્ષીચ્છોકં સુવિસ્તરમ્ ॥
પ્રત્યાગચ્છદુદાસીના વિવર્ણા શિવસન્નિધૌ

અચિંતયત્પથિ સા દેવી સંચલંતી પુનઃ પુનઃ ॥
નાંગીકૃતં શિવોક્તં મે રામં પ્રતિ કુધીઃ કૃતા

કિમુત્તરમહં દાસ્યે ગત્વા શંકરસન્નિધૌ ॥
ઇતિ સંચિંત્ય બહુધા પશ્ચાત્તાપોઽભવત્તદા

ગત્વા શંભુસમીપં ચ પ્રણનામ શિવં હૃદા ॥
વિષણ્ણવદના શોકવ્યાકુલા વિગતપ્રભા

અથ તાં દુઃખિતાં દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છ કુશલં હરઃ ॥
પ્રોવાચ વચનં પ્રીત્યા તત્પરીક્ષા કૃતા કથમ્

શ્રુત્વા શિવવચો નાહં કિમપિ પ્રણતાનના ॥
સતી શોકવિષણ્ણા સા તસ્થૌ તત્ર સમીપતઃ

અથ ધ્યાત્વા મહેશસ્તુ બુબોધ ચરિતં હૃદા ॥
દક્ષજાયા મહાયોગી નાનાલીલા વિશારદઃ

સસ્માર સ્વપણં પૂર્વં યત્કૃતં હરિકોપતઃ ॥
તત્પ્રાર્થિતોથ રુદ્રોસૌ મર્યાદા પ્રતિપાલકઃ

વિષાદોભૂત્પ્રભોસ્તત્ર મનસ્યેવમુવાચ હ ॥
ધર્મવક્તા ધર્મકર્ત્તા ધર્માવનકરસ્સદા

શિવ ઉવાચ ॥
કુર્યાં ચેદ્દક્ષજાયાં હિ સ્નેહં પૂર્વં યથા મહાન્ ॥
નશ્યેન્મમ પણઃ શુદ્ધો લોકલીલાનુસારિણઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્થં વિચાર્ય બહુધા હૃદા તામત્યજત્સતીમ્ ॥
પણં ન નાશયામાસ વેદધર્મપ્રપાલકઃ

તતો વિહાય મનસા સતીં તાં પરમેશ્વરઃ ॥
જગામ સ્વગિરિ ભેદં જગાવદ્ધા સ હિ પ્રભુઃ

ચલંતં પથિ તં વ્યોમવાણ્યુવાચ મહેશ્વરમ્ ॥
સર્વાન્ સંશ્રાવયન્ તત્ર દક્ષજાં ચ વિશેષતઃ

વ્યોમવાણ્યુવાચ ॥
ધન્યસ્ત્વં પરમેશાન ત્વત્ત્સમોદ્ય તથા પણઃ ॥
ન કોપ્યન્યસ્ત્રિલોકેસ્મિન્ મહાયોગી મહાપ્રભુઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
શ્રુત્વા વ્યોમવચો દેવી શિવં પપ્રચ્છ વિપ્રભા॥
કં પણં કૃતવાન્નાથ બ્રૂહિ મે પરમેશ્વર

ઇતિ પૃષ્ટોપિ ગિરિશસ્સત્યા હિતકરઃ પ્રભુઃ ॥
નોદ્વાહે સ્વપણં તસ્યૈ કહર્યગ્રેઽકરોત્પુરા

તદા સતી શિવં ધ્યાત્વા સ્વપતિં પ્રાણવલ્લભમ્॥
સર્વં બુબોધ હેતું તં પ્રિયત્યાગમયં મુને

તતોઽતીવ શુશોચાશુ બુધ્વા સા ત્યાગમાત્મનઃ ॥
શંભુના દક્ષજા તસ્માન્નિશ્વસંતી મુહુર્મુહુઃ

શિવસ્તસ્યાઃ સમાજ્ઞાય ગુપ્તં ચક્રે મનોભવમ્ ॥
સત્યે પણં સ્વકીયં હિ કથા બહ્વીર્વદન્પ્રભુઃ

સત્યા પ્રાપ સ કૈલાસં કથયન્ વિવિધાઃ કથા ॥
વરે સ્થિત્વા નિજં રૂપં દધૌ યોગી સમાધિભૃત્

તત્ર તસ્થૌ સતી ધામ્નિ મહાવિષણ્ણમાનસા ॥
ન બુબોધ ચરિત્રં તત્કશ્ચિચ્ચ શિવયોર્મુને

મહાન્કાલો વ્યતીયાય તયોરિત્થં મહામુને ॥
સ્વોપાત્તદેહયોઃ પ્રભ્વોર્લોકલીલાનુસારિણોઃ

ધ્યાનં તત્યાજ ગિરિશસ્તતસ્સ પરમાર્તિહૃત્ ॥
તજ્જ્ઞાત્વા જગદંબા હિ સતી તત્રાજગામ સા

નનામાથ શિવં દેવી હૃદયેન વિદૂયતા ॥
આસનં દત્તવાઞ્શંભુઃ સ્વસન્મુખ ઉદારધીઃ

કથયામાસ સુપ્રીત્યા કથા બહ્વીર્મનોરમાઃ ॥
નિશ્શોકા કૃતવાન્સદ્યો લીલાં કૃત્વા ચ તાદૃશીમ્

પૂર્વવત્સા સુખં લેભે તત્યાજ સ્વપણં ન સઃ ॥
નેત્યાશ્ચર્યં શિવે તાત મંતવ્યં પરમેશ્વરે

ઇત્થં શિવાશિવકથાં વદન્તિ મુનયો મુને ॥
કિલ કેચિદવિદ્વાંસો વિયોગશ્ચ કથં તયોઃ

શિવાશિવચરિત્રં કો જાનાતિ પરમાર્થતઃ ॥
સ્વેચ્છયા ક્રીડતસ્તો હિ ચરિતં કુરુતસ્સદા

વાગર્થાવિવ સંપૃક્તૌ સદા ખલુ સતીશિવૌ॥
તયોર્વિયોગસ્સંભાવ્યસ્સંભવેદિચ્છયા તયોઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં દ્વિતીયે સતીખંડે સતીવિયોગો નામ પંચવિંશોઽધ્યાયઃ