શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.1.14

ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
વ્યાસશિષ્ય મહાભાગ કથય ત્વં પ્રમાણતઃ ॥
કૈઃ પુષ્પૈઃ પૂજિતશ્શંભુઃ કિં કિં યચ્છતિ વૈ ફલમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
શૌનકાદ્યાશ્ચ ઋષયઃ શૃણુતાદરતોઽખિલમ્ ॥
કથયામ્યદ્ય સુપ્રીત્યા પુષ્પાર્પણવિનિર્ણયમ્

એષ એવ વિધિઃ પૃષ્ટો નારદેન મહર્ષિણા ॥
પ્રોવાચ પરમપ્રીત્યા પુષ્પાર્પણવિનિર્ણયમ્

બ્રહ્મોવાચ॥
કમલૈર્બિલ્વપત્રૈશ્ચ શતપત્રૈસ્તથા પુનઃ ॥
શંખપુષ્પૈસ્તથા દેવં લક્ષ્મીકામોઽર્ચયેચ્છિવમ્

એતૈશ્ચ લક્ષસંખ્યાકૈઃ પૂજિતશ્ચેદ્ભવેચ્છિવઃ ॥
પાપહાનિસ્તથા વિપ્ર લક્ષ્મીસ્સ્યાન્નાત્ર સંશયઃ

વિંશતિઃ કમલાનાં તુ પ્રસ્થમેકમુદાહૃતમ્ ॥
બિલ્વો દલસહસ્રેણ પ્રસ્થાર્દ્ધં પરિભાષિતમ્

શતપત્રસહસ્રેણ પ્રસ્થાર્દ્ધં પરિભાષિતમ્ ॥
પલૈઃ ષોડશભિઃ પ્રત્થઃ પલં ટંકદશસ્મૃતઃ

અનેનૈવ તુ માનેન તુલામારોપયેદ્યદા॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ નિષ્કામશ્ચેચ્છિવો ભવેત્

રાજ્યસ્ય કામુકો યો વૈ પાર્થિવાનાં ચ પૂજયા ॥
તોષયેચ્છંકરં દેવં દશકોષ્ટ્યા મુનીશ્વરાઃ

લિંગં શિવં તથા પુષ્પમખણ્ડં તંદુલં તથા ॥
ચર્ચિતં ચંદનેનૈવ જલધારાં તથા પુનઃ

પ્રતિરૂપં તથા મંત્રં બિલ્વીદલમનુત્તમમ્ ॥
અથવા શતપત્રં ચ કમલં વા તથા પુનઃ

શંખપુષ્પૈસ્તથા પ્રોક્તં વિશેષેણ પુરાતનૈઃ ॥
સર્વકામફલં દિવ્યં પરત્રેહાપિ સર્વથા

ધૂપં દીપં ચ નૈવેદ્યમર્ઘં ચારાર્તિક તથા ॥
પ્રદક્ષિણાં નમસ્કારં ક્ષમાપનવિસર્જને

કૃત્વા સાંગં તથા ભોજ્યં કૃતં યેન ભવેદિહ ॥
તસ્ય વૈ સર્વથા રાજ્યં શંકરઃ પ્રદદાતિ ચ

પ્રધાન્યકામુકો યો વૈ તદર્દ્ધેનાર્ચયેત્પુમાન્ ॥
કારાગૃહગતો યો વૈ લક્ષેનૈવાર્ચયેદ્ધનમ્

રોગગ્રસ્તો યદા સ્યાદ્વૈ તદર્દ્ધેનાર્ચયેચ્છિવમ્ ॥
કન્યાકામો ભવેદ્યો વૈ તદર્દ્ધેન શિવં પુનઃ

વિદ્યાકામસ્તથા યઃ સ્યાત્તદર્દ્ધેનાર્ચયેચ્છિવમ્ ॥
વાણીકામો ભવેદ્યો વૈ ઘૃતેનૈવાર્ચયેચ્છિવમ્

