શિવ પુરાણ · અધ્યાય 1.18

ઋષયઃ ઊચુઃ ।
બંધમોક્ષસ્વરૂપં હિ બ્રૂહિ સર્વાર્થવિત્તમ ।
સૂત ઉવાચ ।
બંધમોક્ષં તથોપાયં વક્ષ્યેઽહં શૃણુતાદરાત્

પ્રકૃત્યાદ્યષ્ટબંધેન બદ્ધો જીવઃ સ ઉચ્યતે ।
પ્રકૃત્યાદ્યષ્ટબંધેન નિર્મુક્તો મુક્ત ઉચ્યતે

પ્રકૃત્યાદિવશીકારો મોક્ષ ઇત્યુચ્યતે સ્વતઃ ।
બદ્ધજીવસ્તુ નિર્મુક્તો મુક્તજીવઃ સ કથ્યતે

પ્રકૃત્યગ્રે તતો બુદ્ધિરહંકારો ગુણાત્મકઃ ।
પંચતન્માત્રમિત્યેતે પ્રકૃત્યાદ્યષ્ટકં વિદુઃ

પ્રકૃટ્યાદ્યષ્ટજો દેહો દેહજં કર્મ ઉચ્યતે ।
પુનશ્ચ કર્મજો દેહો જન્મકર્મ પુનઃ પુનઃ

શરીરં ત્રિવિધં જ્ઞેયં સ્થૂલં સૂક્ષ્મં ચ કારણમ્ ।
સ્થૂલં વ્યાપારદં પ્રોક્તં સૂક્ષ્મમિંદ્રિ યભોગદમ્

કારણં ત્વાત્મભોગાર્થં જીવકર્માનુરૂપતઃ ।
સુખં દુઃખં પુણ્યપાપૈઃ કર્મભિઃ ફલમશ્નુતે

તસ્માદ્ધિ કર્મરજ્જ્વા હિ બદ્ધો જીવઃ પુનઃ પુનઃ ।
શરીરત્રયકર્મભ્યાં ચક્રવદ્ભ્રામ્યતે સદા

ચક્રભ્રમનિવૃત્યર્થં ચક્રકર્તારમીડયેત્ ।
પ્રકૃત્યાદિ મહાચક્રં પ્રકૃતેઃ પરતઃ શિવઃ

ચક્રકર્તા મહેશો હિ પ્રકૃતેઃ પરતોયતઃ ।
પિબતિ વાથ વમતિ જીવન્બાલો જલં યથા

શિવસ્તથા પ્રકૃત્યાદિ વશીકૃત્યાધિતિષ્ઠતિ ।
સર્વં વશીકૃતં યસ્માત્તસ્માચ્છિવ ઇતિ સ્મૃતઃ ।
શિવ એવ હિ સર્વજ્ઞઃ પરિપૂર્ણશ્ચ નિઃસ્પૃહઃ

સર્વજ્ઞતા તૃપ્તિરનાદિબોધઃ સ્વતંત્રતા નિત્યમલુપ્તશક્તિઃ ।
અનંતશક્તિશ્ચ મહેશ્વરસ્ય યન્માનસૈશ્વર્યમવૈતિ વેદઃ

અતઃ શિવપ્રસાદેન પ્રકૃત્યાદિવશં ભવેત્ ।
શિવપ્રસાદલાભાર્થં શિવમેવ પ્રપૂજયેત્

નિઃસ્પૃહસ્ય ચ પૂર્ણસ્ય તસ્ય પૂજા કથં ભવેત્ ।
શિવોદ્દેશકૃતં કર્મ પ્રસાદજનકં ભવેત્

લિંગે બેરે ભક્તજને શિવમુદ્દિશ્ય પૂજયેત્ ।
કાયેન મનસા વાચા ધનેનાપિ પ્રપૂજયેત્

પુજયા તુ મહેશો હિ પ્રકૃતેઃ પરમઃ શિવઃ ।
પ્રસાદં કુરુતે સત્યં પૂજકસ્ય વિશેષતઃ

શિવપ્રસાદાત્કર્માદ્યં ક્રમેણ સ્વવશં ભવેત્ ।
કર્મારભ્ય પ્રકૃત્યંતં યદાસર્વં વશં ભવેત્

તદામુક્ત ઇતિ પ્રોક્તઃ સ્વાત્મારામો વિરાજતે ।
પ્રસાદાત્પરમેશસ્ય કર્મ દેહો યદાવશઃ

તદા વૈ શિવલોકે તુ વાસઃ સાલોક્યમુચ્યતે ।
સામીપ્યં યાતિ સાંબસ્ય તન્માત્રે ચ વશં ગતે

