શિવ પુરાણ · અધ્યાય 1.17

ઋષય ઊચુઃ ।
પ્રણવસ્ય ચ માહાત્મ્યં ષડ્લિંગસ્ય મહામુને ।
શિવભક્તસ્ય પૂજાં ચ ક્રમશો બ્રૂહિ નઃપ્રભો

સૂત ઉવાચ ।
તપોધનૈર્ભવદ્ભિશ્ચ સમ્યક્પ્રશ્નસ્ત્વયં કૃતઃ ।
અસ્યોત્તરં મહાદેવો જાનાતિ સ્મ ન ચાપરઃ

અથાપિ વક્ષ્યે તમહં શિવસ્ય કૃપયૈવ હિ ।
શિવોઽસ્માકં ચ યુષ્માકં રક્ષાં ગૃહ્ણાતુ ભૂરિશઃ

પ્રો હિ પ્રકૃતિજાતસ્ય સંસારસ્ય મહોદધેઃ ।
નવં નાવાંતરમિતિ પ્રણવં વૈ વિદુર્બુધાઃ

પ્રઃ પ્રપંચો ન નાસ્તિવો યુષ્માકં પ્રણવં વિદુઃ ।
પ્રકર્ષેણ નયેદ્યસ્માન્મોક્ષં વઃ પ્રણવં વિદુઃ

સ્વજાપકાનાં યોગિનાં સ્વમંત્રપૂજકસ્ય ચ ।
સર્વકર્મક્ષયં કૃત્વા દિવ્યજ્ઞાનં તુ નૂતનમ્

તમેવ માયારહિતં નૂતનં પરિચક્ષતે ।
પ્રકર્ષેણ મહાત્માનં નવં શુદ્ધસ્વરૂપકમ્

નૂતનં વૈ કરોતીતિ પ્રણવં તં વિદુર્બુધાઃ ।
પ્રણવં દ્વિવિધં પ્રોક્તં સૂક્ષ્મસ્થૂલવિભેદતઃ

સૂક્ષ્મમેકાક્ષરં વિદ્યાત્સ્થૂલં પંચાક્ષરં વિદુઃ ।
સૂક્ષ્મમવ્યક્તપંચાર્ણં સુવ્યક્તાર્ણં તથેતરત્

જીવન્મુક્તસ્ય સૂક્ષ્મં હિ સર્વસારં હિ તસ્ય હિ ।
મંત્રેણાર્થાનુસંધાનં સ્વદેહવિલયાવધિ

સ્વદેહેગલિતે પૂર્ણં શિવં પ્રાપ્નોતિ નિશ્ચયઃ ।
કેવલં મંત્રજાપી તુ યોગં પ્રાપ્નોતિ નિશ્ચયઃ

ષટ્ત્રિંશત્કોટિજાપી તુ નિશ્ચયં યોગમાપ્નુયાત્ ।
સૂક્ષ્મં ચ દ્વિવિધં જ્ઞેયં હ્રસ્વદીર્ઘવિભેદતઃ

અકારશ્ચ ઉકારશ્ચ મકારશ્ચ તતઃ પરમ્ ।
બિંદુનાદયુતં તદ્ધિ શબ્દકાલકલાન્વિતમ્

દીર્ઘપ્રણવમેવં હિ યોગિનામેવ હૃદ્ગતમ્ ।
મકારં તંત્રિતત્ત્વં હિ હ્રસ્વપ્રણવ ઉચ્યતે

શિવઃ શક્તિસ્તયોરૈક્યં મકારં તુ ત્રિકાત્મકમ્ ।
હ્રસ્વમેવં હિ જાપ્યં સ્યાત્સર્વપાપક્ષયૈષિણામ્

ભૂવાયુકનકાર્ણોદ્યોઃશબ્દાદ્યાશ્ચ તથા દશ ।
આશાન્વયેદશપુનઃ પ્રવૃત્તા ઇતિ કથ્યતે

હ્રસ્વમેવ પ્રવૃત્તાનાં નિવૃત્તાનાં તુ દીર્ઘકમ્ ।
વ્યાહૃત્યાદૌ ચ મંત્રાદૌ કામં શબ્દકલાયુતમ્

વેદાદૌ ચ પ્રયોજ્યં સ્યાદ્વંદને સંધ્યયોરપિ ।
નવકૌટિજપાઞ્જપ્ત્વા સંશુદ્ધઃ પુરુષો ભવેત્