ઉચ્ચાટનાર્થં શત્રૂણાં તન્મિતેનૈવ પૂજનમ્ ॥
મારણે વૈ તુ લક્ષેણ મોહને તુ તદર્ધતઃ

સામંતાનાં જયે ચૈવ કોટિપૂજા પ્રશસ્યતે ॥
રાજ્ઞામયુતસંખ્યં ચ વશીકરણકર્મણિ

યશસે ચ તથા સંખ્યા વાહનાદ્યૈઃ સહસ્રિકા ॥
મુક્તિકામોર્ચયેચ્છંભું પંચકોટ્યા સુભક્તિતઃ

જ્ઞાનાર્થી પૂજયેત્કોટ્યા શંકરં લોક શંકરમ્ ॥
શિવદર્શનકામો વૈ તદર્ધેન પ્રપૂજયેત્

તથા મૃત્યુંજયો જાપ્યઃ કામનાફલરૂપતઃ ॥
પંચલક્ષા જપા યર્હિ પ્રત્યક્ષં તુ ભવેચ્છિવઃ

લક્ષેણ ભજતે કશ્ચિદ્દ્વિતીયે જાતિસંભવઃ ॥
તૃતીયે કામનાલાભશ્ચતુર્થે તં પ્રપશ્યતિ

પંચમં ચ યદા લક્ષં ફલં યચ્છત્યસંશયમ્ ॥
અનેનૈવ તુ મંત્રેણ દશલક્ષે ફલં ભવેત્

મુક્તિકામો ભવેદ્યો વૈ દર્ભૈશ્ચ પૂજનં ચરેત્ ॥
લક્ષસંખ્યા તુ સર્વત્ર જ્ઞાતવ્યા ઋષિસત્તમ

આયુષ્કામો ભવેદ્યો વૈ દૂર્વાભિઃ પૂજનશ્ચરેત્ ॥
પુત્રકામો ભવેદ્યો વૈ ધત્તૂરકુસુમૈશ્ચરેત્

રક્તદણ્ડશ્ચ ધત્તૂરઃ પૂજને શુભદઃ સ્મૃતઃ ॥
અગસ્ત્યકુસુમૈશ્ચૈવ પૂજકસ્ય મહદ્યશઃ

ભુક્તિમુક્તિફલં તસ્ય તુલસ્યાઃ પૂજયેદ્યદિ ॥
અર્કપુષ્પૈઃ પ્રતાપશ્ચ કુબ્જકલ્હારકૈસ્તથા

જપાકુસુમપૂજા તુ શત્રૂણાં મૃત્યુદા સ્મૃતા ॥
રોગોચ્ચાટનકાનીહ કરવીરાણિ વૈ ક્રમાત્

બંધુકૈર્ભૂષણાવાપ્તિર્જાત્યાવાહાન્ન સંશયઃ ॥
અતસીપુષ્પકૈર્દેવં વિષ્ણુવલ્લભતામિયાત્॥

શમીપત્રૈસ્તથા મુક્તિઃ પ્રાપ્યતે પુરુષેણ ચ ॥
મલ્લિકાકુસુમૈર્દત્તૈઃ સ્ત્રિયં શુભતરાં શિવઃ

યૂથિકાકુસુમૈશ્શસ્યૈર્ગૃહં નૈવ વિમુચ્યતે ॥
કર્ણિકારૈસ્તથા વસ્ત્રસંપત્તિર્જાયતે નૃણામ્

નિર્ગુણ્ડીકુસુમૈર્લોકે મનો નિર્મલતાં વ્રજેત્ ॥
બિલ્વપત્રૈસ્તથા લક્ષૈઃ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

શૃઙ્ગારહારપુષ્પૈસ્તુ વર્દ્ધતે સુખ સમ્પદા ॥
ઋતુજાતાનિ પુષ્પાણિ મુક્તિદાનિ ન સંશયઃ

રાજિકાકુસુમાનીહ શત્રૂણાં મૃત્યુદાનિ ચ ॥
એષાં લક્ષં શિવે દદ્યાદ્દદ્યાચ્ચ વિપુલં ફલમ્

