શિવ પુરાણ · અધ્યાય 1.12

સૂત ઉવાચ ।
શૃણુધ્વમૃષયઃ પ્રાજ્ઞાઃ શિવક્ષેત્રં વિમુક્તિદમ્ ।
તદાગમાંસ્તતો વક્ષ્યે લોકરક્ષાર્થમેવ હિ

પંચાશત્કોટિવિસ્તીર્ણા સશૈલવનકાનના ।
શિવાજ્ઞયા હિ પૃથિવી લોકં ધૃત્વા ચ તિષ્ઠતિ

તત્ર તત્ર શિવક્ષેત્રં તત્ર તત્ર નિવાસિનામ્ ।
મો-ક્ષાર્થં કૃપયા દેવઃ ક્ષેત્રં કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ

પરિગ્રહાદૃષીણાં ચ દેવાનાં પરિગ્રહાત્ ।
સ્વયંભૂતાન્યથાન્યાનિ લોકરક્ષાર્થમેવ હિ

તીર્થે ક્ષેત્રે સદાકાર્યં સ્નાનદાનજપાદિકમ્ ।
અન્યથા રોગદારિદ્ર ય્મૂકત્વાદ્યાપ્નુયાન્નરઃ

અથાસ્મિન્ભારતે વર્ષે પ્રાપ્નોતિ મરણં નરઃ ।
સ્વયંભૂસ્થાનવાસેન પુનર્માનુષ્યમાપ્નુયાત્

ક્ષેત્રે પાપસ્ય કરણં દૃઢં ભવતિ ભૂસુરાઃ ।
પુણ્યક્ષેત્રે નિવાસે હિ પાપમણ્વપિ નાચરેત્

યેન કેનાપ્યુપાયેન પુણ્યક્ષેત્રે વસેન્નરઃ ।
સિંધોઃ શતનદીતીરે સંતિ ક્ષેત્રાણ્યનેકશઃ

સરસ્વતી નદી પુણ્યા પ્રોક્તા ષષ્ટિમુખા તથા ।
તત્તત્તીરે વસેત્પ્રાજ્ઞઃ ક્રમાદ્બ્રહ્મપદં લભેત્

હિમવદ્ગિરિજા ગંગા પુણ્યા શતમુખા નદી ।
તત્તીરે ચૈવ કાશ્યાદિપુણ્યક્ષેત્રાણ્યનેકશઃ

તત્ર તીરં પ્રશસ્તં હિ મૃગે મૃગબૃહસ્પતૌ ।
શોણભદ્રો દશમુખઃ પુણ્યોભીષ્ટફલપ્રદઃ

તત્ર સ્નાનોપવાસેન પદં વૈનાયકં લભેત્ ।
ચતુર્વીંશમુખા પુણ્યા નર્મદા ચ મહાનદી

તસ્યાં સ્નાનેન વાસેન પદં વૈષ્ણવમાપ્નુયાત્ ।
તમસા દ્વાદશમુખા રેવા દશમુખા નદી

ગોદાવરી મહાપુણ્યા બ્રહ્મગોવધનાશિની ।
એકવિંશમુખા પ્રોક્તા રુદ્ર લોકપ્રદાયિની

કૃષ્ણવેણી પુણ્યનદી સર્વપાપક્ષયાવહા ।
સાષ્ટાદશમુખાપ્રોક્તા વિષ્ણુલોકપ્રદાયિની

તુંગભદ્રા દશમુખા બ્રહ્મલોકપ્રદાયિની ।
સુવર્ણમુખરી પુણ્યા પ્રોક્તા નવમુખા તથા

તત્રૈવ સુપ્રજાયંતે બ્રહ્મલોકચ્યુતાસ્તથા ।
સરસ્વતી ચ પંપા ચ કન્યાશ્વેતનદી શુભા

એતાસાં તીરવાસેન ઇંદ્ર લોકમવાપ્નુયાત્ ।
સહ્યાદ્રિ જા મહાપુણ્યા કાવેરીતિ મહાનદી

સપ્તવિંશમુખા પ્રોક્તા સર્વાભીષ્ટં પ્રદાયિની ।
તત્તીરાઃ સ્વર્ગદાશ્ચૈવ બ્રહ્મવિષ્ણુપદપ્રદાઃ

શિવલોકપ્રદા શૈવાસ્તથાઽભીષ્ટફલપ્રદાઃ ।
નૈમિષે બદરે સ્નાયાન્મેષગે ચ ગુરૌ રવૌ

બ્રહ્મલોકપ્રદં વિદ્યાત્તતઃ પૂજાદિકં તથા ।
સિંધુનદ્યાં તથા સ્નાનં સિંહે કર્કટગે રવૌ

