શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.26

બ્રહ્મોવાચ ॥
પુરાભવચ્ચ સર્વેષામધ્વરો વિધિના મહાન્ ॥
પ્રયાગે સમવેતાનાં મુનીનાં ચ મહા ત્મનામ્

તત્ર સિદ્ધાસ્સમાયાતાસ્સનકાદ્યાસ્સુરર્ષયઃ ॥
સપ્રજાપતયો દેવા જ્ઞાનિનો બ્રહ્મદર્શિનઃ

અહં સમાગતસ્તત્ર પરિવારસમન્વિતઃ ॥
નિગમૈરાગમૈર્યુક્તો મૂર્તિમદ્ભિર્મહાપ્રભૈઃ

સમાજોભૂદ્વિચિત્રો હિ તેષામુત્સવસંયુઃ ॥
જ્ઞાનવાદોઽભવત્તત્ર નાનાશાસ્ત્રસ મુદ્ભવઃ

તસ્મિન્નવસરે રુદ્રસ્સભવાનીગણઃ પ્રભુઃ ॥
ત્રિલોકહિતકૃત્સ્વામી તત્રાગાત્સૂક્તિકૃન્મુને

દૃષ્ટ્વા શિવં સુરાસ્સર્વે સિદ્ધાશ્ચ મુનયસ્તથા ॥
અનમંસ્તં પ્રભું ભક્ત્યા તુષ્ટુવુશ્ચ તથા હ્યહમ્

તસ્થુશ્શિવાજ્ઞયા સર્વે યથાસ્થાનં મુદાન્વિતાઃ ॥
પ્રભુદર્શનસંતુષ્ટાઃ વર્ણયન્તો નિજં વિધિમ્

તસ્મિન્નવસરે દક્ષઃ પ્રજાપતિપતિઃ પ્રભુઃ ॥
આગમત્તત્ર સુપ્રીતસ્સુવર્ચસ્વી યદૃચ્છયા

માં પ્રણમ્ય સ દક્ષો હિ ન્યુષ્ટસ્તત્ર મદાજ્ઞયા ॥
બ્રહ્માણ્ડાધિપતિર્માન્યો માની તત્ત્વબહિર્મુખઃ

સ્તુતિભિઃ પ્રણિપાતૈશ્ચ દક્ષસ્સર્વૈસ્સુરર્ષિભિઃ ॥
પૂજિતો વરતેજસ્વી કરૌ બધ્વા વિનમ્રકૈઃ

નાનાવિહારકૃન્નાથસ્સ્વતંત્ર પરમોતિકૃત્ ॥
નાનામત્તં તદા દક્ષં સ્વાસનસ્થો મહેશ્વરઃ

દૃષ્ટાઽનતં હરં તત્ર સ મે પુત્રોઽપ્રસન્નધીઃ ॥
અકુપત્સહસા રુદ્રે તદા દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ

ક્રૂરદૃષ્ટ્યા મહાગર્વો દૃષ્ટ્વા રુદ્રં મહાપ્રભુમ્ ॥
સર્વાન્સંશ્રાવયન્નુચ્ચૈરવોચજ્જ્ઞાનવર્જિતઃ

એતે હિ સર્વે ચ સુરાસુરા ભૃશં નમંતિ માં વિપ્રવરાસ્તથર્ષયઃ ॥
કથં હ્યસૌ દુર્જનવન્મહામનાસ્ત્વભૂત્તુ યઃ પ્રેતપિશાચસંવૃતઃ

શ્મશાનવાસી નિરપત્રપો હ્યયં કથં પ્રણામં ન કરોતિ મેઽધુના ॥
લુપ્તક્રિયો ભૂતપિશાચસેવિતો મત્તોઽવિધો નીતિવિદૂષકસ્સદા

પાખંડિનો દુર્જનપાપ શીલા દૃષ્ટ્વા દ્વિજં પ્રોદ્ધતનિંદકાશ્ચ ॥
વધ્વાં સદાસક્તરતિપ્રવીણસ્તસ્માદમું શપ્તુમહં પ્રવૃત્તઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા સ મહાખલસ્તદા રુષાન્વિતો રુદ્રમિદં હ્યવોચત્ ॥
શૃણ્વંત્વમી વિપ્રવરાસ્તથા સુરા વધ્યં હિ મે ચાર્હથ કર્તુમેતમ્