તદા તુ શિવસાયુજ્યમાયુધાદ્યૈઃ ક્રિયાદિભિઃ ।
મહાપ્રસાદલાભે ચ બુદ્ધિશ્ચાપિ વશા ભવેત્

બુદ્ધિસ્તુ કાર્યં પ્રકૃતેસ્તત્સૃષ્ટિરિતિ કથ્યતે ।
પુનર્મહાપ્રસાદેન પ્રકૃતિર્વશમેષ્યતિ

શિવસ્ય માનસૈશ્વર્યં તદાઽયત્નં ભવિષ્યતિ ।
સાર્વજ્ઞાદ્યં શિવૈશ્વર્યં લબ્ધ્વા સ્વાત્મનિ રાજતે

તત્સાયુજ્યમિતિ પ્રાહુર્વેદાગમપરાયણાઃ ।
એવં ક્રમેણ મુક્તિઃ સ્યાલ્લિંગાદૌ પૂજયા સ્વતઃ

અતઃ શિવપ્રસાદાર્થં ક્રિયાદ્યૈઃ પૂજયેચ્છિવમ્ ।
શિવક્રિયા શિવતપઃ શિવમંત્રજપઃ સદા

શિવજ્ઞાનં શિવધ્યાનમુત્તરોત્તરમભ્યસેત્ ।
આસુપ્તેરામૃતેઃ કાલં નયેદ્વૈ શિવચિંતયા

સદ્યાદિભિશ્ચ કુસુમૈરર્ચયેચ્છિવમેષ્યતિ ।
ઋષય ઊચુઃ ।
લિંગાદૌ શિવપૂજાયા વિધાનં બ્રૂહિ સર્વતઃ

સૂત ઉવાચ ।
લિંગાનાં ચ ક્રમં વક્ષ્યે યથાવચ્છૃણુત દ્વિજાઃ ।
તદેવ લિંગં પ્રથમં પ્રણવં સાર્વકામિકમ્

સૂક્ષ્મપ્રણવરૂપં હિ સૂક્ષ્મરૂપં તુ નિષ્ફલમ્ ।
સ્થૂલલિંગં હિ સકલં તત્પંચાક્ષરમુચ્યતે

તયોઃ પૂજા તપઃ પ્રોક્તં સાક્ષાન્મોક્ષપ્રદે ઉભે ।
પૌરુષપ્રકૃતિભૂતાનિ લિંગાનિસુબહૂનિ ચ

તાનિ વિસ્તરતો વક્તું શિવો વેત્તિ ન ચાપરઃ ।
ભૂવિકારાણિ લિંગાનિ જ્ઞાતાનિ પ્રબ્રવીમિ વઃ

સ્વયં ભૂલિંગં પ્રથમં બિંદુલિંગંદ્વિતીયકમ્ ।
પ્રતિષ્ઠિતં ચરંચૈવ ગુરુલિંગં તુ પંચમમ્

દેવર્ષિતપસા તુષ્ટઃ સાન્નિધ્યાર્થં તુ તત્ર વૈ ।
પૃથિવ્યન્તર્ગતઃ શર્વો બીજં વૈ નાદરૂપતઃ

સ્થાવરાંકુરવદ્ભૂમિમુદ્ભિદ્ય વ્યક્ત એવ સઃ ।
સ્વયંભૂતં જાતમિતિ સ્વયંભૂરિતિ તં વિદુઃ

તલ્લિંગપૂજયા જ્ઞાનં સ્વયમેવ પ્રવર્દ્ધતે ।
સુવર્ણરજતાદૌ વા પૃથિવ્યાં સ્થિંડિલેપિ વા

સ્વહસ્તાલ્લિખિતં લિંગં શુદ્ધપ્રણવમંત્રકમ્ ।
યંત્રલિંગં સમાલિખ્ય પ્રતિષ્ઠાવાહનં ચરેત્

બિંદુનાદમયં લિંગં સ્થાવરં જંગમં ચ યત્ ।
ભાવનામયમેતદ્ધિ શિવદૃષ્ટં ન સંશયઃ

યત્ર વિશ્વસ્ય તે શંભુસ્તત્ર તસ્મૈ ફલપ્રદઃ ।
સ્વહસ્તાલ્લિખ્યતે યંત્રે સ્થાવરાદાવકૃત્રિમે

આવાહ્ય પૂજયેચ્છંભું ષોડશૈરુપચારકૈઃ ।
સ્વયમૈશ્વર્યમાપ્નોતિ જ્ઞાનમભ્યાસતો ભવેત્

દેવૈશ્ચ ઋષિભિશ્ચાપિ સ્વાત્મસિદ્ધ્યર્થમેવ હિ ।
સમંત્રેણાત્મહસ્તેન કૃતં યચ્છુદ્ધમંડલે