પુનશ્ચ નવકોટ્યા તુ પૃથિવીજયમાપ્નુયાત્ ।
પુનશ્ચ નવકોટ્યા તુ હ્યપાંજયમવાપ્નુયાત્

પુનશ્ચ નવકોટ્યા તુ તેજસાંજયમાપ્નુયાત્ ।
પુનશ્ચ નવકોટ્યા તુ વાયોર્જયમવાપ્નુયાત્ ।
આકાશજયમાપ્નોતિ નવકોટિજપેન વૈ

ગંધાદીનાંક્રમેણૈવનવકોટિજપેણવૈ ।
અહંકારસ્ય ચ પુનર્નવ કોટિજપેન વૈ

સહસ્રમંત્રજપ્તેન નિત્યશુદ્ધો ભવેત્પુમાન્ ।
તતઃ પરં સ્વસિદ્ધ્યર્થં જપો ભવતિ હિ દ્વિજાઃ

એવમષ્ટોત્તરશતકોટિજપ્તેન વૈ પુનઃ ।
પ્રણવેન પ્રબુદ્ધસ્તુ શુદ્ધયોગમવાપ્નુયાત્

શુદ્ધયોગેન સંયુક્તો જીવન્મુક્તો ન સંશયઃ ।
સદા જપન્સદાધ્યાયઞ્છિવં પ્રણવરૂપિણમ્

સમાધિસ્થો મહાયોગીશિવ એવ ન સંશયઃ ।
ઋષિચ્છંદોદેવતાદિ ન્યસ્ય દેહેપુનર્જપેત્

પ્રણવં માતૃકાયુક્તં દેહે ન્યસ્ય ઋષિર્ભવેત્ ।
દશમાતૃષડધ્વાદિ સર્વં ન્યાસફલં લભેત્

પ્રવૃત્તાનાં ચ મિશ્રાણાં સ્થૂલપ્રણવમિષ્યતે ।
ક્રિયાતપોજપૈર્યુક્તાસ્ત્રિવિધાઃ શિવયોગિનઃ

ધનાદિવિભવૈશ્ચૈવ કરાદ્યંગૈર્નમાદિભિઃ ।
ક્રિયયા પૂજયા યુક્તઃ ક્રિયાયોગીતિ કથ્યતે

પૂજાયુક્તશ્ચ મિતભુગ્બાહ્યેંદ્રિ યજયાન્વિતઃ ।
પરદ્રો હાદિરહિતસ્તપોયોગીતિ કથ્યતે

એતૈર્યુક્તઃ સદા ક્રુદ્ધઃ સર્વકામાદિવર્જિતઃ ।
સદા જપપરઃ શાંતોજપયોગીતિ તં વિદુઃ

ઉપચારૈઃ ષોડશભિઃ પૂજયા શિવયોગિનામ્ ।
સાલોક્યાદિક્રમેણૈવ શુદ્ધો મુક્તિં લભેન્નરઃ

જપયોગમથો વક્ષ્યે ગદતઃ શૃણુત દ્વિજાઃ ।
તપઃકર્તુર્જપઃ પ્રોક્તો યજ્જપન્પરિમાર્જતે

શિવનામ નમઃપૂર્વં ચતુર્થ્યાં પંચતત્ત્વકમ્ ।
સ્થૂલપ્રણવરૂપં હિ શિવપંચાક્ષરં દ્વિજાઃ

પંચાક્ષરજપેનૈવ સર્વસિદ્ધિં લભેન્નરઃ ।
પ્રણવેનાદિસંયુક્તં સદા પંચાક્ષરં જપેત્

ગુરૂપદેશં સંગમ્ય સુખવાસે સુભૂતલે ।
પૂર્વપક્ષે સમારભ્ય કૃષ્ણભૂતાવધિ દ્વિજાઃ

માઘં ભાદ્રં વિશિષ્ટં તુ સર્વકાલોત્તમોત્તમમ્ ।
એકવારં મિતાશીતુ વાગ્યતો નિયતેંદ્રિ યઃ

