શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.2.13

નારદ ઉવાચ ॥
બ્રહ્મન્વિધે મહા પ્રાજ્ઞ વદ નો વદતાં વર ॥
દક્ષે ગૃહં ગતે પ્રીત્યા કિમભૂત્તદનંતરમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
દક્ષઃ પ્રજાપતિર્ગત્વા સ્વાશ્રમં હૃષ્ટમાનસઃ ॥
સર્ગં ચકાર બહુધા માનસં મમ ચાજ્ઞયા

તમબૃંહિતમાલોક્ય પ્રજાસર્ગં પ્રજાપતિઃ ॥
દક્ષો નિવેદયામાસ બ્રહ્મણે જનકાય મે

દક્ષ ઉવાચ ॥
બ્રહ્મંસ્તાત પ્રજાનાથ વર્દ્ધન્તે ન પ્રજાઃ પ્રભો ॥
મયા વિરચિતાસ્સર્વાસ્તાવત્યો હિ સ્થિતાઃ ખલુ

કિં કરોમિ પ્રજાનાથ વર્દ્ધેયુઃ કથમાત્મના ॥
તદુપાયં સમાચક્ષ્વ પ્રજાઃ કુર્યાં ન સંશયઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
દક્ષ પ્રજાપતે તાત શૃણુ મે પરમં વચઃ ॥
તત્કુરુષ્વ સુરશ્રેષ્ઠ શિવસ્તે શં કરિષ્યતિ

યા ચ પઞ્ચજનસ્યાંગ સુતા રમ્યા પ્રજાપતેઃ ॥
અસિક્ની નામ પત્નીત્વે પ્રજેશ પ્રતિગૃહ્યતામ્

વામવ્યવાયધર્મસ્ત્વં પ્રજાસર્ગમિમં પુનઃ ॥
તદ્વિધાયાં ચ કામિન્યાં ભૂરિશો ભાવયિષ્યસિ

બ્રહ્મોવાચ ॥
તતસ્સમુત્પાદયિતું પ્રજા મૈથુનધર્મતઃ ॥
ઉપયેમે વીરણસ્ય નિદેશાન્મે સુતાં તતઃ

અથ તસ્યાં સ્વપત્ન્યાં ચ વીરિણ્યાં સ પ્રજાપતિઃ ॥
હર્યશ્વસંજ્ઞાનયુતં દક્ષઃ પુત્રાનજીજનત્

અપૃથગ્ધર્મશીલાસ્તે સર્વ આસન્ સુતા મુને ॥
પિતૃભક્તિરતા નિત્યં વેદમાર્ગપરાયણાઃ

પિતૃપ્રોક્તાઃ પ્રજાસર્ગકરણાર્થં યયુર્દિશમ્ ॥
પ્રતીચીં તપસે તાત સર્વે દાક્ષાયણાસ્સુતાઃ

તત્ર નારાયણસરસ્તીર્થં પરમપાવનમ્॥
ગમો યત્ર સંજાતો દિવ્યસિન્ધુસમુદ્રયોઃ

તદુપસ્પર્શનાદેવ પ્રોત્પન્નમતયોઽ ભવન્ ॥
ધર્મે પારમહંસે ચ વિનિર્દ્ધૂતમલાશયાઃ

પ્રજાવિવૃદ્ધયે તે વૈ તેપિર તત્ર સત્તમાઃ ॥
દાક્ષાયણા દૃઢાત્માનઃ પિત્રાદેશ સુયંત્રિતાઃ

ત્વં ચ તાન્ નારદ જ્ઞાત્વા તપતસ્સૃષ્ટિ હેતવે ॥
અગમસ્તત્ર ભૂરીણિ હાર્દમાજ્ઞાય માપતેઃ

અદૃષ્ટ્વા તં ભુવસ્સૃષ્ટિ કથં કર્તું સમુદ્યતાઃ ॥
હર્યશ્વા દક્ષતનયા ઇત્યવોચસ્તમાદરાત્

બ્રહ્મોવાચ ॥
તન્નિશમ્યાથ હર્યશ્વાસ્તે ત્વદુક્તમતંદ્રિતાઃ ॥
ઔત્પત્તિકધિયસ્સર્વે સ્વયં વિમમૃશુર્ભૃશમ્

સુશાસ્ત્રજનકાદેશં યો ન વેદ નિવર્તકમ્॥
સ કથં ગુણવિશ્રંભી કર્તું સર્ગમુપક્રમેત્

ઇતિ નિશ્ચિત્ય તે પુત્રાસ્સુધિયશ્ચૈકચેતસઃ ॥
પ્રણમ્ય તં પરિક્રમ્યાયુર્માર્ગમનિવર્તકમ્