શુદ્ધભાવનયા ચૈવ સ્થાપિતં લિંગમુત્તમમ્ ।
તલ્લિંગં પૌરુષં પ્રાહુસ્તત્પ્રતિષ્ઠિતમુચ્યતે

તલ્લિંગપૂજયા નિત્યં પૌરુષૈશ્વર્યમાપ્નુયાત્ ।
મહદ્ભિર્બ્રાહ્મણૈશ્ચાપિ રાજભિશ્ચ મહાધનૈઃ

શિલ્પિનાકલ્પિતં લિંગં મંત્રેણ સ્થાપિતં ચ યત્ ।
પ્રતિષ્ઠિતં પ્રાકૃતં હિ પ્રાકૃતૈશ્વર્યભોગદમ્

યદૂર્જિતં ચ નિત્યં ચ તદ્ધિ પૌરુષમુચ્યતે ।
યદ્દુર્બલમનિત્યં ચ તદ્ધિ પ્રાકૃતમુચ્યતે

લિંગં નાભિસ્તથા જિહ્વા નાસાગ્રઞ્ચ શિખા ક્રમાત્ ।
કટ્યાદિષુ ત્રિલોકેષુ લિંગમાધ્યાત્મિકં ચરમ્

પર્વતં પૌરુષં પ્રોક્તં ભૂતલં પ્રાકૃતં વિદુઃ ।
વૃક્ષાદિ પૌરુષં જ્ઞેયં ગુલ્માદિ પ્રાકૃતં વિદુઃ

ષાષ્ટિકં પ્રાકૃતં જ્ઞેયં શાલિગોધૂમપૌરુષમ્ ।
ઐશ્વર્યં પૌરુષં વિદ્યાદણિમાદ્યષ્ટસિદ્ધિદમ્

સુસ્ત્રીધનાદિવિષયં પ્રાકૃતં પ્રાહુરાસ્તિકાઃ ।
પ્રથમં ચરલિંગેષુ રસલિંગં પ્રકથ્યતે

રસલિંગં બ્રાહ્મણાનાં સર્વાભીષ્ટપ્રદં ભવેત્ ।
બાણલિંગં ક્ષત્રિયાણાં મહારાજ્યપ્રદં શુભમ્

સ્વર્ણલિંગં તુ વૈશ્યાનાં મહાધનપતિત્વદમ્ ।
શિલાલિંગં તુ શૂદ્રા ણાં મહાશુદ્ધિકરં શુભમ્

સ્ફાટિકં બાણલિંગં ચ સર્વેષાંસર્વકામદમ્ ।
સ્વીયાભાવેઽન્યદીયં તુ પૂજાયાં ન નિષિદ્ધ્યતે

સ્ત્રીણાં તુ પાર્થિવં લિંગં સભર્તૃણાં વિશેષતઃ ।
વિધવાનાં પ્રવૃત્તાનાં સ્ફાટિકં પરિકીર્તિતમ્

વિધવાનાં નિવૃત્તાનાં રસલિંગં વિશિષ્યતે ।
બાલ્યેવાયૌવનેવાપિ વાર્દ્ધકેવાપિ સુવ્રતાઃ

શુદ્ધસ્ફટિકલિંગં તુ સ્ત્રીણાં તત્સર્વભોગદમ્ ।
પ્રવૃત્તાનાં પીઠપૂજા સર્વાભીષ્ટપ્રદા ભુવિ

પાત્રેણૈવ પ્રવૃત્તસ્તુ સર્વપૂજાં સમાચરેત્ ।
અભિષેકાંતે નૈવેદ્યં શાલ્યન્નેન સમાચરેત્

પૂજાંતે સ્થાપયેલ્લિંગં સંપુટેષુ પૃથગ્ગૃહે ।
કરપૂજાનિ વૃત્તાનાં સ્વભોજ્યં તુ નિવેદયેત્

નિવૃત્તાનાં પરં સૂક્ષ્મલિંગમેવ વિશિષ્યતે ।
વિભૂત્યભ્યર્ચનં કુર્યાદ્વિભૂતિં ચ નિવેદયેત્

પૂજાં કૃત્વાથ તલ્લિંગં શિરસા ધારયેત્સદા ।
વિભૂતિસ્ત્રિવિધા પ્રોક્તા લોકવેદશિવાગ્નિભિઃ

લોકાગ્નિજમથો ભસ્મદ્ર વ્યશુદ્ધ્યર્થમાવહેત્ ।
મૃદ્દારુલોહરૂપાણાં ધાન્યાનાં ચ તથૈવ ચ

તિલાદીનાં ચ દ્ર વ્યાણાં વસ્ત્રાદીનાં તથૈવ ચ ।
તથા પર્યુષિતાનાં ચ ભસ્મના શિદ્ધિરિષ્યતે