વિદ્યતે કુસુમં તન્ન યન્નૈવ શિવવલ્લભમ્॥
ચંપકં કેતકં હિત્વા ત્વન્યત્સર્વં સમર્પયેત્

અતઃ પરં ચ ધાન્યાનાં પૂજને શંકરસ્ય ચ ॥
પ્રમાણં ચ ફલં સર્વં પ્રીત્યા શૃણુ ચ સત્તમ

તંદુલારોપણે નૄણાં લક્ષ્મી વૃદ્ધિઃ પ્રજાયતે ॥
અખણ્ડિતવિધૌ વિપ્ર સમ્યગ્ભક્ત્યા શિવોપરિ

ષટ્કેનૈવ તુ પ્રસ્થાનાં તદર્ધેન તથા પુનઃ ॥
પલદ્વયં તથા લક્ષમાનેન સમદાહૃતમ્

પૂજાં રુદ્રપ્રધાનેન કૃત્વા વસ્ત્રં સુસુન્દરમ્ ॥
શિવોપરિ ન્યસેત્તત્ર તંદુલાર્પણમુત્તમમ્ ॥2.1.14.૪૦
ઉપરિ શ્રીફલં ત્વેકં ગંધપુષ્પાદિભિસ્તથા ॥
રોપયિત્વા ચ ધૂપાદિ કૃત્વા પૂજાફલં ભવેત્॥

પ્રજાપત્યદ્વયં રૌપ્યમાસંખ્યા ચ દક્ષિણા ॥
દેયા તદુપદેષ્ટ્રે હિ શક્ત્યા વા દક્ષિણા મતા

આદિત્યસંખ્યયા તત્ર બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્તતઃ ॥
લક્ષપૂજા તથા જાતા સાઙ્ગશ્ચ મન્ત્રપૂર્વકમ્

શતમષ્ટોત્તરં તત્ર મંત્રે વિધિરુદાહૃતઃ॥
તિલાનાં ચ પલં લક્ષં મહાપાતકનાશનમ્

એકાદશપલૈરેવ લક્ષમાનમુદાહૃતમ્ ॥
પૂર્વવત્પૂજનં તત્ર કર્તવ્યં હિતકામ્યયા

ભોજ્યા વૈ બ્રાહ્મણાસ્તસ્માદત્ર કાર્યા નરેણ હિ ॥
મહાપાતકજં દુખં તત્ક્ષણાન્નશ્યતિ ધ્રુવમ્

યવપૂજા તથા પ્રોક્તા લક્ષેણ પરમા શિવે ॥
પ્રસ્થાનામષ્ટકં ચૈવ તથા પ્રસ્થાર્દ્ધકં પુનઃ

પલદ્વયયુતં તત્ર માનમેતત્પુરાતનમ્ ॥
યવપૂજા ચ મુનિભિઃ સ્વર્ગસૌખ્યવિવર્દ્ધિની

પ્રાજાપત્યં બ્રાહ્મણાનાં કર્તવ્યં ચ ફલેપ્સુભિઃ ॥
ગોધૂમાન્નૈસ્તથા પૂજા પ્રશસ્તા શંકરસ્ય વૈ

સંતતિર્વર્દ્ધતે તસ્ય યદિ લક્ષાવધિઃ કૃતા ॥
દ્રોણાર્દ્ધેન ભવેલ્લક્ષં વિધાનં વિધિપૂર્વકમ્

મુદ્ગાનાં પૂજને દેવઃ શિવો યચ્છતિ વૈ સુખમ્ ॥
પ્રસ્થાનાં સપ્તકેનૈવ પ્રસ્થાર્દ્ધેનાથવા પુનઃ