સ્વસ્ય રાજપિતૃ-ણાં ચ શુશ્રૂષણં ચ નિત્યશઃ ।
સહસ્રજપમાત્રેણ ભવેચ્છુદ્ધોઽન્યથા ઋણી

પંચાક્ષરં પંચલક્ષં જપેચ્છિવમનુસ્મરન્ ।
પદ્માસનસ્થં શિવદં ગંગાચંદ્ર કલાન્વિતમ્

વામોરુસ્થિતશક્ત્યા ચ વિરાજં તં મહાગણૈઃ ।
મૃગટંકધરં દેવં વરદાભયપાણિકમ્

સદાનુગ્રહકર્ત્તારં સદા શિવમનુસ્મરન્ ।
સંપૂજ્ય મનસા પૂર્વં હૃદિવાસૂર્યમંડલે

જપેત્પંચાક્ષરીં વિદ્યાં પ્રાણ્મુખઃ શુદ્ધકર્મકૃત્ ।
પ્રાતઃ કૃષ્ણચતુર્દશ્યાં નિત્યકર્મસમાપ્ય ચ

મનોરમે શુચૌ દેશે નિયતઃ શુદ્ધમાનસઃ ।
પંચાક્ષરસ્ય મંત્રસ્ય સહસ્રં દ્વાદશં જપેત્

વરયેચ્ચ સપત્નીકાઞ્છૈવાન્વૈ બ્રાહ્મણોત્તમાન્ ।
એકં ગુરુવરં શિષ્ટં વરયેત્સાંબમૂર્તિકમ્

ઈશાનં ચાથ પુરુષમઘોરં વામમેવ ચ ।
સદ્યોજાતં ચ પંચૈવ શિવભક્તાન્દ્વિજોત્તમાન્

પૂજાદ્ર વ્યાણિ સંપાદ્ય શિવપૂજાં સમારભેત્ ।
શિવપૂજાં ચ વિધિવત્કૃત્વા હોમં સમારભેત્

મુખાંતં ચ સ્વસૂત્રેણ કૃત્વા હોમં સમારભેત્ ।
દશૈકં વા શતૈકં વા સહસ્રૈકમથાપિ વા

કાપિલેન ઘૃતેનૈવ જુહુયાત્સ્વયમેવ હિ ।
કારયેચ્છિવભક્તૈર્વાપ્યષ્ટોત્તરશતં બુધઃ

હોમાન્તે દક્ષિણા દેયા ગુરોર્ગોમિથુનં તથા ।
ઈશાનાદિસ્વરૂપાંસ્તાન્ગુરું સાંબં વિભાવ્ય ચ

તેષાં પત્સિક્તતોયેન સ્વશિરઃ સ્નાનમાચરેત્ ।
ષટ્ત્રિંશત્કોટિતીર્થેષુ સદ્યઃ સ્નાનફલં લભેત્

દશાંગમન્નં તેષાં વૈ દદ્યાદ્વૈભક્તિપૂર્વકમ્ ।
પરાબુદ્ધ્યા ગુરોઃ પત્નીમીશાનાદિક્રમેણ તુ

પરમાન્નેન સંપૂજ્ય યથાવિભવવિસ્તરમ્ ।
રુદ્રા ક્ષવસ્ત્રપૂર્વં ચ વટકાપૂપકૈર્યુતમ્

બલિદાનં તતઃ કૃત્વા ભૂરિભોજનમાચરેત્ ।
તતઃ સંપ્રાર્થ્ય દેવેશં જપં તાવત્સમાપયેત્

પુરશ્ચરણમેવં તુ કૃત્વા મન્ત્રીભવેન્નરઃ ।
પુનશ્ચ પંચલક્ષેણ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્

અતલાદિ સમારભ્ય સત્યલોકાવધિક્રમાત્ ।
પંચલક્ષજપાત્તત્તલ્લોકૈશ્વર્યમવાપ્નુયાત્

મધ્યે મૃતશ્ચેદ્ભોગાંતે ભૂમૌ તજ્જાપકો ભવેત્ ।
પુનશ્ચ પંચલક્ષેણ બ્રહ્મસામીપ્યમાપ્નુયાત્

પુનશ્ચ પંચલક્ષેણ સારૂપ્યૈશ્વર્યમાપ્નુયાત્ ।
આહત્ય શતલક્ષેણ સાક્ષાદ્બ્રહ્મસમો ભવેત્

કાર્યબ્રહ્મણ એવં હિ સાયુજ્યં પ્રતિપદ્ય વૈ ।
યથેષ્ટં ભોગમાપ્નોતિ તદ્બ્રહ્મપ્રલયાવધિ

