શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.1.18

બ્રહ્મોવાચ ॥
શ્રુત્વા તથા સ વૃત્તાંતં પ્રાક્તનં સ્વં વિનિંદ્ય ચ ॥
કાંચિદ્દિશં સમાલોક્ય નિર્યયૌ દીક્ષિતાંગજઃ

કિયચ્ચિરં તતો ગત્વા યજ્ઞદત્તાત્મજસ્સ હિ ॥
દુષ્ટો ગુણનિધિસ્તસ્થૌ ગતોત્સાહો વિસર્જિતઃ

ચિંતામવાપ મહતીં ક્વ યામિ કરવાણિ કિમ્ ॥
નાહમભ્યસ્તવિદ્યોઽસ્મિ ન ચૈવાતિધનોઽસ્મ્યહમ્

દેશાંતરે યસ્ય ધનં સ સદ્યસ્સુખમેધતે ॥
ભયમસ્તિ ધને ચૌરાત્સ વિઘ્નસ્સર્વતોભવઃ

યાજકસ્ય કુલે જન્મ કથં મે વ્યસનં મહત્॥
અહો બલીયાન્હિ વિધિર્ભાવિકર્માનુસંધયેત્

ભિક્ષિતુન્નાધિગચ્છામિ ન મે પરિચિતિઃ ક્વચિત્ ॥
ન ચ પાર્શ્વે ધનં કિઞ્ચિત્કિમત્ર શરણં ભવેત્

સદાનભ્યુદિતે ભાનૌ પ્રસૂર્મે મિષ્ટભોજનમ્ ॥
દદ્યાદદ્યાત્ર કં યાચે ન ચેહ જનની મમ

બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
ઇતિ ચિંતયતસ્તસ્ય બહુશસ્તત્ર નારદ ॥
અતિ દીનં તરોર્મૂલે ભાનુરસ્તાચલં ગતઃ

એતસ્મિન્નેવ સમયે કશ્ચિન્માહેશ્વરો નરઃ ॥
સહોપહારાનાદાય નગરાદ્બહિરભ્યગાત્

નાનાવિધાન્મહાદિવ્યાન્સ્વજનૈઃ પરિવારિતઃ ॥
સમભ્યર્ચિતુમીશાનં શિવરાત્રાવુપોષિતઃ

શિવાલયં પ્રવિશ્યાથ સ ભક્તશ્શિવસક્તધીઃ ॥
યથોચિતં સુચિત્તેન પૂજયામાસ શંકરમ્

પક્વાન્નગંધમાઘ્રાય યજ્ઞદત્તાત્મજો દ્વિજઃ ॥
પિતૃત્યક્તો માતૃહીનઃ ક્ષુધિતઃ સ તમન્વગાત્

ઇદમન્નં મયા ગ્રાહ્યં શિવાયોપકૃતં નિશિ ॥
સુપ્તે શૈવજને દૈવાત્સર્વસ્મિન્વિવિધં મહત્

ઇત્યાશામવલમ્બ્યાથ દ્વારિ શંભોરુપાવિશત્ ॥
દદર્શ ચ મહાપૂજાં તેન ભક્તેન નિર્મિતામ્

વિધાય નૃત્યગીતાદિ ભક્તાસ્સુપ્તાઃ ક્ષણે યદા ॥
નૈવેદ્યં સ તદાદાતું ભર્ગાગારં વિવેશ હ

દીપં મંદપ્રભં દૃષ્ટ્વા પક્વાન્નવીક્ષણાય સઃ ॥
નિજચૈલાંજલાદ્વર્તિં કૃત્વા દીપં પ્રકાશ્ય ચ

યજ્ઞદત્તાત્મજસ્સોઽથ શિવનૈવેદ્યમાદરાત્ ॥
જગ્રાહ સહસા પ્રીત્યા પક્વાન્ન વહુશસ્તતઃ

તતઃ પક્વાન્નમાદાય ત્વરિતં ગચ્છતો બહિઃ ॥
તસ્ય પાદતલાઘાતાત્પ્રસુપ્તઃ કોપ્યબુધ્યત

કોઽયં કોઽયં ત્વરાપન્નો ગૃહ્યતાં ગૃહ્યતા મસૌ ॥
ઇતિ ચુક્રોશ સ જનો ગિરા ભયમહોચ્ચયા

યાવદ્ભયાત્સમાગત્ય તાવત્સ પુરરક્ષકૈઃ ॥
પલાયમાનો નિહતઃ ક્ષણાદંધત્વમાગતઃ

અભક્ષયચ્ચ નૈવેદ્યં યજ્ઞદત્તાત્મજો મુને ॥
શિવાનુગ્રહતો નૂનં ભાવિપુણ્યબલાન્ન સઃ

અથ બદ્ધસ્સમાગત્ય પાશમુદ્ગરપાણિભિઃ ॥
નિનીષુભિઃ સંયમનીં યામ્યૈસ્સ વિકટૈર્ભટૈઃ

તાવત્પારિષદાઃ પ્રાપ્તાઃ કિંકિ ણીજાલમાલિનઃ ॥
દિવ્યં વિમાનમાદાય તં નેતું શૂલપાણયઃ

શિવગણા ઊચુઃ ॥ ॥
મુંચતૈનં દ્વિજં યામ્યા ગણાઃ પરમ ધાર્મિકમ્ ॥
દણ્ડયોગ્યો ન વિપ્રોઽસૌ દગ્ધસર્વાઘસંચયઃ

ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તે હિ યમરાજગણાસ્તતઃ ॥
મહાદેવગણાનાહુર્બભૂવુશ્ચકિતા ભૃશમ્

શંભોર્ગણાનથાલોક્ય ભીતૈસ્તૈર્યમકિંકરૈઃ ॥
અવાદિ પ્રણતૈરિત્થં દુર્વૃત્તોઽયં ગણા દ્વિજઃ

યમગણા ઊચુઃ ॥
કુલાચારં પ્રતીર્ય્યૈષ પિત્રોર્વાક્યપરાઙ્મુખઃ ॥
સત્યશૌચપરિભ્રષ્ટસ્સંધ્યાસ્નાનવિવર્જિતઃ

આસ્તાં દૂરેસ્ય કર્માન્યચ્છિવનિર્માલ્યલંઘકઃ ॥
પ્રત્યક્ષતોઽત્ર વીક્ષધ્વમસ્પૃશ્યોઽયં ભવાદૃશામ્

શિવનિર્માલ્યભોક્તારશ્શિવનિર્મ્માલ્યલંઘકાઃ ॥
શિવનિર્માલ્યદાતારઃ સ્પર્શસ્તેષાં હ્યપુણ્યકૃત્

વિષમાલોક્ય વા પેયં શ્રેયો વા સ્પર્શનં પરમ્॥
સેવિતવ્યં શિવસ્વં ન પ્રાણઃ કણ્ઠગતૈરપિ

યૂયં પ્રમાણં ધર્મેષુ યથા ન ચ તથા વયમ્ ॥
અસ્તિ ચેદ્ધર્મલેશોસ્ય ગણાસ્તં શૃણુમો વયમ્

ઇત્થં તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય યામાનાં શિવકિંકરાઃ ॥
સ્મૃત્વા શિવપદામ્ભોજં પ્રોચુઃ પારિષદાસ્તુ તાન્

શિવકિંકરા ઊચુઃ ॥ ॥
કિંકરાશ્શિવધર્મા યે સૂક્ષ્માસ્તે તુ ભવાદૃશૈઃ ॥
સ્થૂલલક્ષ્યૈઃ કથં લક્ષ્યા લક્ષ્યા યે સૂક્ષ્મદૃષ્ટિભિઃ

અનેનાનેનસા કર્મ યત્કૃતં શૃણુતેહ તત્ ॥
યજ્ઞદત્તાત્મજેનાથ સાવધાનતયા ગણાઃ

પતંતી લિંગશિરસિ દીપચ્છાયા નિવારિતા ॥
સ્વચૈલાંચલતોઽનેન દત્ત્વા દીપદશાં નિશિ

અપરોપિ પરો ધર્મો જાતસ્તત્રાસ્ય કિંકરઃ ॥
શૃણ્વતઃ શિવનામાનિ પ્રસંગાદપિ ગૃહ્ણતામ્।ઽ।૩૬॥
ભક્તેન વિધિના પૂજા ક્રિયમાણા નિરીક્ષિતા ॥
ઉપોષિતેન ભૂતાયામનેનાસ્થિતચેતસા

શિવલોકમયં હ્યદ્ય ગંતાસ્માભિસ્સહૈવ તુ ॥
કંચિત્કાલં મહાભોગાન્કરિષ્યતિ શિવાનુગઃ

કલિંગરાજો ભવિતા તતો નિર્ધૂતકલ્મષઃ॥
એષ દ્વિજવરો નૂનં શિવપ્રિયતરો યતઃ

અન્યત્કિંચિન્ન વક્તવ્યં યૂયં યાત યથાગતમ્ ॥
યમદૂતાસ્સ્વલોકં તુ સુપ્રસન્નેન ચેતસા

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષાં યમદૂતા મુનીશ્વર ॥
યથાગતં યયુસ્સર્વે યમલોકં પરાઙ્મુખાઃ

સર્વં નિવેદયામાસુશ્શમનાય ગણા મુને ॥
તદ્વૃત્તમાદિતઃ પ્રોક્તં શંભુદૂતૈશ્ચ ધર્મતઃ

॥ ધર્મરાજ ઉવાચ ॥ ॥
સર્વે શૃણુત મદ્વાક્યં સાવધાનતયા ગણાઃ ॥
તદેવ પ્રીત્યા કુરુત મચ્છાસનપુરસ્સરમ્

યે ત્રિપુણ્ડ્રધરા લોકે વિભૂત્યા સિતયા ગણાઃ॥
તે સર્વે પરિહર્તવ્યા નાનેતવ્યાઃ કદાચન