કેદારોદકપાનં ચ સ્નાનં ચ જ્ઞાનદં વિદુઃ ।
ગોદાવર્યાં સિંહમાસે સ્નાયાત્સિંહબૃહસ્પતૌ

શિવલોકપ્રદમિતિ શિવેનોક્તં તથા પુરા ।
યમુનાશોણયોઃ સ્નાયાદ્ગુરૌ કન્યાગતે રવૌ

ધર્મલોકે દંતિલોકે મહાભોગપ્રદં વિદુઃ ।
કાવેર્યાં ચ તથાસ્નાયાત્તુલાગે તુ રવૌ ગુરૌ

વિષ્ણોર્વચનમાહાત્મ્યાત્સર્વાભીષ્ટપ્રદં વિદુઃ ।
વૃશ્ચિકે માસિ સંપ્રાપ્તે તથાર્કે ગુરુવૃશ્ચિકે

નર્મદાયાં નદીસ્નાનાદ્વિષ્ણુલોકમવાપ્નુયાત્ ।
સુવર્ણમુખરીસ્નાનં ચાપગે ચ ગુરૌ રવૌ

શિવલોકપ્રદમિતિ બ્રાહ્મણો વચનં યથા ।
મૃગમાસિ તથા સ્નાયાજ્જાહ્નવ્યાં મૃગગે ગુરૌ

શિવલોકપ્રદમિતિ બ્રહ્મણો વચનં યથા ।
બ્રહ્મવિષ્ણ્વોઃ પદે ભુક્ત્વા તદંતે જ્ઞાનમાપ્નુયાત્

ગંગાયાં માઘમાસે તુ તથાકુંભગતે રવૌ ।
શ્રાદ્ધં વા પિંડદાનં વા તિલોદકમથાપિવા

વંશદ્વયપિતૃ-ણાં ચ કુલકોટ્યુદ્ધરં વિદુઃ ।
કૃષ્ણવેણ્યાં પ્રશંસંતિ મીનગે ચ ગુરૌ રવૌ

તત્તત્તીર્થે ચ તન્માસિ સ્નાનમિંદ્ર પદપ્રદમ્ ।
ગંગાં વા સહ્યજાં વાપિ સમાશ્રિત્ય વસેદ્બુધઃ

તત્કાલકૃતપાપસ્ય ક્ષયો ભવતિ નિશ્ચિતમ્ ।
રુદ્ર લોકપ્રદાન્યેવ સંતિ ક્ષેત્રાણ્યનેકશઃ

તામ્રપર્ણી વેગવતી બ્રહ્મલોકફલપ્રદે ।
તયોસ્તીરે હિ સંત્યેવ ક્ષેત્રાણિ સ્વર્ગદાનિ ચ

સંતિ ક્ષેત્રાણિ તન્મધ્યે પુણ્યદાનિ ચ ભૂરિશઃ ।
તત્ર તત્ર વસન્પ્રાજ્ઞસ્તાદૃશં ચ ફલં લભેત્

સદાચારેણ સદ્વૃત્ત્યા સદા ભાવનયાપિ ચ ।
વસેદ્દયાલુઃ પ્રાજ્ઞો વૈ નાન્યથા તત્ફલં લભેત્

પુણ્યક્ષેત્રે કૃતં પુણ્યં બહુધા ઋદ્ધિમૃચ્છતિ ।
પુણ્યક્ષેત્રે કૃતં પાપં મહદણ્વપિ જાયતે

તત્કાલં જીવનાર્થશ્ચેત્પુણ્યેન ક્ષયમેષ્યતિ ।
પુણ્યમૈશ્વર્યદં પ્રાહુઃ કાયિકં વાચિકં તથા

માનસં ચ તથા પાપં તાદૃશં નાશયેદ્દ્વિજાઃ ।
માનસં વજ્રલેપં તુ કલ્પકલ્પાનુગં તથા

ધ્યાનાદેવ હિ તન્નશ્યેન્નાન્યથા નાશમૃચ્છતિ ।
વાચિકં જપજાલેન કાયિકં કાયશોષણાત્

દાનાદ્ધનકૃતં નશ્યેન્નાઽન્યથાકલ્પકોટિભિઃ ।
ક્વચિત્પાપેન પુણ્યં ચ વૃદ્ધિપૂર્વેણ નશ્યતિ

બીજાંશશ્ચૈવ વૃદ્ધ્યંશો ભોગાંશઃ પુણ્યપાપયોઃ ।
જ્ઞાનનાશ્યો હિ બીજાંશો વૃદ્ધિરુક્તપ્રકારતઃ

ભોગાંશો ભોગનાશ્યસ્તુ નાન્યથા પુણ્યકોટિભિઃ ।
બીજપ્રરોહે નષ્ટે તુ શેષો ભોગાય કલ્પતે

દેવાનાં પૂજયા ચૈવ બ્રહ્મણાનાં ચ દાનતઃ ।
તપોધિક્યાચ્ચ કાલેન ભોગઃ સહ્યો ભવેન્નૃણામ્ ।
તસ્માત્પાપમકૃત્વૈવ વસ્તવ્યં સુખમિચ્છતા

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાં દ્વાદશોઽધ્યાયઃ