શ્વાદિભિર્દૂષિતાનાં ચ ભસ્મના શુદ્ધિરિષ્યતે ।
સજલં નિર્જલં ભસ્મ યથાયોગ્યં તુ યોજયેત્

વેદાગ્નિજં તથા ભસ્મ તત્કર્માંતેષુ ધારયેત્ ।
મંત્રેણ ક્રિયયા જન્યં કર્માગ્નૌ ભસ્મરૂપધૃક્

તદ્ભસ્મધારણાત્કર્મ સ્વાત્મન્યારોપિતં ભવેત્ ।
અઘોરેણાત્મમંત્રેણ બિલ્વકાષ્ઠં પ્રદાહયેત્

શિવાગ્નિરિતિ સંપ્રોક્તસ્તેન દગ્ધં શિવાગ્નિજમ્ ।
કપિલાગોમયં પૂર્વં કેવલં ગવ્યમેવ વા

શમ્યસ્વત્થપલાશાન્વા વટારમ્વધબિલ્વકાન્ ।
શિવાગ્નિના દહેચ્છુદ્ધં તદ્વૈ ભસ્મ શિવાગ્નિજમ્

દર્ભાગ્નૌ વા દહેત્કાષ્ઠં શિવમંત્રં સમુચ્ચરન્ ।
સમ્યક્સંશોધ્ય વસ્ત્રેણ નવકુંભે નિધાપયેત્

દીપ્ત્યર્થં તત્તુ સંગ્રાહ્યં મન્યતે પૂજ્યતેપિ ચ ।
ભસ્મશબ્દાર્થ એવં હિ શિવઃ પૂર્વં તથાઽકરોત્

યથા સ્વવિષયે રાજા સારં ગૃહ્ણાતિ યત્કરમ્ ।
યથા મનુષ્યાઃ સસ્યાદીન્દગ્ધ્વા સારં ભજંતિ વૈ

યથા હિ જાઠરાગ્નિશ્ચ ભક્ષ્યાદીન્વિવિધાન્બહૂન્ ।
દગ્ધ્વા સારતરં સારાત્સ્વદેહં પરિપુષ્યતિ

તથા પ્રપંચકર્તાપિ સ શિવઃ પરમેશ્વરઃ ।
સ્વાધિષ્ઠેયપ્રપંચસ્ય દગ્ધ્વા સારં ગૃહીતવાન્

દગ્ધ્વા પ્રપંચં તદ્ભસ્મ્ અસ્વાત્મન્યારોપયચ્છિવઃ ।
ઉદ્ધૂલનેન વ્યાજેન જગત્સારં ગૃહીતવાન્

સ્વરત્નં સ્થાપયામાસ સ્વકીયે હિ શરીરકે ।
કેશમાકાશસારેણ વાયુસારેણ વૈ મુખમ્

હૃદયં ચાગ્નિસારેણ ત્વપાં સારેણ વૈકટિમ્ ।
જાનુ ચાવનિસારેણ તદ્વત્સર્વં તદંગકમ્

બ્રહ્મવિષ્ણ્વોશ્ચ રુદ્રા ણાં સારં ચૈવ ત્રિપુંડ્રકમ્ ।
તથા તિલકરૂપેણ લલાટાન્તે મહેશ્વરઃ

ભવૃદ્ધ્યા સર્વમેતદ્ધિ મન્યતે સ્વયમૈત્યસૌ ।
પ્રપંચસારસર્વસ્વમનેનૈવ વશીકૃતમ્

તસ્માદસ્ય વશીકર્તા નાસ્તીતિ સ શિવઃ સ્મૃતઃ ।
યથા સર્વમૃગાણાં ચ હિંસકો મૃગહિંસકઃ

અસ્ય હિંસામૃગો નાસ્તિ તસ્માત્સિંહ ઇતીરિતઃ ।
શં નિત્યં સુખમાનંદમિકારઃ પુરુષઃ સ્મૃતઃ

વકારઃ શક્તિરમૃતં મેલનં શિવ ઉચ્યતે ।
તસ્માદેવં સ્વમાત્માનં શિવં કૃત્વાર્ચયેચ્છિવમ્

તસ્માદુદ્ધૂલનં પૂર્વં ત્રિપુંડ્રં ધારયેત્પરમ્ ।
પૂજાકાલે હિ સજલં શુદ્ધ્યર્થં નિર્જલં ભવેત્

દિવા વા યદિ વારાત્રૌ નારી વાથ નરોપિ વા ।
પૂજાર્થં સજલં ભસ્મ ત્રિપુંડ્રેણૈવ ધારયેત્

