શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.14

બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
એતસ્મિન્નન્તરે દેવમુને લોકપિતામહ ॥
તત્રાગમમહં પ્રીત્યા જ્ઞાત્વા તચ્ચરિતં દ્રુતમ્

અસાંત્વયમહં દક્ષં પૂર્વવત્સુવિચક્ષણઃ ॥
અકાર્ષં તેન સુસ્નેહં તવ સુપ્રીતિમાવહન્

સ્વાત્મજં મુનિવર્યં ત્વાં સુપ્રીત્યા દેવવલ્લભમ્॥
સમાશ્વાસ્ય સમાદાય પ્રત્યપદ્યે સ્વધામ હ

તતઃ પ્રજાપતિર્દક્ષોઽનુનીતો મે નિજસ્ત્રિયામ્ ॥
જનયામાસ દુહિતૄસ્સુભગાઃ ષષ્ટિસંમિતાઃ

તાસાં વિવાહકૃતવાન્ધર્માદિભિરતંદ્રિતઃ ॥
તદેવ શૃણુ સુપ્રીત્યા પ્રવદામિ મુનીશ્વર

દદૌ દશ સુતા દક્ષો ધર્માય વિધિવન્મુને ॥
ત્રયોદશ કશ્યપાય મુનયે ત્રિનવેંદવે

ભૂતાંગિરઃ કૃશાશ્વેભ્યો દ્વેદ્વે પુત્રી પ્રદત્તવાન્ ॥
તાર્ક્ષ્યાય ચાપરઃ કન્યા પ્રસૂતિપ્રસવૈર્યતઃ

ત્રિલોકાઃ પૂરિતાસ્તન્નો વર્ણ્યતે વ્યાસતો ભયાત્

કેચિદ્વદંતિ તાં જ્યેષ્ઠાં મધ્યમાં ચાપરે શિવામ્ ॥
સર્વાનન્તરજાં કેચિત્કલ્પભેદાત્ત્રયં ચ સત

અનંતરં સુતોત્પત્તેઃ સપત્નીકઃ પ્રજાપતિઃ ॥
દક્ષો દધૌ સુપ્રીત્મા તાં મનસા જગદમ્બિકામ્

અતઃ પ્રેમ્ણા ચ તુષ્ટાવ ગિરા ગદ્ગદયા હિ સઃ ॥
ભૂયોભૂયો નમસ્કૃત્ય સાંજલિર્વિનયાન્વિતઃ

સન્તુષ્ટા સા તદા દેવી વિચારં મનસીતિ ચ ॥
ચક્રેઽવતારં વીરિણ્યાં કુર્યાં પણવિપૂર્તયે

અથ સોવાસ મનસિ દક્ષસ્ય જગદમ્બિકા ॥
વિલલાસ તદાતીવ સ દક્ષો મુનિસત્તમ

સુમુહૂર્તેનાથ દક્ષોઽપિ સ્વપત્ન્યાં નિદધે મુદા ॥
દક્ષપત્ન્યાસ્તદા ચિત્તે શિવોવાસ દયાન્વિતા

આવિર્બભૂવુશ્ચિહ્નાનિ દોહદસ્યાખિલાનિ વૈ

વિરેજે વીરિણી તાત હૃષ્ટચિત્તાધિકા ચ સા ॥
શિવાવાસપ્રભાવાત્તુ મહામંગલ રૂપિણી

કુલસ્ય સંપદશ્ચૈવ શ્રુતેશ્ચિત્તસમુન્નતેઃ ॥
વ્યધત્ત સુક્રિયા દક્ષઃ પ્રીત્યા પુંસવનાદિકાઃ

ઉત્સવોતીવ સંજાતસ્તદા તેષુ ચ કર્મસુ ॥
વિત્તં દદૌ દ્વિજાતિભ્યો યથાકામં પ્રજાપતિઃ

અથ તસ્મિન્નવસરે સર્વે હર્યાદયસ્સુરાઃ ॥
જ્ઞાત્વા ગર્ભગતાં દેવીં વીરિણ્યાસ્તે મુદં યયુઃ

તત્રાગત્ય ચ સર્વે તે તુષ્ટુવુર્જગદમ્બિકામ્ ॥
લોકોપકારકરિણીં પ્રણમ્ય ચ મુહુર્મુહુઃ

કૃત્વા તતસ્તે બહુધા પ્રશંસાં હૃષ્ટમાનસાઃ ॥
દક્ષપ્રજાપતેશ્ચૈવ વીરિણ્યાસ્સ્વગૃહં યયુઃ