પુનઃ કલ્પાંતરે વૃત્તે બ્રહ્મપુત્રઃ સજાયતે ।
પુનશ્ચ તપસા દીપ્તઃ ક્રમાન્મુક્તો ભવિષ્યતિ

પૃથ્વ્યાદિકાર્યભૂતેભ્યો લોકા વૈ નિર્મિતાઃ ક્રમાત્ ।
પાતાલાદિ ચ સત્યાંતં બ્રહ્મલોકાશ્ચતુર્દશ

સત્યાદૂર્ધ્વં ક્ષમાંતં વૈવિષ્ણુલોકાશ્ચતુર્દશ ।
ક્ષમલોકે કાર્યવિષ્ણુર્વૈકુંઠે વરપત્તને

કાર્યલક્ષ્મ્યા મહાભોગિરક્ષાં કૃત્વાઽધિતિષ્ઠતિ ।
તદૂર્ધ્વગાશ્ચ શુચ્યંતાં લોકાષ્ટાવિંશતિઃ સ્થિતાઃ

શુચૌ લોકે તુ કૈલાસે રુદ્રો વૈ ભૂતહૃત્સ્થિતઃ ।
ષડુત્તરાશ્ચ પંચાશદહિંસાંતાસ્તદૂર્ધ્વગાઃ

અહિંસાલોકમાસ્થાય જ્ઞાનકૈલાસકે પુરે ।
કાર્યેશ્વરસ્તિરોભાવં સર્વાન્કૃત્વાધિતિષ્ઠતિ

તદંતે કાલચક્રં હિ કાલાતીતસ્તતઃ પરમ્ ।
શિવેનાધિષ્ઠિતસ્તત્ર કાલશ્ચક્રેશ્વરાહ્વયઃ

માહિષં ધર્મમાસ્થાય સર્વાન્કાલેન યુંજતિ ।
અસત્યશ્ચાશુચિશ્ચૈવ હિંસા ચૈવાથ નિર્ઘૃણા

અસત્યાદિચતુષ્પાદઃ સર્વાંશઃ કામરૂપધૃક્ ।
નાસ્તિક્યલક્ષ્મીર્દુઃસંગો વેદબાહ્યધ્વનિઃ સદા

ક્રોધસંગઃ કૃષ્ણવર્ણો મહામહિષવેષવાન્ ।
તાવન્મહેશ્વરઃ પ્રોક્તસ્તિરોધાસ્તાવદેવ હિ

તદર્વાક્કર્મભોગો હિ તદૂર્ધ્વં જ્ઞાનભોગકમ્ ।
તદર્વાક્કર્મમાયા હિ જ્ઞાનમાયા તદૂર્ધ્વકમ્

મા લક્ષ્મીઃ કર્મભોગો વૈ યાતિ માયેતિ કથ્યતે ।
મા લક્ષ્મીર્જ્ઞાનભોગો વૈ યાતિ માયેતિ કથ્યતે

તદૂર્ધ્વં નિત્યભોગો હિ તદર્વાણ્નશ્વરં વિદુઃ ।
તદર્વાક્ચ તિરોધાનં તદૂર્ધ્વં ન તિરોધનમ્

તદર્વાક્પાશબંધો હિ તદૂર્ધ્વં ન હિ બંધનમ્ ।
તદર્વાક્પરિવર્તંતે કામ્યકર્માનુસારિણઃ

નિષ્કામકર્મભોગસ્તુ તદૂર્ધ્વં પરિકીર્તિતઃ ।
તદર્વાક્પરિવર્તંતે બિંદુપૂજાપરાયણાઃ

તદૂર્ધ્વં હિ વ્રજંત્યેવ નિષ્કામા લિંગપૂજકાઃ ।
તદર્વાક્પરિવર્તંતે શિવાન્યસુરપૂજકાઃ

શિવૈકનિરતા યે ચ તદૂર્ધ્વં સંપ્રયાંતિ તે ।
તદર્વાગ્જીવકોટિઃ સ્યાત્તદૂર્ધ્વં પરકોટિકાઃ

સાંસારિકાસ્તદર્વાક્ચ મુક્તાઃ ખલુ તદૂર્ધ્વગાઃ ।
તદર્વાક્પરિવર્તંતે પ્રાકૃતદ્ર વ્યપૂજકાઃ

તદૂર્ધ્વં હિ વ્રજંત્યેતે પૌરુષદ્ર વ્યપૂજકાઃ ।
તદર્વાક્છક્તિલિંગં તુ શિવલિંગં તદૂર્ધ્વકમ્