ઉદ્ધૂલનકરા યે હિ વિભૂત્યા સિતયા ગણાઃ ॥
તે સર્વે પરિહર્તવ્યા નાનેતવ્યાઃ કદાચન

શિવવેષતયા લોકે યેન કેનાપિ હેતુના॥
તે સર્વે પરિહર્તવ્યા નાનેતવ્યાઃ કદાચન

યે રુદ્રાક્ષધરા લોકે જટાધારિણ એવ યે ॥
તે સવે પરિહર્તવ્યા નાનેતવ્યાઃ કદાચન

ઉપજીવનહેતોશ્ચ શિવવેષધરા હિ યે ॥
તે સર્વે પરિહર્તવ્યા નાનેતવ્યાઃ કદાચન॥

દંભેનાપિ ચ્છલેનાપિ શિવવેષધરા હિ યે ॥
તે સર્વે પરિહર્તવ્યા નાનેતવ્યાઃ કદાચન

એવમાજ્ઞાપયામાસ સ યમો નિજ કિંકરાન્ ॥
તથેતિ મત્વા તે સર્વે તૂષ્ણીમાસઞ્છુચિસ્મિતાઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
પાર્ષદૈર્યમદૂતેભ્યો મોચિતસ્ત્વિતિ સ દ્વિજઃ॥
શિવલોકં જગામાશુ તૈર્ગણૈશ્શુચિમાનસઃ

તત્ર ભુક્ત્વાખિલાન્ભોગાન્સંસેવ્ય ચ શિવાશિવૌ ॥
અરિંદમસ્ય તનયઃ કલિંગાધિપતેરભૂત્

દમ ઇત્યભિધાનોઽભૂચ્છિવસેવાપરાયણઃ॥
બાલોઽપિ શિશુભિઃ સાકં શિવભક્તિં ચકાર સઃ

ક્રમાદ્રાજ્યમવાપાથ પિતર્યુપરતે યુવા ॥
પ્રીત્યા પ્રવર્તયામાસ શિવધર્માંશ્ચ સર્વશઃ

નાન્યં ધર્મં સ જાનાતિ દુર્દમો ભૂપતિર્દમઃ॥
શિવાલયેષુ સર્વેષુ દીપદાનાદૃતે દ્વિજઃ

ગ્રામાધીશાન્સમાહૂય સર્વાન્સ વિષયસ્થિતાન્ ॥
ઇત્થમાજ્ઞાપયામાસ દીપા દેયાશ્શિવાલયે

અન્યથા સત્યમેવેદં સ મે દણ્ડ્યો ભવિષ્યતિ ॥
દીપ દાનાચ્છિવસ્તુષ્ટો ભવતીતિ શ્રુતીરિતમ્

યસ્યયસ્યાભિતો ગ્રામં યાવતશ્ચ શિવાલયાઃ॥
તત્રતત્ર સદા દીપો દ્યોતનીયોઽવિચારિતમ્

મમાજ્ઞાભંગદોષેણ શિરશ્છેત્સ્યામ્યસંશયમ્॥
ઇતિ તદ્ભયતો દીપા દીપ્તાઃ પ્રતિશિવાલયમ્

અનેનૈવ સ ધર્મેણ યાવજ્જીવં દમો નૃપઃ ॥
ધર્મર્દ્ધિં મહતીં પ્રાપ્ય કાલધર્મવશં ગતઃ

સ દીપવાસનાયોગાદ્બહૂન્દીપાન્પ્રદીપ્ય વૈ ॥
અલકાયાઃ પતિરભૂદ્રત્નદીપશિખાશ્રયઃ

એવં ફલતિ કાલેન શિવેઽલ્પમપિ યત્કૃતમ્ ॥
ઇતિ જ્ઞાત્વા શિવે કાર્યં ભજનં સુસુખાર્થિભિઃ

ક્વ સ દીક્ષિતદાયાદઃ સર્વધર્મારતિઃ સદા ॥
શિવાલયે દૈવયોગાદ્યાતશ્ચોરયિતું વસુ ॥
સ્વાર્થદીપદશોદ્યોતલિંગમૌલિતમોહરઃ

કલિંગવિષયે રાજ્યં પ્રાપ્તો ધર્મરતિં સદા ॥
શિવાલયે સમુદ્દીપ્ય દીપાન્પ્રાગ્વાસનોદયાત્

કૈષા દિક્પાલપદવી મુનીશ્વર વિલોકય ॥
મનુષ્યધર્મિણાનેન સાંપ્રતં યેહ ભુજ્યતે

ઇતિ પ્રોક્તં ગુણનિધેર્યજ્ઞદત્તાત્મજસ્ય હિ ॥
ચરિતં શિવસંતોષં શૃણ્વતાં સર્વકામદમ્

સર્વદેવશિવેનાસૌ સખિત્વં ચ યથેયિવાન્ ॥
તદપ્યેકમના ભૂત્વા શૃણુ તાત બ્રવીમિ તે

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પ્રથમખણ્ડે સૃષ્ટ્યુ પાખ્યાને કૈલાશગમનોપાખ્યાને ગુણનિધિસદ્ગતિવર્ણનો નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