ત્રિપુંડ્રં સજલં ભસ્મ ધૃત્વા પૂજાં કરોતિ યઃ ।
શિવપૂજાં ફલં સાંગં તસ્યૈવ હિ સુનિશ્ચિતમ્

ભસ્મ વૈ શિવમંત્રેણ ધૃત્વા હ્યત્યાશ્રમી ભવેત્ ।
શિવાશ્રમીતિ સંપ્રોક્તઃ શિવૈકપરમો યતઃ

શિવવ્રતૈકનિષ્ઠસ્ય નાશૌચં ન ચ સૂતકમ્ ।
લલાટેઽગ્રે સિતં ભસ્મ તિલકં ધારયેન્મૃદા

સ્વહસ્તાદ્ગુરુહસ્તાદ્વાશિવભક્તસ્ય લક્ષણમ્ ।
ગુણાન્રુંધ ઇતિ પ્રોક્તો ગુરુશબ્દસ્ય વિગ્રહઃ

સવિકારાન્રાજસાદીન્ગુણાન્રુંધે વ્યપોહતિ ।
ગુણાતીતઃ પરશિવો ગુરુરૂપં સમાશ્રિતઃ

ગુણત્રયં વ્યપોહ્યાગ્રે શિવં બોધયતીતિ સઃ ।
વિશ્વસ્તાનાં તુ શિષ્યાણાં ગુરુરિત્યભિધીયતે

તસ્માદ્ગુરુશરીરં તુ ગુરુલિંગં ભવેદ્બુધઃ ।
ગુરુલિંગસ્ય પૂજા તુ ગુરુશુશ્રૂષણં ભવેત્

શ્રુતં કરોતિ શુશ્રૂષા કાયેન મનસા ગિરા ।
ઉક્તં યદ્ગુરુણા પૂર્વં શક્યં વાઽશક્યમેવ વા

કરોત્યેવ હિ પૂતાત્મા પ્રાણૈરપિ ધનૈરપિ ।
તસ્માદ્વૈ શાસને યોગ્યઃ શિષ્ય ઇત્યભિધીયતે

શરીરાદ્યર્થકં સર્વં ગુરોર્દત્ત્વા સુશિષ્યકઃ ।
અગ્રપાકં નિવેદ્યાગ્રેભુંજીયાદ્ગુર્વનુજ્ઞયા

શિષ્યઃ પુત્ર ઇતિ પ્રોક્તઃ સદાશિષ્યત્વયોગતઃ ।
જિહ્વાલિંગાન્મંત્રશુક્રં કર્ણયોનૌ નિષિચ્યવૈ

જાતઃ પુત્રો મંત્રપુત્રઃ પિતરં પૂજયેદ્ગુરુમ્ ।
નિમજ્જયતિ પુત્રં વૈ સંસારે જનકઃ પિતા

સંતારયતિ સંસારાદ્ગુરુર્વૈ બોધકઃ પિતા ।
ઉભયોરંતરં જ્ઞાત્વા પિતરં ગુરુમર્ચયેત્

અંગશુશ્રૂષયા ચાપિ ધનાદ્યૈઃ સ્વાર્જિતૈર્ગુરુમ્ ।
પાદાદિકેશપર્યંતં લિંગાન્યંગાનિ યદ્ગુરોઃ

ધનરૂપૈઃ પાદુકાદ્યૈઃ પાદસંગ્રણાદિભિઃ ।
સ્નાનાભિષેકનૈવેદ્યૈર્ભોજનૈશ્ચ પ્રપૂજયેત્

ગુરુપૂજૈવ પૂજા સ્યાચ્છિવસ્ય પરમાત્મનઃ ।
ગુરુશેષં તુ યત્સર્વમાત્મશુદ્ધિકરં ભવેત્

ગુરોઃ શેષઃ શિવોચ્છિષ્ટં જલમન્નાદિનિર્મિતમ્ ।
શિષ્યાણાં શિવભક્તાનાં ગ્રાહ્યં ભોજ્યં ભવેદ્દ્વિજાઃ

ગુર્વનુજ્ઞાવિરહિતં ચોરવત્સકલં ભવેત્ ।
ગુરોરપિ વિશેષજ્ઞં યત્નાદ્ગૃહ્ણીત વૈ ગુરુમ્

અજ્ઞાનમોચનં સાધ્યં વિશેષજ્ઞો હિ મોચકઃ ।
આદૌ ચ વિઘ્નશમનં કર્તવ્યં કર્મ પૂર્તયે

નિર્વિઘ્નેન કૃતં સાંગં કર્મ વૈ સફલં ભવેત્ ।
તસ્માત્સકલકર્માદૌ વિઘ્નેશં પૂજયેદ્ બુધઃ