॥
દક્ષ ઉવાચ ॥ ॥
રુદ્રો હ્યયં યજ્ઞબહિષ્કૃતો મે વર્ણેષ્વતીતોથ વિવર્ણરૂપઃ ॥
દેવૈર્ન ભાગં લભતાં સહૈવ શ્મશાનવાસી કુલજન્મ હીનઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
ઇતિ દક્ષોક્તમાકર્ણ્ય ભૃગ્વાદ્યા બહવો જનાઃ ॥
અગર્હયન્ દુષ્ટસત્ત્વં રુદ્રં મત્ત્વામરૈસ્સમમ્। ૧૯॥
નન્દી નિશમ્ય તદ્વાક્યં લાલાક્ષોતિરુષાન્વિતઃ ॥
અબ્રવીત્ત્વરિતં દક્ષં શાપં દાતુમના ગણઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
રેરે શઠ મહા મૂઢ દક્ષ દુષ્ટમતે ત્વયા ॥
યજ્ઞબાહ્યો હિ મે સ્વામી મહેશો હિ કૃતઃ કથમ્

યસ્ય સ્મરણમાત્રેણ ભવંતિ સફલા મખાઃ ॥
તીર્થાનિ ચ પવિત્રાણિ સોયં શપ્તો હરઃ કથમ્

વૃથા તે બ્રહ્મચાપલ્યાચ્છપ્તોયં દક્ષ દુર્મતે ॥
વૃથોપહસિતશ્ચૈવાદુષ્ટો રુદ્રો મહા પ્રભુઃ

યેનેદં પાલ્યતે વિશ્વં સૃષ્ટમંતે વિનાશિતમ્ ॥
શપ્તોયં સ કથં રુદ્રો મહેશો બ્રાહ્મણાધમ

એવં નિર્ભત્સિતસ્તેન નન્દિના હિ પ્રજાપતિઃ ॥
નન્દિનં ચ શશાપાથ દક્ષો રોષસમન્વિતઃ

દક્ષ ઉવાચ ॥
યૂયં સર્વે રુદ્રગણા વેદબાહ્યા ભવંતુ વૈ ॥
વેદમાર્ગપરિત્યક્તાસ્તથા ત્યક્તા મહર્ષિભિઃ

પાખંડવાદનિરતાઃ શિષ્ટાચારબહિષ્કૃતાઃ ॥
મદિરાપાનનિરતા જટા ભસ્માસ્થિધારિણઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ શપ્તાસ્તથા તેન દક્ષેણ શિવકિંકરાઃ ॥
તચ્છ્રુત્વાતિરુષાવિષ્ટોભવન્નંદી શિવપ્રિયઃ॥।

પ્રત્યુવાચ દ્રુતં પક્ષં ગર્વિતં તં મહાખલમ્ ॥
શિલાદતનયો નંદી તેજસ્વી શિવવલ્લભઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
રે દક્ષ શઠ દુર્બુદ્ધે વૃથૈવ શિવકિંકરાઃ ॥
શપ્તાસ્તે બ્રહ્મચાપલ્યાચ્છિવતત્ત્વમજાનતા

ભૃગ્વાદ્યૈર્દુષ્ટચિત્તૈશ્ચ મૂઢૈસ્સ ઉપહાસિતઃ॥
મહા પ્રભુર્મહેશાનો બ્રાહ્મણત્વાદહંમતે

યે રુદ્રવિમુખાશ્ચાત્ર બ્રાહ્મણાસ્ત્વાદૃશાઃ ખલાઃ॥
રુદ્રતેજઃપ્રભાવત્વાત્તેષાં શાપં દદામ્યહમ્

વેદવાદરતા યૂયં વેદતત્ત્વબહિર્મુખાઃ ॥
ભવંતુ સતતં વિપ્રા નાન્યદસ્તીતિ વાદિનઃ

કામાત્માનર્સ્સ્વર્ગપરાઃ ક્રોધલોભમદાન્વિતાઃ॥
ભવંતુ સતતં વિપ્રા ભિક્ષુકા નિરપત્રપાઃ

વેદમાર્ગં પુરસ્કૃત્ય બ્રાહ્મણાશ્શૂદ્રયાજિનઃ ॥
દરિદ્રા વૈ ભવિષ્યંતિ પ્રતિગ્રહરતા સ્સદા

અસત્પ્રતિગ્રહાશ્ચૈવ સર્વે નિરયગામિનઃ ॥
ભવિષ્યંતિ સદા દક્ષ કેચિદ્વૈ બ્રહ્મરાક્ષસાઃ