નારદ ત્વં મનશ્શંભોર્લોંકાનન્યચરો મુને ॥
નિર્વિકારો મહેશાનમનોવૃત્તિકરસ્તદા

કાલે ગતે બહુતરે મમ પુત્રઃ પ્રજાપતિઃ ॥
નાશં નિશમ્ય પુત્રાણાં નારદાદન્વતપ્યત

મુહુર્મુહુરુવાચેતિ સુપ્રજાત્વં શુચાં પદમ્ ॥
શુશોચ બહુશો દક્ષશ્શિવમાયાવિમોહિતઃ

અહમાગત્ય સુપ્રીત્યા સાંત્વયં દક્ષમાત્મજમ્ ॥
શાંતિભાવં પ્રદર્શ્યૈવ દેવં પ્રબલમિત્યુત

અથ દક્ષઃ પંચજન્યા મયા સ પરિસાંત્વિતઃ ॥
સબલાશ્વાભિધાન્ પુત્રાન્ સહસ્રં ચાપ્યજીજનત્

તેપિ જગ્મુસ્તત્ર સુતાઃ પિત્રાદિષ્ટા દૃઢવ્રતાઃ ॥
પ્રજાસર્ગે અત્ર સિદ્ધાસ્સ્વપૂર્વભ્રાતરો યયુઃ

તદુપસ્પર્શનાદેવ નષ્ટાઘા વિમલાશયાઃ ॥
તેપુર્મહત્તપસ્તત્ર જપન્તો બ્રહ્મ સુવ્રતાઃ ॥

પ્રજાસર્ગોદ્યતાંસ્તાન્ વૈ જ્ઞાત્વા ગત્વેતિ નારદ ॥
પૂર્વવચ્ચાગદો વાક્યં સંસ્મરન્નૈશ્વરીં ગતિમ્

ભ્રાતૃપંથાનમાદિશ્ય ત્વં મુને મોઘદર્શનઃ ॥
અયાશ્ચોર્દ્ધ્વગતિં તેઽપિ ભ્રાતૃમાર્ગં યયુસ્સુતાઃ

ઉત્પાતાન્ બહુશોઽપશ્યત્તદૈવ સ પ્રજાપતિઃ ॥
વિસ્મિતોભૂત્સ મે પુત્રો દક્ષો મનસિ દુઃખિતઃ

પૂર્વવત્ત્વત્કૃતં દક્ષશ્શુશ્રાવ ચકિતો ભૃશમ્ ॥
પુત્રનાશં શુશોચાતિ પુત્રશોક વિમૂર્છિતઃ

ચુક્રોધ તુભ્યં દક્ષોસૌ દુષ્ટોયમિતિ ચાબ્રવીત્ ॥
આગતસ્તત્ર દૈવાત્ત્વમનુગ્રહકરસ્તદા

શોકાવિષ્ટસ્સ દક્ષો હિ રોષવિસ્ફુરિતાધરઃ ॥
ઉપલભ્ય તમાહત્ય ધિગ્ધિક્ પ્રોચ્ય વિગર્હયન્

દક્ષ ઉવાચ ॥
કિં કૃતં તેઽધમશ્રેષ્ઠ સાધૂનાં સાધુલિંગતઃ ॥
ભિક્ષોમાર્ગોઽર્ભકાનાં વૈ દર્શિતસ્સાધુકારિ નો

ઋણૈસ્ત્રિભિરમુક્તાનાં લોકયોરુભયોઃ કૃતઃ ॥
વિઘાતશ્શ્રેયસોઽમીષાં નિર્દયેન શઠેન તે

ઋણાનિ ત્રીણ્યપાકૃત્ય યો ગૃહાત્પ્રવ્રજેત્પુમાન્॥
માતરં પિતરં ત્યક્ત્વા મોક્ષમિચ્છન્વ્રજત્યધઃ

નિર્દયસ્ત્વં સુનિર્લજ્જશ્શિશુધીભિદ્યશોઽપહા॥
હરેઃ પાર્ષદમધ્યે હિ વૃથા ચરસિ મૂઢધીઃ

મુહુર્મુહુરભદ્રં ત્વમચરો મેઽધમા ઽધમ ॥
વિભવેદ્ભ્રમતસ્તેઽતઃ પદં લોકેષુ સ્થિરમ્

શશાપેતિ શુચા દક્ષસ્ત્વાં તદા સાધુસંમતમ્॥
બુબોધ નેશ્વરેચ્છાં સ શિવમાયાવિમોહિતઃ

શાપં પ્રત્યગ્રહીશ્ચ ત્વં સ મુને નિર્વિકારધીઃ ॥
એષ એવ બ્રહ્મસાધો સહતે સોપિ ચ સ્વયમ્

ઇતિ શ્રીશિવ મહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં દ્વિ૦ સતીખંડે દક્ષસૃષ્ટૌ નારદશાપો નામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