શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.24

॥ નારદ ઉવાચ ॥
બ્રહ્મન્ વિધે પ્રજાનાથ મહાપ્રાજ્ઞ કૃપાકર ॥
શ્રાવિતં શંકરયશસ્સતીશંકરયોઃ શુભમ્

ઇદાનીં બ્રૂહિ સત્પ્રીત્યા પરં તદ્યશ ઉત્તમમ્ ॥
કિમકાર્ષ્ટાં હિ તત્સ્થૌ વૈ ચરિતં દંપતી શિવૌ

બ્રહ્મોવાચ ॥
સતીશિવચરિત્રં ચ શૃણુ મે પ્રેમતો મુને ॥
લૌકિકીં ગતિમાશ્રિત્ય ચિક્રીડાતે સદાન્વહમ્

તતસ્સતી મહાદેવી વિયોગમલભન્મુને ॥
સ્વપતશ્શંકરસ્યેતિ વદંત્યેકે સુબુદ્ધયઃ

વાગર્થાવિવ સંપૃક્તૌ શક્તોશૌ સર્વદા ચિતૌ ॥
કથં ઘટેત ચ તયોર્વિયોગસ્તત્ત્વતો મુને

લીલારુચિત્વાદથ વા સંઘટેતાઽખિલં ચ તત્ ॥
કુરુતે યદ્યદીશશ્ચ સતી ચ ભવરીતિગૌ

સા ત્યક્તા દક્ષજા દૃષ્ટ્વા પતિના જનકાધ્વરે ॥
શંભોરનાદરાત્તત્ર દેહં તત્યાજ સંગતા

પુનર્હિમાલયે સૈવાવિર્ભૂતા નામતસ્સતી ॥
પાર્વતીતિ શિવં પ્રાપ તપ્ત્વા ભૂરિ વિવાહતઃ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય બ્રહ્મણસ્સ તુ નારદઃ ॥
પપ્રચ્છ ચ વિધાતારં શિવાશિવમહદ્યશઃ

નારદ ઉવાચ ॥
વિષ્ણુશિષ્ય મહાભાગ વિધે મે વદ વિસ્તરાત્ ॥
શિવાશિવચરિત્રં તદ્ભવાચારપરાનુગમ્

કિમર્થં શંકરો જાયાં તત્યાજ પ્રાણતઃ પ્રિયામ્ ॥
તસ્માદાચક્ષ્વ મે તાત વિચિત્રમિતિ મન્મહે

કુતોઽહ્યધ્વરજઃ પુત્રાં નાદરોભૂચ્છિવસ્ય તે ॥
કથં તત્યાજ સા દેહં ગત્વા તત્ર પિતૃક્રતૌ

તતઃ કિમભવત્તત્ર કિમકાર્ષીન્મહેશ્વરઃ ॥
તત્સર્વં મે સમાચક્ષ્વ શ્રદ્ધાયુક્ તચ્છુતાવહમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
શૃણુ તાત પરપ્રીત્યા મુનિભિસ્સહ નારદ ॥
સુતવર્ય મહાપ્રાજ્ઞ ચરિતં શશિમૌલિનઃ

નમસ્કૃત્ય મહેશાનં હર્યાદિસુરસેવિતમ્ ॥
પરબ્રહ્મ પ્રવક્ષ્યામિ તચ્ચરિત્રં મહાદ્ભુતમ્

સર્વેયં શિવલીલા હિ બહુલીલાકરઃ પ્રભુઃ ॥
સ્વતંત્રો નિર્વિકારી ચ સતી સાપિ હિ તદ્વિધા

અન્યથા કસ્સમર્થો હિ તત્કર્મકરણે મુને ॥
પરમાત્મા પરબ્રહ્મ સ એવ પરમેશ્વરઃ

યં સદા ભજતે શ્રીશોઽહં ચાપિ સકલાઃ સુરાઃ ॥
મુનયશ્ચ મહાત્માનઃ સિદ્ધાશ્ચ સનકાદયઃ

શેષસ્સદા યશો યસ્ય મુદા ગાયતિ નિત્યશઃ ॥
પારં ન લભતે તાત સ પ્રભુશ્શંકરઃ શિવઃ

તસ્યૈવ લીલયા સર્વોયમિતિ તત્ત્વવિભ્રમઃ ॥
તત્ર દોષો ન કસ્યાપિ સર્વવ્યાપી સ પ્રેરકઃ

એકસ્મિન્સમયે રુદ્રસ્સત્યા ત્રિભુવને ભવઃ ॥
વૃષમારુહ્ય પર્યાટદ્રસાં લીલાવિશારદઃ

આગત્ય દણ્ડકારણ્યં પર્યટન્ સાગરાંબરામ્ ॥
દર્શયન્ તત્ર ગાં શોભાં સત્યૈ સત્યપણઃ પ્રભુઃ