તદર્વાગાવૃતં લિંગં તદૂર્ધ્વં હિ નિરાવૃતિ ।
તદર્વાક્કલ્પિતં લિંગં તદૂર્ધ્વં વૈ ન કલ્પિતમ્

તદર્વાગ્બાહ્યલિંગં સ્યાદંતરંગં તદૂર્ધ્વકમ્ ।
તદર્વાક્છક્તિલોકા હિ શતં વૈ દ્વાદશાધિકમ્

તદર્વાગ્બિંદુરૂપં હિ નાદરૂપં તદુત્તરમ્ ।
તદર્વાક્કર્મલોકસ્તુ તદૂર્ધ્વં જ્ઞાનલોકકઃ

નમસ્કારસ્તદૂર્ધ્વં હિ મદાહંકારનાશનઃ ।
જનિજં વૈ તિરોધાનં નાનિષિદ્ધ્યાતતે ઇતિ

જ્ઞાનશબ્દાર્થ એવં હિ તિરોધાનનિવારણાત્ ।
તદર્વાક્પરિવર્તંતે હ્યાધિભૌતિકપૂજકાઃ

આધ્યાત્મિકાર્ચકા એવ તદૂર્ધ્વં સંપ્રયાંતિવૈ ।
તાવદ્વૈ વેદિભાગં તન્મહાલોકાત્મલિંગકે

પ્રકૃત્યાદ્યષ્ટબંધોપિ વેદ્યંતે સંપ્રતિષ્ઠતઃ ।
એવમેતાદૃશં જ્ઞેયં સર્વં લૌકિકવૈદિકમ્

અધર્મમહિષારૂઢં કાલચક્રં તરંતિ તે ।
સત્યાદિધર્મયુક્તા યે શિવપૂજાપરાશ્ચ યે

તદૂર્ધ્વં વૃષભો ધર્મો બ્રહ્મચર્યસ્વરૂપધૃક્ ।
સત્યાદિપાદયુક્તસ્તુ શિવલોકાગ્રતઃ સ્થિતઃ

ક્ષમાશૃઙ્ગઃ શમશ્રોત્રો વેદધ્વનિવિભૂષિતઃ ।
આસ્તિક્યચક્ષુર્નિશ્વાસગુરુબુદ્ધિમના વૃષઃ

ક્રિયાદિવૃષભા જ્ઞેયાઃ કારણાદિષુ સર્વદા ।
તં ક્રિયાવૃષભં ધર્મં કાલાતીતોધિતિષ્ઠતિ

બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનાં સ્વસ્વાયુર્દિનમુચ્યતે ।
તદૂર્ધ્વં ન દિનં રાત્રિર્ન જન્મમરણાદિકમ્

પુનઃ કારણસત્યાંતાઃ કારણબ્રહ્મણસ્તથા ।
ગંધાદિભ્યસ્તુ ભૂતેભ્યસ્તદૂર્ધ્વં નિર્મિતાઃ સદા

સૂક્ષ્મગંધસ્વરૂપા હિ સ્થિતા લોકાશ્ચતુર્દશ ।
પુનઃ કારણવિષ્ણોર્વૈ સ્થિતા લોકાશ્ચતુર્દશ

પુનઃકારણરુદ્ર સ્ય લોકાષ્ટાવિંશકા મતાઃ ।
પુનશ્ચ કારણેશસ્ય ષટ્પંચાશત્તદૂર્ધ્વગાઃ

તતઃ પરં બ્રહ્મચર્યલોકાખ્યં શિવસંમતમ્ ।
તત્રૈવ જ્ઞાનકૈલાસે પંચાવરણસંયુતે

પંચમંડલસંયુક્તં પંચબ્રહ્મકલાન્વિતમ્ ।
આદિશક્તિસમાયુક્તમાદિલિંગં તુ તત્ર વૈ

શિવાલયમિદં પ્રોક્તં શિવસ્ય પરમાત્મનઃ ।
પરશક્ત્યાસમાયુક્તસ્તત્રૈવ પરમેશ્વરઃ

સૃષ્ટિઃ સ્થિતિશ્ચ સંહારસ્તિરોભાવોપ્યનુગ્રહઃ ।
પંચકૃત્યપ્રવીણોઽસૌ સચ્ચિદાનંદવિગ્રહઃ