ગતેષુ નવમાસેષુ કારયિત્વા ચ લૌકિકીમ્ ॥
ગતિં શિવા ચ પૂર્ણે સા દશમે માસિ નારદ

આવિર્બભૂવ પુરતો માતુસ્સદ્યસ્તદા મુને॥
મુહૂર્તે સુખદે ચન્દ્રગ્રહતારાનુકૂલકે

તસ્યાં તુ જાતમાત્રાયાં સુપ્રીતોઽસૌ પ્રજાપતિઃ ॥
સૈવ દેવીતિ તાં મેને દૃષ્ટ્વા તાં તેજસોલ્બણામ્

તદાભૂત્પુષ્પસદ્વૃષ્ટિર્મેઘાશ્ચ વવૃષુર્જલમ્ ॥
દિશશ્શાંતા દ્રુતં તસ્યાં જાતાયાં ચ મુનીશ્વર

અવાદયંત ત્રિદશાશ્શુભવાદ્યાનિ ખે ગતાઃ॥
જજ્જ્વલુશ્ચાગ્નયશ્શાંતાઃ સર્વમાસીત્સુમંગલમ્

વીરિણોસંભવાં દૃષ્ટ્વા દક્ષસ્તાં જગદમ્બિકામ્ ॥
નમસ્કૃત્ય કરૌ બદ્ધ્વા બહુ તુષ્ટાવ ભક્તિતઃ

દક્ષ ઉવાચ ॥
મહેશાનિ નમસ્તુભ્યં જગદમ્બે સનાતનિ ॥
કૃપાં કુરુ મહાદેવિ સત્યે સત્યસ્વરૂપિણિ

શિવા શાંતા મહામાયા યોગનિદ્રા જગન્મયી॥
યા પ્રોચ્યતે વેદવિદ્ભિર્નમામિ ત્વાં હિતાવહામ્

યયા ધાતા જગત્સૃષ્ટૌ નિયુક્તસ્તાં પુરાકરોત્ ॥
તાં ત્વાં નમામિ પરમાં જગદ્ધાત્રીં મહેશ્વરીમ્

યયા વિષ્ણુર્જગત્સ્થિત્યૈ નિયુક્તસ્તાં સદાકરોત્ ॥
તાં ત્વાં નમામિ પરમાં જગદ્ધાત્રીં મહેશ્વરીમ્

યયા રુદ્રો જગન્નાશે નિયુક્તસ્તાં સદાકરોત્॥
તાં ત્વાં નમામિ પરમાં જગદ્ધાત્રીં મહેશ્વરીમ્

રજસ્સત્ત્વતમોરૂપાં સર્વકાર્યકરીં સદા ॥
ત્રિદેવજનનીં દેવીં ત્વાં નમામિ ચ તાં શિવામ્

યસ્ત્વાં વિચિંતયેદ્દેવીં વિદ્યાવિદ્યાત્મિકાં પરામ્ ॥
તસ્ય ભુક્તિશ્ચ મુક્તિશ્ચ સદા કરતલે સ્થિતા

।
યસ્ત્વાં પ્રત્યક્ષતો દેવિ શિવાં પશ્યતિ પાવનીમ્ ॥
તસ્યાવશ્યં ભવેન્મુક્તિર્વિદ્યાવિદ્યાપ્રકાશિકા

।
યે સ્તુવંતિ જગન્માતર્ભવાનીમંબિકેતિ ચ ॥
જગન્મયીતિ દુર્ગેતિ સર્વં તેષાં ભવિષ્યતિ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ સ્તુતા જગન્માતા શિવા દક્ષેણ ધીમતા ॥
તથોવાચ તદા દક્ષં યથા માતા શૃણોતિ ન

સર્વં મુમોહ તથ્યં ચ તથા દક્ષઃ શૃણોતુ તત્ ॥
નાન્યસ્તથા શિવા પ્રાહ નાનોતિઃ પરમેશ્વરી

દેવ્યુવાચ ॥
અહમારાધિતા પૂર્વં સુતાર્થં તે પ્રજાપતે ॥
ઈપ્સિતં તવ સિદ્ધં તુ તપો ધારય સંપ્રતિ

બ્રહ્મોવાચ ॥
એવમુક્ત્વા તદા દેવી દક્ષં ચ નિજમાયયા ॥
આસ્થાય શૈશવં ભાવં જનન્યંતે રુરોદ સા