યશ્શિવં સુરસામાન્યમુદ્દિશ્ય પરમેશ્વરમ્ ॥
દ્રુહ્યત્યજો દુષ્ટમતિસ્તત્ત્વતો વિમુખો ભવેત્

કૂટધર્મેષુ ગેહેષુ સદા ગ્રામ્યસુખેચ્છયા ॥
કર્મતંત્રં વિતનુતા વેદવાદં ચ શાશ્વતમ્

વિનષ્ટાનંદકમુખો વિસ્મૃતાત્મગતિઃ પશુઃ ॥
ભ્રષ્ટકર્માનયસદા દક્ષો બસ્તમુખોઽચિરાત્

શપ્તાસ્તે કોપિના તત્ર નંદિના બ્રાહ્મણા યદા॥
હાહાકારો મહાનાસીચ્છપ્તો દક્ષેણ ચેશ્વરઃ

તદાકર્ણ્યામહત્યંતમનિંદંતં મુહુર્મુહુઃ॥
ભૃગ્વાદીનપિ વિપ્રાંશ્ચ વેદસૃટ્ શિવ તત્ત્વવિત્

ઈશ્વરોપિ વચઃ શ્રુત્વા નંદિનઃ પ્રહસન્નિવ ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યં બોધયંસ્તં સદાશિવઃ

સદાશિવ ઉવાચ ॥
શૃણુ નંદિન્ મહાપ્રાજ્ઞ ન કર્તું ક્રોધમર્હસિ॥
વૃથા શપ્તો બ્રહ્મકુલો મત્વા શપ્તં ચ માં ભ્રમાત્

વેદો મંત્રાક્ષરમયસ્સાક્ષાત્સૂક્તમયો ભૃશમ્ ॥
સૂક્તે પ્રતિષ્ઠિતો હ્યાત્મા સર્વેષામપિ દેહિનામ્

તસ્માદાત્મવિદો નિત્યં ત્વં મા શપ રુષાન્વિતઃ ॥
શપ્યા ન વેદાઃ કેનાપિ દુર્દ્ધિયાપિ કદાચન

અહં શપ્તો ન ચેદાનીં તત્ત્વતો બોદ્ધુમર્હસિ॥
શાન્તો ભવ મહાધીમન્સનકાદિવિબોધકઃ

યજ્ઞોહં યજ્ઞકર્માહં યજ્ઞાંગાનિ ચ સર્વશઃ ॥
યતાત્મા યજ્ઞનિરતો યજ્ઞબાહ્યોહમેવ વૈ

કોયં કસ્ત્વમિમે કે હિ સર્વોહમપિ તત્ત્વતઃ ॥
ઇતિ બુદ્ધ્યા હિ વિમૃશ વૃથા શપ્તાસ્ત્વયા દ્વિજાઃ

તત્ત્વજ્ઞાનેન નિર્હૃત્ય પ્રપંચરચનો ભવ ॥
બુધસ્સ્વસ્થો મહાબુદ્ધે નન્દિન્ ક્રોધાદિવર્જિતઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
એવં પ્રબોધિતસ્તેન શમ્ભુના નન્દિકેશ્વરઃ ॥
વિવેકપરમો ભૂત્વા શાંતોઽભૂત્ક્રોધવર્જિતઃ

શિવોપિ તં પ્રબોધ્યાશુ સ્વગણં પ્રાણવલ્લભમ્ ॥
સગણસ્સ યયૌ તસ્માત્સ્વસ્થાનં પ્રમુદાન્વિતઃ

દક્ષોપિ સ રુષાવિષ્ટસ્તૈર્દ્ધિજૈઃ પરિવારિતઃ ॥
સ્વસ્થાનં ચ યયૌ ચિત્તે શિવદ્રો હપરાયણઃ

રુદ્રં તદાનીં પરિશપ્યમાનં સંસ્મૃત્ય દક્ષઃ પરયા રુષાન્વિતઃ ॥
શ્રદ્ધાં વિહાયૈવ સ મૂઢબુદ્ધિર્નિંદાપરોભૂચ્છિવપૂજકાનામ્

ઇત્યુક્તો દક્ષદુર્બુદ્ધિશ્શંભુના પરમાત્મના ॥
પરાં દુર્ધિષણાં તસ્ય શૃણુ તાત વદામ્યહમ્

॥
ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં દ્વિતીયખણ્ડે સત્યુપાખ્યાને શિવેન દક્ષવિરોધો નામ ષડ્વિંશોઽધ્યાયઃ