તત્ર રામં દદર્શાસૌ લક્ષ્મણેનાન્વિતં હરઃ ॥
અન્વિષ્યંતં પ્રિયાં સીતાં રાવણેન હૃતા છલાત્

હા સીતેતિ પ્રોચ્ચરંતં વિરહાવિષ્ટમાનસમ્ ॥
યતસ્તતશ્ચ પશ્યંતં રુદંતં હિ મુહુર્મુહુઃ

સમિચ્છંતં ચ તત્પ્રાપ્તિં પૃચ્છંતં તદ્ગતિં હૃદા॥
કુજાદિભ્યો નષ્ટધિયમત્રપં શોકવિહ્વલમ્

સૂર્યવંશોદ્ભવં વીરં ભૂપં દશરથાત્મજમ્॥
ભરતાગ્રજમાનંદરહિતં વિગતપ્રભમ્

પૂર્ણકામો વરાધીનં પ્રાણમત્સ્મ મુદા હરઃ ॥
રામં ભ્રમન્તં વિપિને સલક્ષ્મણમુદારધીઃ

જયેત્યુક્ત્વાઽન્યતો ગચ્છન્નદાત્તસ્મૈ સ્વદર્શનમ્॥
રામાય વિપિને તસ્મિચ્છંકરો ભક્તવત્સલઃ

ઇતીદૃશીં સતીં દૃષ્ટ્વા શિવલીલાં વિમોહનીમ્॥
સુવિસ્મિતા શિવં પ્રાહ શિવમાયાવિમોહિતા

સત્યુવાચ॥
દેવ દેવ પરબ્રહ્મ સર્વેશ પરમેશ્વર॥
સેવંતે ત્વાં સદા સર્વે હરિબ્રહ્માદયસ્સુરાઃ

ત્વં પ્રણમ્યો હિ સર્વેષાં સેવ્યો ધ્યેયશ્ચ સર્વદા ॥
વેદાંતવેદ્યો યત્નેન નિર્વિકારી પરપ્રભુઃ

કાવિમૌ પુરુષૌ નાથ વિરહવ્યાકુલાકૃતી ॥
વિચરંતૌ વને ક્લિષ્ટૌ દીનૌ વીરૌ ધનુર્ધરૌ

તયોર્જ્યેષ્ઠં કંજશ્યામં દૃષ્ટ્વા વૈ કેન હેતુના ॥
સુદિતસ્સુપ્રસન્નાત્માઽભવો ભક્ત ઇવાઽધુના

ઇતિ મે સંશયં સ્વામિઞ્શંકર છેત્તુમર્હસિ ॥
સેવ્યસ્ય સેવકેનૈવ ઘટતે પ્રણતિઃ પ્રભો

બ્રહ્મોવાચ ॥
આદિશક્તિસ્સતી દેવી શિવા સા પરમેશ્વરી ॥
શિવમાયાવશીભૂત્વા પપ્રચ્છેત્થં શિવં પ્રભુમ્

તદાકર્ણ્ય વચસ્સત્યાશ્શંકરઃ પરમેશ્વરઃ ॥
તદા વિહસ્ય સ પ્રાહ સતીં લીલાવિશારદઃ ॥૩૬
પરમેશ્વર ઉવાચ ॥
શૃણુ દેવિ સતિ પ્રીત્યા યથાર્થં વચ્મિ નચ્છલમ્ ॥
વરદાનપ્રભાવાત્તુ પ્રણામં ચૈવમાદરાત્

રામલક્ષ્મણનામાનૌ ભ્રાતરૌ વીરસમ્મતૌ॥
સૂર્યવંશોદ્ભવૌ દેવિ પ્રાજ્ઞૌ દશરથાત્મજૌ

ગૌરવર્ણૌ લઘુર્બંધુશ્શેષેશો લક્ષ્મણાભિધઃ ॥
જ્યેષ્ઠો રામાભિધો વિષ્ણુઃ પૂર્ણાંશો નિરુપદ્રવઃ

અવતીર્ણં ક્ષિતૌ સાધુરક્ષણાય ભવાય નઃ ॥
ઇત્યુક્ત્વા વિરરામાઽસૌ શંભુસ્મૃતિકરઃ પ્રભુઃ