અથ તદ્રોદનં શ્રુત્વા સ્ત્રિયો વાક્યં સસંભ્રમાઃ॥
આગતાસ્તત્ર સુપ્રીત્યા દાસ્યોપિ ચ સસંભ્રમાઃ

દૃષ્ટ્વાસિક્નીસુતારૂપં નનન્દુસ્સર્વયોષિતઃ ॥
સર્વે પૌરજનાશ્ચાપિ ચક્રુર્જયરવં તદા

ઉત્સવશ્ચ મહાનાસીદ્ગાનવાદ્યપુરસ્સરમ્ ॥
દક્ષોસિક્ની મુદં લેભે શુભં દૃષ્ટ્વા સુતાનનમ્

દક્ષઃ શ્રુતિકુલાચારં ચક્રે ચ વિધિવત્તદા ॥
દાનં દદૌ દ્વિજાતિભ્યોન્યેભ્યશ્ચ દ્રવિણં તથા

બભૂવ સર્વતો ગાનં નર્તનં ચ યથોચિતમ્ ॥
નેદુર્વાદ્યાનિ બહુશસ્સુમંગલપુરસ્સરમ્

અથ હર્યાદયો દેવાસ્સર્વે સાનુચરાસ્તદા ॥
મુનિવૃન્દૈઃ સમાગત્યોત્સવં ચક્રુર્યથાવિધિ

દૃષ્ટ્વા દક્ષસુતામંબાં જગતઃ પરમેશ્વરીમ્ ॥
નેમુઃ સવિનયાસ્સર્વે તુષ્ટુવુશ્ચ શુભૈસ્તવૈઃ

ઊચુસ્સર્વે પ્રમુદિતા ગિરં જયજયાત્મિકામ્ ॥
પ્રશશંસુર્મુદા દક્ષં વીરિણીં ચ વિશેષતઃ

તદોમેતિ નામ ચક્રે તસ્યા દક્ષસ્તદાજ્ઞયા ॥
પ્રશસ્તાયાસ્સર્વગુણસત્ત્વાદપિ મુદાન્વિતઃ

નામાન્યન્યાનિ તસ્યાસ્તુ પશ્ચાજ્જાતાનિ લોકતઃ ॥
મહામંગલદાન્યેવ દુઃખઘ્નાનિ વિશેષતઃ

દક્ષસ્તદા હરિં નત્વા માં સર્વાનમરાનપિ ॥
મુનીનપિ કરૌ બદ્ધ્વા સ્તુત્વા ચાનર્ચ ભક્તિતઃ

અથ વિષ્ણ્વાદયસ્સર્વે સુપ્રશસ્યાજનંદનમ્ ॥
પ્રીત્યા યયુસ્વધામાનિ સંસ્મરન્ સશિવં શિવમ્

અતસ્તાં ચ સુતાં માતા સુસંસ્કૃત્ય યથોચિતમ્ ॥
શિશુપાનેન વિધિના તસ્યૈ સ્તન્યાદિકં દદૌ

પાલિતા સાથ વીરિણ્યા દક્ષેણ ચ મહાત્મના ॥
વવૃધે શુક્લપક્ષસ્ય યથા શશિકલાન્વહમ્

તસ્યાં તુ સદ્ગુણાસ્સર્વે વિવિશુર્દ્વિજસત્તમ ॥
શૈશવેપિ યથા ચન્દ્રે કલાસ્સર્વા મનોહરાઃ

આચરન્નિજભાવેન સખીમધ્યગતા યદા ॥
તદા લિલેખ ભર્ગસ્ય પ્રતિમામન્વહં મુહુઃ

યદા જગૌ સુગીતાનિ શિવા બાલ્યોચિતાનિ સા ॥
તદા સ્થાણું હરં રુદ્રં સસ્માર સ્મરશાસનમ્

વવૃધેતીવ દંપત્યોઃ પ્રત્યહં કરુણાતુલા ॥
તસ્યા બાલ્યેપિ ભક્તાયાસ્તયોર્નિત્યં મુહુર્મુહુઃ

સર્વબાલાગુણા ક્રાંતાં સદા સ્વાલયકારિણીમ્॥
તોષયામાસ પિતરૌ નિત્યંનિત્યં મુહુર્મુહુઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં સતી ખણ્ડે સતીજન્મ બાલલીલાવર્ણનંનામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