ધ્યાનધર્મઃ સદા યસ્ય સદાનુગ્રહતત્પરઃ ।
સમાધ્યાસનમાસીનઃ સ્વાત્મારામો વિરાજતે

તસ્ય સંદર્શનં સાંધ્યં કર્મધ્યાનાદિભિઃ ક્રમાત્ ।
નિત્યાદિકર્મયજનાચ્છિવકર્મમતિર્ભવેત્

ક્રિયાદિશિવકર્મભ્યઃ શિવજ્ઞાનં પ્રસાધયેત્ ।
તદ્દર્શનગતાઃ સર્વે મુક્તા એવ ન સંશયઃ

મુક્તિરાત્મસ્વરૂપેણ સ્વાત્મારામત્વમેવ હિ ।
ક્રિયાતપોજપજ્ઞાનધ્યાનધર્મેષુ સુસ્થિતઃ

શિવસ્ય દર્શનં લબ્ધા સ્વાત્મારામત્વમેવ હિ ।
યથા રવિઃ સ્વકિરણાદશુદ્ધિમપનેષ્યતિ

કૃપાવિચક્ષણઃ શંભુરજ્ઞાનમપનેષ્યતિ ।
અજ્ઞાનવિનિવૃત્તૌ તુ શિવજ્ઞાનં પ્રવર્તતે

શિવજ્ઞાનાત્સ્વસ્વરૂપમાત્મારામત્વમેષ્યતિ ।
આત્મારામત્વસંસિદ્ધૌ કૃતકૃત્યો ભવેન્નરઃ

પુનશ્ચ શતલક્ષેણ બ્રહ્મણઃ પદમાપ્નુયાત્ ।
પુનશ્ચ શતલક્ષેણ વિષ્ણોઃ પદમવાપ્નુયાત્

પુનશ્ચ શતલક્ષેણ રુદ્ર સ્ય પદમાપ્નુયાત્ ।
પુનશ્ચ શતલક્ષેણ ઐશ્વર્યં પદમાપ્નુયાત્

પુનશ્ચૈવંવિધેનૈવ જપેન સુસમાહિતઃ ।
શિવલોકાદિભૂતં હિ કાલચક્રમવાપ્નુયાત્

કાલચક્રં પંચચક્રમેકૈકેન ક્રમોત્તરે ।
સૃષ્ટિમોહૌ બ્રહ્મચક્રં ભોગમોહૌ તુ વૈષ્ણવમ્

કોપમોહૌ રૌદ્ર ચક્રં ભ્રમણં ચૈશ્વરં વિદુઃ ।
શિવચક્રં જ્ઞાનમોહૌ પંચચક્રં વિદુર્બુધાઃ

પુનશ્ચ દશકોટ્યા હિ કારણબ્રહ્મણઃ પદમ્ ।
પુનશ્ચ દશકોટ્યા હિ તત્પદૈશ્વર્યમાપ્નુયાત્

એવં ક્રમેણ વિષ્ણ્વાદેઃ પદં લબ્ધ્વા મહૌજસઃ ।
ક્રમેણ તત્પદૈશ્વર્યં લબ્ધ્વા ચૈવ મહાત્મનઃ

શતકોટિમનું જપ્ત્વા પંચોત્તરમતંદ્રિ તઃ ।
શિવલોકમવાપ્નોતિ પંચમાવરણાદ્બહિઃ

રાજસં મંડપં તત્ર નંદીસંસ્થાનમુત્તમમ્ ।
તપોરૂપશ્ચ વૃષભસ્તત્રૈવ પરિદૃશ્યતે

સદ્યોજાતસ્ય તત્સ્થાનં પંચમાવરણં પરમ્ ।
વામદેવસ્ય ચ સ્થાનં ચતુર્થાવરણં પુનઃ

અઘોરનિલયં પશ્ચાત્તૃતીયાવરણં પરમ્ ।
પુરુષસ્યૈવ સાંબસ્ય દ્વિતીયાવરણં શુભમ્

ઈશાનસ્ય પરસ્યૈવ પ્રથમાવરણં તતઃ ।
ધ્યાનધર્મસ્ય ચ સ્થાનં પંચમં મંડપં તતઃ

બલિનાથસ્ય સંસ્થાનં તત્ર પૂર્ણામૃતપ્રદમ્ ।
ચતુર્થં મંડપં પશ્ચાચ્ચંદ્ર શેખરમૂર્તિમત્