પલદ્વયયુતેનૈવ લક્ષમુક્તં પુરાતનૈઃ ॥
બ્રાહ્મણાશ્ચ તથા ભોજ્યા રુદ્રસંખ્યાપ્રમાણતઃ

પ્રિયંગુપૂજનાદેવ ધર્માધ્યક્ષે પરાત્મનિ ॥
ધર્માર્થકામા વર્દ્ધંતે પૂજા સર્વસુખાવહા

પ્રસ્થૈકેન ચ તસ્યોક્તં લક્ષમેકં પુરાતનૈઃ॥
બ્રહ્મભોજં તથા પ્રોક્તમર્કસંખ્યાપ્રમાણતઃ

રાજિકાપૂજનં શંભોશ્શત્રોર્મૃત્યુકરં સ્મૃતમ્॥
સાર્ષપાનાં તથા લક્ષં પલૈર્વિશતિસંખ્યયા

તેષાં ચ પૂજનાદેવ શત્રોર્મૃત્યુરુદાહૃતઃ ॥
આઢકીનાં દલૈશ્ચૈવ શોભયિત્વાર્ચયેચ્છિવમ્

વૃતા ગૌશ્ચ પ્રદાતવ્યા બલીવર્દસ્તથૈવ ચ ॥
મરીચિસંભવા પૂજા શત્રોર્નાશકરી સ્મૃતા

આઢકીનાં દલૈશ્ચૈવ રંજયિ ત્વાર્ચયેચ્છિવમ્ ॥
નાનાસુખકરી હ્યેષા પૂજા સર્વફલપ્રદા

ધાન્યમાનમિતિ પ્રોક્તં મયા તે મુનિસત્તમ ॥
લક્ષમાનં તુ પુષ્પાણાં શૃણુ પ્રીત્યા મુનીશ્વર

પ્રસ્થાનાં ચ તથા ચૈકં શંખપુષ્પસમુદ્ભવમ્ ॥
પ્રોક્તં વ્યાસેન લક્ષં હિ સૂક્ષ્મમાનપ્રદર્શિના

પ્રસ્થૈરેકાદશૈર્જાતિલક્ષમાનં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
યૂથિકાયાસ્તથા માનં રાજિકાયાસ્તદર્દ્ધકમ્

પ્રસ્થૈર્વિંશતિકૈશ્ચૈવ મલ્લિકામાન મુત્તમમ્ ॥
તિલપુષ્પૈસ્તથા માનં પ્રસ્થાન્ન્યૂનં તથૈવ ચ

તતશ્ચ દ્વિગુણં માનં કરવીરભવે સ્મૃતમ્ ॥
નિર્ગુંડીકુસુમે માનં તથૈવ કથિતં બુધૈઃ

કર્ણિકારે તથા માનં શિરીષકુસુમે પુનઃ ॥
બંધુજીવે તથા માનં પ્રસ્થાનં દશકેન ચ

ઇત્યાદ્યૈર્વિવિધૈ માનં દૃષ્ટ્વા કુર્યાચ્છિવાર્ચનમ્ ॥
સર્વકામસમૃધ્યર્થં મુક્ત્યર્થં કામનોજ્ઝિતઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ધારાપૂજાફલં મહત્ ॥
યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ કલ્યાણં જાયતે નૃણામ્

વિધાનપૂર્વકં પૂજાં કૃત્વા ભક્ત્યા શિવસ્ય વૈ ॥
પશ્ચાચ્ચ જલધારા હિ કર્તવ્યા ભક્તિતત્પરૈઃ

જ્વરપ્રલાપશાંત્યર્થં જલ ધારા શુભાવહા ॥
શતરુદ્રિયમંત્રેણ રુદ્રસ્યૈકાદશેન તુ

રુદ્રજાપ્યેન વા તત્ર સૂક્તેન્ પૌરુષેણ વા ॥
ષડંગેનાથ વા તત્ર મહામૃત્યુંજયેન ચ

ગાયત્ર્યા વા નમોંતૈશ્ચ નામભિઃ પ્રણવાદિભિઃ ॥
મંત્રૈવાથાગમોક્તૈશ્ચ જલધારાદિકં તથા

સુખસંતાનવૃદ્ધ્યર્થં ધારાપૂજનમુત્તમમ્ ॥
નાનાદ્રવ્યૈઃ શુભૈર્દિવ્યૈઃ પ્રીત્યા સદ્ભસ્મધારિણા