સર્વબાધાનિવૃત્ત્યર્થં સર્વાન્દેવાન્યજેદ્બુધઃ ।
જ્વરાદિગ્રંથિરોગાશ્ચ બાધા હ્યાધ્યાત્મિકા મતા

પિશાચજંબુકાદીનાં વલ્મીકાદ્યુદ્ભવે તથા ।
અકસ્માદેવ ગોધાદિજંતૂનાં પતનેપિ ચ

ગૃહે કચ્છપસર્પસ્ત્રીદુર્જનાદર્શનેપિ ચ ।
વૃક્ષનારીગવાદીનાં પ્રસૂતિવિષયેપિ ચ

ભાવિદુઃખં સમાયાતિ તસ્માત્તે ભૌતિકા મતા ।
અમેધ્યા શનિપાતશ્ચ મહામારી તથૈવ ચ

જ્વરમારી વિષૂચિશ્ચ ગોમારી ચ મસૂરિકા ।
જન્મર્ક્ષગ્રહસંક્રાંતિગ્રહયોગાઃ સ્વરાશિકે

દુઃસ્વપ્નદર્શનાદ્યાશ્ચ મતા વૈ હ્યધિદૈવિકાઃ ।
શવચાંડાલપતિતસ્પર્શાદ્યેંતર્ગૃહે ગતે

એતાદૃશે સમુત્પન્ને ભાવિદુઃખસ્ય સૂચકે ।
શાંતિયજ્ઞં તુ મતિમાન્કુર્યાત્તદ્દોષશાંતયે

દેવાલયેઽથ ગોષ્ઠે વા ચૈત્યે વાપિ ગૃહાંગણે ।
પ્રાદેશોન્નતધિષ્ણ્યે વૈ દ્વિહસ્તે ચ સ્વલંકૃતે

ભારમાત્રવ્રીહિધાન્યં પ્રસ્થાપ્ય પરિસૃત્ય ચ ।
મધ્યે વિલિખ્યકમલં તથા દિક્ષુવિલિખ્ય વૈ

તંતુના વેષ્ટિતં કુંભં નવગુગ્ગુલધૂપિતમ્ ।
મધ્યે સ્થાપ્ય મહાકુંભં તથા દિક્ષ્વપિ વિન્યસેત્

સનાલામ્રકકૂર્ચાદીન્કલશાંશ્ચ તથાષ્ટસુ ।
પૂરયેન્મંત્રપૂતેન પંચદ્ર વ્યયુતેન હિ

પ્રક્ષિપેન્નવ રત્નાનિ નીલાદીન્ક્રમશસ્તથા ।
કર્મજ્ઞં ચ સપત્નીકમાચાર્યં વરયેદ્બુધઃ

સુવર્ણપ્રતિમાં વિષ્ણોરિંદ્રા દીનાં ચ નિક્ષિપેત્ ।
સશિરસ્કે મધ્યકુંભે વિષ્ણુમાબાહ્ય પૂજયેત્

પ્રાગાદિષુ યથામંત્રમિંદ્રા દીન્ક્રમશો યજેત્ ।
તત્તન્નામ્ના ચતુર્થ્યાં ચ નમોન્તે ન યથાક્રમમ્

આવાહનાદિકં સર્વમાચાર્યેણૈવ કારયેત્ ।
આચાર્ય ઋત્વિજા સાર્ધં તન્માત્રાન્પ્રજપેચ્છતમ્

કુંભસ્ય પશ્ચિમે ભાગે જપાંતે હોમમાચરેત્ ।
કોટિં લક્ષં સહસ્રં વા શતમષ્ટોત્તરં બુધાઃ

એકાહં વા નવાહં વા તથા મંડલમેવ વા ।
યથાયોગ્યં પ્રકુર્વીત કાલદેશાનુસારતઃ

શમીહોમશ્ચ શાંત્યર્થે વૃત્ત્યર્થે ચ પલાશકમ્ ।
સમિદન્નાજ્યકૈર્દ્ર વ્યૈર્નામ્ના મંત્રેણ વા હુનેત્

પ્રારંભે યત્કૃતં દ્ર વ્યં તત્ક્રિયાંતં સમાચરેત્ ।
પુણ્યાહં વાચયિત્વાંતે દિને સંપ્રોક્ષ્યયેજ્જલૈઃ

બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્પશ્ચાદ્યાવદાહુતિસંખ્યયા ।
આચાર્યશ્ચ હવિષ્યાશીઋત્વિજશ્ચ ભવેદ્બુધાઃ

આદિત્યાદીન્ગ્રહાનિષ્ટ્વા સર્વહોમાંત એવ હિ ।
ઋત્વિભ્યો દક્ષિણાં દદ્યાન્નવરત્નં યથાક્રમમ્