સોમસ્કંદસ્ય ચ સ્થાનં તૃતીયં મંડપં પરમ્ ।
દ્વિતીયં મંડપં નૃત્યમંડપં પ્રાહુરાસ્તિકાઃ

પ્રથમં મૂલમાયાયાઃ સ્થાનં તત્રૈવ શોભનમ્ ।
તતઃ પરં ગર્ભગૃહં લિંગસ્થાનં પરં શુભમ્

નંદિસંસ્થાનતઃ પશ્ચાન્ન વિદુઃ શિવવૈભવમ્ ।
નંદીશ્વરો બહિસ્તિષ્ઠન્પંચાક્ષરમુપાસતે

એવં ગુરુક્રમાલ્લબ્ધં નંદીશાચ્ચ મયા પુનઃ ।
તતઃ પરં સ્વસંવેદ્યં શિવે નૈવાનુભાવિતમ્

શિવસ્ય કૃપયા સાક્ષાચ્છિવ લોકસ્ય વૈભવમ્ ।
વિજ્ઞાતું શક્યતે સર્વૈર્નાન્યથેત્યાહુરાસ્તિકાઃ

એવંક્રમેણમુક્તાઃ સ્યુર્બ્રાહ્મણા વૈ જિતેંદ્રિ યઃ ।
અન્યેષાં ચ ક્રમં વક્ષ્યે ગદતઃ શૃણુતાદરાત્

ગુરૂપદેશાજ્જાપ્યં વૈ બ્રાહ્મણાનાં નમોઽતકમ્ ।
પંચાક્ષરં પંચલક્ષમાયુષ્યં પ્રજપેદ્વિધિઃ

સ્ત્રીત્વાપનયનાર્થં તુ પંચલક્ષં જપેત્પુનઃ ।
મંત્રેણ પુરુષો ભૂત્વા ક્રમાન્મુક્તો ભવેદ્બુધઃ

ક્ષત્રિયઃ પંચલક્ષેણ ક્ષત્ત્રત્વમપનેષ્યતિ ।
પુનશ્ચ પંચલક્ષેણ ક્ષત્ત્રિયો બ્રાહ્મણો ભવેત્

મંત્રસિદ્ધિર્જપાચ્ચૈવ ક્રમાન્મુક્તો ભવૈન્નરઃ ।
વૈશ્યસ્તુ પંચલક્ષેણ વૈશ્યત્વમપનેષ્યતિ

પુનશ્ચ પંચલક્ષેણ મંત્રક્ષત્ત્રિય ઉચ્યતે ।
પુનશ્ચ પંચલક્ષેણ ક્ષત્ત્રત્વમપનેષ્યતિ

પુનશ્ચ પંચલક્ષેણ મંત્રબ્રાહ્મણ ઉચ્યતે ।
શૂદ્ર શ્ચૈવ નમૐતેન પંચવિંશતિલક્ષતઃ

મંત્રવિપ્રત્વમાપદ્ય પશ્ચાચ્છુદ્ધો ભવેદ્દ્વિજઃ ।
નારીવાથ નરો વાથ બ્રાહ્મણો વાન્ય એવ વા

નમોન્તં વા નમઃપૂર્વમાતુરઃ સર્વદા જપેત્ ।
તતઃ સ્ત્રીણાં તથૈવોહ્યગુરુર્નિર્દર્શયેત્ક્રમાત્

સાધકઃ પંચલક્ષાન્તે શિવપ્રીત્યર્થમેવ હિ ।
મહાભિષેક નૈવેદ્યં કૃત્વા ભક્તાંશ્ચ પૂજયેત્

પૂજયા શિવભક્તસ્ય શિવઃ પ્રીતતરો ભવેત્ ।
શિવસ્ય શિવભક્તસ્ય ભેદો નાસ્તિ શિવો હિ સઃ

શિવસ્વરૂપમંત્રસ્ય ધારણાચ્છિવ એવ હિ ।
શિવભક્તશરીરે હિ શિવે તત્પરમો ભવેત્

શિવભક્તાઃ ક્રિયાઃ સર્વા વેદસર્વક્રિયાં વિદુઃ ।
યાવદ્યાવચ્છિવં મંત્રં યેન જપ્તં ભવેત્ક્રમાત્