શ્રુત્વાપીત્થં વચશ્શમ્ભોર્ન વિશશ્વાસ તન્મનઃ ॥
શિવમાયા બલવતી સૈવ ત્રૈલોક્યમોહિની

અવિશ્વસ્તં મનો જ્ઞાત્વા તસ્યાશ્શંભુસ્સનાતનઃ ॥
અવોચદ્વચનં ચેતિ પ્રભુલીલાવિશારદઃ

શિવ ઉવાચ ॥
શૃણુ મદ્વચનં દેવિ ન વિશ્વસિતિ ચેન્મનઃ ॥
તવ રામપરિક્ષાં હિ કુરુ તત્ર સ્વયા ધિયા

વિનશ્યતિ યથા મોહસ્તત્કુરુ ત્વં સતિ પ્રિયે ॥
ગત્વા તત્ર સ્થિતસ્તાવદ્વટે ભવ પરીક્ષિકા । ૪૪ ॥
બ્રહ્મોવાચ ॥
શિવાજ્ઞયા સતી તત્ર ગત્વાચિંતયદીશ્વરી ॥
કુર્યાં પરીક્ષાં ચ કથં રામસ્ય વનચારિણઃ

સીતારૂપમહં ધૃત્વા ગચ્છેયં રામસન્નિધૌ ॥
યદિ રામો હરિસ્સર્વં વિજ્ઞાસ્યતિ ન ચાન્યથા

ઇત્થં વિચાર્ય સીતા સા ભૂત્વા રામસમીપતઃ ॥
આગમત્તત્પરીક્ષાર્થં સતી મોહપરાયણા

સીતારૂપાં સતીં દૃષ્ટ્વા જપન્નામ શિવેતિ ચ ॥
વિહસ્ય તત્પ્રવિજ્ઞાય નત્વાવોચદ્રઘૂદ્વહઃ

રામ ઉવાચ ॥
પ્રેમતસ્ત્વં સતિ બ્રૂહિ ક્વ શંભુસ્તે નમોગતઃ ॥
એકા હિ વિપિને કસ્માદાગતા પતિના વિના

ત્યક્ત્વા સ્વરૂપં કસ્માત્તે ધૃતં રૂપમિદં સતિ ॥
બ્રૂહિ તત્કારણં દેવિ કૃપાં કૃત્વા મમોપરિ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ રામવચઃ શ્રુત્વા ચકિતાસીત્સતી તદા ॥
સ્મૃત્વા શિવોક્તં મત્વા ચાવિતથં લજ્જિતા ભૃશમ્

રામં વિજ્ઞાય વિષ્ણું તં સ્વરૂપં સંવિધાય ચ ॥
સ્મૃત્વા શિવપદં ચિત્તે સત્યુવાચ પ્રસન્નધીઃ

શિવો મયા ગણૈશ્ચૈવ પર્યટન્ વસુધાં પ્રભુઃ ॥
ઇહાગચ્છચ્ચ વિપિને સ્વતંત્રઃ પરમેશ્વરઃ

અપશ્યદત્ર સ ત્વાં હિ સીતાન્વેષણતત્પરમ્ ॥
સલક્ષ્મણં વિરહિણં સીતયા શ્લિષ્ટમાનસમ્

નત્વા ત્વાં સ ગતો મૂલે વટસ્ય સ્થિત એવ હિ ॥
પ્રશંસન્ મહિમાનં તે વૈષ્ણવં પરમં મુદા

ચતુર્ભુજં હરિં ત્વાં નો દૃષ્ટ્વેવ મુદિતોઽભવત્ ॥
યથેદં રૂપમમલં પશ્યન્નાનંદમાપ્તવાન્

તચ્છ્રુત્વા વચનં શંભૌર્ભ્રમમાનીય ચેતસિ॥
તદાજ્ઞયા પરીક્ષાં તે કૃતવત્ય સ્મિ રાઘવ

જ્ઞાતં મે રામ વિષ્ણુસ્ત્વં દૃષ્ટા તે પ્રભુતાઽખિલા ॥
નિઃસશંયા તદાપિ તચ્છૃણુ ત્વં ચ મહામતે

કથં પ્રણમ્યસ્ત્વં તસ્ય સત્યં બ્રૂહિ મમાગ્રતઃ ॥
કુરુ નિસ્સંશયાં ત્વં માં શમલં પ્રાપ્નુહિ દ્રુતમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્યા રામશ્ચોત્ફુલ્લલોચનઃ ॥
અસ્મરત્સ્વં પ્રભું શંભું પ્રેમાભૂદ્ધૃદિ ચાધિકમ્

સત્યા વિનાજ્ઞયા શંભુસમીપં નાગમન્મુને ॥
સંવર્ણ્ય મહિમાનં ચ પ્રાવોચદ્રાઘવસ્સતીમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં દ્વિતીયે સતીખંડે રામપરીક્ષાવર્ણનં નામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