દશદાનં તતઃ કુર્યાદ્ભૂરિદાનં તતઃ પરમ્ ।
બાલાનામુપનીતાનાં ગૃહિણાં વનિનાં ધનમ્

કન્યાનાં ચ સભર્તૃ-ણાં વિધવાનાં તતઃ પરમ્ ।
તંત્રોપકરણં સર્વમાચાર્યાય નિવેદયેત્

ઉત્પાતાનાં ચ મારીણાં દુઃખસ્વામી યમઃ સ્મૃતઃ ।
તસ્માદ્યમસ્ય પ્રીત્યર્થં કાલદાનં પ્રદાપયેત્

શતનિષ્કેણ વા કુર્યાદ્દશનિષ્કેણ વા પુનઃ ।
પાશાંકુશધરં કાલં કુર્યાત્પુરુષરૂપિણમ્

તત્સ્વર્ણપ્રતિમાદાનં કુર્યાદ્દક્ષિણયા સહ ।
તિલદાનં તતઃ કુર્યાત્પૂર્ણાયુષ્યપ્રસિદ્ધયે

આજ્યાવેક્ષણદાનં ચ કુર્યાદ્વ્યાધિનિવૃત્તયે ।
સહસ્રં ભોજયેદ્વિપ્રાન્દરિદ્રઃ શતમેવ વા

વિત્તાભાવે દરિદ્ર સ્તુ યથાશક્તિ સમાચરેત્ ।
ભૈરવસ્ય મહાપૂજાં કુર્યાદ્ભૂતાદિશાંતયે

મહાભિષેકં નૈવેદ્યં શિવસ્યાન્તે તુકારયેત્ ।
બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્પશ્ચાદ્ભૂરિભોજનરૂપતઃ

એવં કૃતેન યજ્ઞેન દોષશાંતિમવાપ્નુયાત્ ।
શાંતિયજ્ઞમિમં કુર્યાદ્વર્ષે વર્ષે તુ ફાલ્ગુને

દુર્દર્શનાદૌ સદ્યો વૈ માસમાત્રે સમાચરેત્ ।
મહાપાપાદિસંપ્રાપ્તૌ કુર્યાદ્ભૈરવપૂજનમ્

મહાવ્યાધિસમુત્પત્તૌ સંકલ્પં પુનરાચરેત્ ।
સર્વભાવે દરિદ્ર સ્તુ દીપદાનમથાચરેત્

તદપ્યશક્તઃ સ્નાત્વા વૈ યત્કિંચિદ્દાનમાચરેત્ ।
દિવાકરં નમસ્કુર્યાન્મન્ત્રેણાષ્ટોત્તરં શતમ્

સહસ્રમયુતં લક્ષં કોટિં વા કારયેદ્ બુધઃ ।
નમસ્કારાત્મયજ્ઞેન તુષ્ટાઃ સ્યુઃ સર્વદેવતાઃ

ત્વત્સ્વરૂપેર્પિતા બુદ્ધિર્નતેઽશૂન્યે ચ રોચતિ ।
યા ચાસ્ત્યસ્મદહંતેતિ ત્વયિ દૃષ્ટે વિવર્જિતા

નમ્રોઽહં હિ સ્વદેહેન ભો મહાંસ્ત્વમસિ પ્રભો ।
ન શૂન્યો મત્સ્વરૂપો વૈ તવ દાસોઽસ્મિ સાંપ્રતમ્

યથાયોગ્યં સ્વાત્મયજ્ઞં નમસ્કારં પ્રકલ્પયેત્ ।
અથાત્ર શિવનૈવેદ્યં દત્ત્વા તાંબૂલમાહરેત્

શિવપ્રદક્ષિણં કુર્યાત્સ્વયમષ્ટોત્તરં શતમ્ ।
સહસ્રમયુતં લક્ષં કોટિમન્યેન કારયેત્

શિવપ્રદક્ષિણાત્સર્વં પાતકં નશ્યતિ ક્ષણાત્ ।
દુઃખસ્ય મૂલં વ્યાધિર્હિ વ્યાધેર્મૂલં હિ પાતકમ્

ધર્મેણૈવ હિ પાપાનામપનોદનમીરિતમ્ ।
શિવોદ્દેશકૃતો ધર્મઃ ક્ષમઃ પાપવિનોદને

અધ્યક્ષં શિવધર્મેષુ પ્રદક્ષિણમિતીરિતમ્ ।
ક્રિયયા જપરૂપં હિ પ્રણવં તુ પ્રદક્ષિણમ્

જનનં મરણં દ્વંદ્વં માયાચક્રમિતીરિતમ્ ।
શિવસ્ય માયાચક્રં હિ બલિપીઠં તદુચ્યતે

બલિપીઠં સમારભ્ય પ્રાદક્ષિણ્યક્રમેણ વૈ ।
પદે પદાંતરં ગત્વા બલિપીઠં સમાવિશેત્

નમસ્કારં તતઃ કુર્યાત્પ્રદક્ષિણમિતીરિતમ્ ।
નિર્ગમાજ્જનનં પ્રાપ્તં નમસ્ત્વાત્મસમર્પણમ્