તાવદ્વૈ શિવસાન્નિધ્યં તસ્મિન્દેહે ન સંશયઃ ।
દેવીલિંગં ભવેદ્રૂ પં શિવભક્તસ્ત્રિયાસ્તથા

યાવન્મંત્રં જપેદ્દેવ્યાસ્તાવત્સાન્નિધ્યમસ્તિ હિ ।
શિવં સંપૂજયેદ્ધીમાન્સ્વયં વૈ શબ્દરૂપભાક્

સ્વયં ચૈવ શિવો ભૂત્વા પરાં શક્તિં પ્રપૂજયેત્ ।
શક્તિં બેરં ચ લિંગં ચ હ્યાલેખ્યા માયયા યજેત્

શિવલિંગં શિવં મત્વા સ્વાત્માનં શક્તિરૂપકમ્ ।
શક્તિલિંગં ચ દેવીં ચ મત્વા સ્વં શિવરૂપકમ્

શિવલિંગં નાદરૂપં બિંદુરૂપં તુ શક્તિકમ્ ।
ઉપપ્રધાનભાવેન અન્યોન્યાસક્તલિંગકમ્

પૂજયેચ્ચ શિવં શક્તિં સ શિવો મૂલભાવનાત્ ।
શિવભક્તાઞ્છિવમંત્રરૂપકાઞ્છિવરૂપકાન્

ષોડશૈરુપચારૈશ્ચ પૂજયેદિષ્ટમાપ્નુયાત્ ।
યેન શુશ્રૂષણાદ્યૈશ્ચ શિવભક્તસ્ય લિંગિનઃ

આનંદં જનયેદ્વિદ્વાઞ્છિવઃ પ્રીતતરો ભવેત્ ।
શિવભક્તાન્સપત્નીકાન્પત્ન્યા સહ સદૈવ તત્

પૂજયેદ્ભોજનાદ્યૈશ્ચ પંચ વા દશ વા શતમ્ ।
ધને દેહે ચ મંત્રે ચ ભાવનાયામવંચકઃ

શિવશક્તિસ્વરૂપેણ ન પુનર્જાયતે ભુવિ ।
નાભેરધો બ્રહ્મભાગમાકંઠં વિષ્ણુભાગકમ્

મુખં લિંગમિતિ પ્રોક્તં શિવભક્તશરીરકમ્ ।
મૃતાન્દાહાદિયુક્તાન્વા દાહાદિરહિતાન્મૃતાન્

ઉદ્દિશ્ય પૂજયેદાદિપિતરં શિવમેવ હિ ।
પૂજાં કૃત્વાદિમાતુશ્ચ શિવભક્તાંશ્ચ પૂજયેત્

પિતૃલોકં સમાસાદ્યક્રમાન્મુક્તો ભવેન્મૃતઃ ।
ક્રિયાયુક્તદશભ્યશ્ચ તપોયુક્તો વિશિષ્યતે

તપોયુક્તશતેભ્યશ્ચ જપયુક્તો વિશિષ્યતે ।
જપયુક્તસહસ્રેભ્યઃ શિવજ્ઞાની વિશિષ્યતે

શિવજ્ઞાનિષુ લક્ષેષુ ધ્યાનયુક્તો વિશિષ્યતે ।
ધ્યાનયુક્તેષુ કોટિભ્યઃ સમાધિસ્થો વિશિષ્યતે

ઉત્તરોત્તર વૈ શિષ્ટ્યાત્પૂજાયામુત્તરોત્તરમ્ ।
ફલં વૈશિષ્ટ્યરૂપં ચ દુર્વિજ્ઞેયં મનીષિભિઃ

તસ્માદ્વૈ શિવભક્તસ્ય માહાત્મ્યં વેત્તિ કો નરઃ ।
શિવશક્ત્યોઃ પૂજનં ચ શિવભક્તસ્ય પૂજનમ્

કુરુતે યો નરો ભક્ત્યા સ શિવઃ શિવમેધતે ।
ય ઇમં પઠતેઽધ્યાયમર્થવદ્વેદસંમતમ્

શિવજ્ઞાની ભવેદ્વિપ્રઃ શિવેન સહ મોદતે ।
શ્રાવયેચ્છિવભક્તાંશ્ચ વિશેષજ્ઞો મનીશ્વરાઃ

શિવપ્રસાદશિદ્ધિઃ સ્યાચ્છિવસ્ય કૃપયા બુધાઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાં સપ્તદશોઽધ્યાયઃ