ઘૃતધારા શિવે કાર્યા યાવન્મંત્રસહસ્રકમ્ ॥
તદા વંશસ્ય વિસ્તારો જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥

એવં મદુક્તમંત્રેણ કાર્યં વૈ શિવપૂજનમ્ ॥
બ્રહ્મભોજ્યં તથા પ્રોક્તં પ્રાજાપત્યં મુનીશ્વરૈઃ

કેવલં દુગ્ધધારા ચ તદા કાર્યા વિશેષતઃ ॥
શર્કરામિશ્રિતા તત્ર યદા બુદ્ધિજડો ભવેત્

તસ્યા સંજાયતે જીવસદૃશી બુદ્ધિરુત્તમા ॥
યાવન્મંત્રાયુતં ન સ્યાત્તાવદ્ધારાપ્રપૂજનમ્

યદા ચોચ્ચાટનં દેહે જાયતે કારણં વિના ॥
યત્ર કુત્રાપિ વા પ્રેમ દુઃખં ચ પરિવર્દ્ધિતમ્

સ્વગૃહે કલહો નિત્યં યદા ચૈવ પ્રજાયતે ॥
તદ્ધારાયાં કૃતાયાં વૈ સર્વં દુઃખં વિલીયતે

શત્રૂણાં તાપનાર્થં વૈ તૈલધારા શિવોપરિ ॥
કર્તવ્યા સુપ્રયત્નેન કાર્યસિદ્ધિર્ધુવં ભવેત્

માસિ તેનૈવ તૈલેન ભોગવૃદ્ધિઃ પ્રજાયતે ॥
સાર્ષપેનૈવ તૈલેન શત્રુનાશો -ભવેદ્ધ્રુવમ્

મધુના યક્ષરાજો વૈ ગચ્છેચ્ચ શિવપૂજનાત ॥
ધારા ચેક્ષુરસસ્યાપિ સર્વાનન્દકરી શિવે

ધારા ગંગાજલસ્યૈવ ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદા ॥
એતાસ્સર્વાશ્ચ યાઃ પ્રોક્તા મૃત્યંજયસમુદ્ભવાઃ

તત્રાઽયુતપ્રમાણં હિ કર્તવ્યં તદ્વિધાનતઃ ॥
કર્તવ્યં બ્રાહ્મણાનાં ચ ભોજ્યં વૈ રુદ્રસંખ્યયા

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટોઽહં મુનીશ્વર ॥
એતદ્વૈ સફલં લોકે સર્વકામહિતાવહમ્

સ્કંદોમાસહિતં શંભું સંપૂજ્ય વિધિના સહ ॥
યત્ફલં લભતે ભક્ત્યા તદ્વદામિ યથાશ્રુતમ્

અત્ર ભુક્ત્વાખિલં સૌખ્યં પુત્રપૌત્રાદિભિઃ શુભમ્ ॥
તતો યાતિ મહેશસ્ય લોકં સર્વસુખાવહમ્

।
સૂર્યકોટિપ્રતીકાશૈર્વિમાનૈઃ સર્વકામગૈઃ ॥
રુદ્રકન્યાસમાકીર્ણૈર્ગેયવાદ્યસમન્વિતૈઃ

ક્રીડતે શિવભૂતશ્ચ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ॥
તતો મોક્ષમવાપ્નોતિ વિજ્ઞાનં પ્રાપ્ય ચાવ્યયમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પ્રથમ ખંડે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં સૃષ્ટ્યુપાખ્યાને શિવપૂજાવિધાનવર્ણનો નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