જનનં મરણં દ્વંદ્વં શિવમાયાસમર્પિતમ્ ।
શિવમાયાર્પિતદ્વંદ્વો ન પુનસ્ત્વાત્મભાગ્ભવેત્

યાવદ્દેહં ક્રિયાધીનઃ સજીવો બદ્ધ ઉચ્યતે ।
દેહત્રયવશીકારે મોક્ષ ઇત્યુચ્યતે બુધૈઃ

માયાચક્રપ્રણેતા હિ શિવઃ પરમકારણમ્ ।
શિવમાયાર્પિતદ્વંદ્વં શિવસ્તુ પરિમાર્જતિ

શિવેન કલ્પિતં દ્વંદ્વં તસ્મિન્નેવ સમર્પયેત્ ।
શિવસ્યાતિપ્રિયં વિદ્યાત્પ્રદક્ષિણં નમો બુધાઃ

પ્રદક્ષિણનમસ્કારાઃ શિવસ્ય પરમાત્મનઃ ।
ષોડશૈરુપચારૈશ્ચ કૃતપૂજા ફલપ્રદા

પ્રદક્ષિણાઽવિનાશ્યં હિ પાતકં નાસ્તિ ભૂતલે ।
તસ્માત્પ્રદક્ષિણેનૈવ સર્વપાપં વિનાશયેત્

શિવપૂજાપરો મૌની સત્યાદિગુણસંયુતઃ ।
ક્રિયાતપોજપજ્ઞાનધ્યાનેષ્વેકૈકમાચરેત્

ઐશ્વર્યં દિવ્યદેહશ્ચ જ્ઞાનમજ્ઞાનસંશયઃ ।
શિવસાન્નિધ્યમિત્યેતે ક્રિયાદીનાં ફલં ભવેત્

કરણેન ફલં યાતિ તમસઃ પરિહાપનાત્ ।
જન્મનઃ પરિમાર્જિત્વાજ્જ્ઞબુદ્ધ્યા જનિતાનિ ચ

યથાદેશં યથાકાલં યથાદેહં યથાધનમ્ ।
યથાયોગ્યં પ્રકુર્વીત ક્રિયાદીઞ્છિવભક્તિમાન્

ન્યાયાર્જિતસુવિત્તેન વસેત્પ્રાજ્ઞઃ શિવસ્થલે ।
જીવહિંસાદિરહિતમતિક્લેશવિવર્જિતમ્

પંચાક્ષરેણ જપ્તં ચ તોયમન્નં વિદુઃ સુખમ્ ।
અથવાઽહુર્દરિદ્ર સ્ય ભિક્ષાન્નંજ્ઞાનદં ભવેત્

શિવભક્તસ્ય ભિક્ષાન્નંશિવભક્તિવિવર્ધનમ્ ।
શંભુસત્રમિતિ પ્રાહુર્ભિક્ષાન્નંશિવયોગિનઃ

યેન કેનાપ્યુપાયેન યત્ર કુત્રાપિ ભૂતલે ।
શુદ્ધાન્નભુક્સદા મૌનીરહસ્યં ન પ્રકાશયેત્

પ્રકાશયેત્તુ ભક્તાનાં શિવમાહાત્મ્યમેવ હિ ।
રહસ્યં શિવમંત્રસ્ય શિવો જાનાતિ નાપરઃ

શિવભક્તો વસેન્નિત્યં શિવલિંગં સમાશ્રિતઃ ।
સ્થાણુલિંગાશ્રયેણૈવ સ્થાણુર્ભવતિ ભૂસુરાઃ

પૂજયા ચરલિંગસ્ય ક્રમાન્મુક્તો ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
સર્વમુક્તં સમાસેન સાધ્યસાધનમુત્તમમ્

વ્યાસેન યત્પુરાપ્રોક્તં યચ્છ્રુતં હિ મયા પુરા ।
ભદ્ર મસ્તુ હિ વોઽસ્માકં શિવભક્તિર્દૃઢાઽસ્તુસા

ય ઇમં પઠતેઽધ્યાયં યઃ શૃણોતિ નરઃ સદા ।
શિવજ્ઞાનં સ લભતેશિવસ્ય કૃપયા બુધાઃ

ઇતિ શ્રીશૈવેમહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાં સાધ્યસાધનખંડે શિવલિંગમહિમાવર્ણનં નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