શિવ પુરાણ · અધ્યાય 1.11

ઋષય ઊચુઃ ।
કથં લિંગં પ્રતિષ્ઠાપ્યં કથં વાતસ્ય લક્ષણમ્ ।
કથં વા તત્સમભ્યર્ચ્યં દેશે કાલે ચ કેન હિ

સૂત ઉવાચ ।
યુષ્મદર્થં પ્રવક્ષ્યામિ બુદ્ધ્યતામવધાનતઃ ।
અનુકૂલે શુભે કાલે પુણ્યે તીર્થે તટે તથા

યથેષ્ટં લિંગમારોપ્યં યત્ર સ્યાન્નિત્યમર્ચનમ્ ।
પાર્થિવેન તથાપ્યેનં તૈજસેન યથારુચિ

કલ્પલક્ષણસંયુક્તં લિંગં પૂજાફલં લભેત્ ।
સર્વલક્ષણસંયુક્તં સદ્યઃ પૂજાફલપ્રદમ્

ચરે વિશિષ્યતે સૂક્ષ્મં સ્થાવરે સ્થૂલમેવ હિ ।
સલક્ષણં સપીઠં ચ સ્થાપયેચ્છિવનિર્મિતમ્

મંડલં ચતુરસ્રં વા ત્રિકોણમથવા તથા ।
ખટ્વાંગવન્મધ્યસૂક્ષ્મં લિંગપીઠં મહાફલં

પ્રથમં મૃચ્છિલાદિભ્યો લિગં લોહાદિભિઃ કૃતમ્ ।
યેન લિંગં તેન પીઠં સ્થાવરે હિ વિશિષ્યતે

લિંગં પીઠં ચરે ત્વેકં લિંગં બાણકૃતં વિના ।
લિંગપ્રમાણં કર્તૃ-ણાં દ્વાદશાંગુલમુત્તમમ્

ન્યૂનં ચેત્ફલમલ્પં સ્યાદધિકં નૈવ દૂષ્યતે ।
કર્તુરેકાંગુલન્યૂનં ચરેપિ ચ તથૈવ હિ

આદૌ વિમાનં શિલ્પેન કાર્યં દેવગણૈર્યુતમ્ ।
તત્ર ગર્ભગૃહે રમ્યે દૃઢે દર્પણસંનિભે

ભૂષિતે નવરત્નૈશ્ચ દિગ્દ્વારે ચ પ્રધાનકૈઃ ।
નીલં રક્તં ચ વૈ દૂર્યં શ્યામં મારકતં તથા

મુક્તાપ્રવાલગોમેદવજ્રાણિ નવરત્નકમ્ ૧૨બ્।
મધ્યે લિંગં મહદ્દ્રવ્યં નિક્ષિપેત્સહવૈદિકે

સંપૂજ્ય લિંગં સદ્યાદ્યૈઃ પંચસ્થાને યથાક્રમમ્ ।
અગ્નૌ ચ હુત્વા બહુધા હવિષાસ કલં ચ મામ્

અભ્યર્ચ્ય ગુરુમાચાર્યમર્થૈઃ કામૈશ્ચ બાંધવમ્ ।
દદ્યાદૈશ્વર્યમર્થિભ્યો જડમપ્યજડં તથા

સ્થાવરં જંગમં જીવં સર્વં સંતોષ્ય યત્નતઃ ।
સુવર્ણપૂરિતે શ્વભ્રે નવરત્નૈશ્ચ પૂરિતે

સદ્યાદિ બ્રહ્મ ચોચ્ચાર્ય ધ્યાત્વા દેવં પરં શુભમ્ ।
ઉદીર્ય ચ મહામંત્રમૐકારં નાદઘોષિતમ્

લિંગં તત્ર પ્રતિષ્ઠાપ્ય લિગં પીઠેન યોજયેત્ ।
લિંગં સપીઠં નિક્ષિપ્ય નિત્યલેપેન બંધયેત્

એવં બેરં ચ સંસ્થાપ્યં તત્રૈવ પરમં શુભમ્ ।
પંચાક્ષરેણ બેરં તુ ઉત્સવાર્થં વહિસ્તથા

બેરં ગુરુભ્યો ગૃહ્ણીયાત્સાધુભિઃ પૂજિતં તુ વા ।
એવં લિંગે ચ બેરે ચ પૂજા શિવપદપ્રદા

પુનશ્ચ દ્વિવિધં પ્રોક્તં સ્થાવરં જંગમં તથા ।
સ્થાવરં લિંગમિત્યાહુસ્તરુગુલ્માદિકં તથા

જંગમં લિંગમિત્યાહુઃ કૃમિકીટાદિકં તથા ।
સ્થાવરસ્ય ચ શુશ્રૂષા જંગમસ્ય ચ તર્પણમ્

તત્તત્સુખાનુરાગેણ શિવપૂજાં વિદુર્બુધાઃ ।
પીઠમંબામયં સર્વં શિવલિંગં ચ ચિન્મયમ્

યથા દેવીમુમામંકે ધૃત્વા તિષ્ઠતિ શંકરઃ ।
તથા લિંગમિદં પીઠં ધૃત્વા તિષ્ઠતિ સંતતમ્

એવં સ્થાપ્ય મહાલિંગં પૂજયેદુપચારકૈઃ ।
નિત્યપૂજા યથા શક્તિધ્વજાદિકરણં તથા

ઇતિ સંસ્થાપયેલ્લિંગં સાક્ષાચ્છિવપદપ્રદમ્ ।
અથવા ચરલિંગં તુ ષોડશૈરુપચારકૈઃ

પૂજયેચ્ચ યથાન્યાયં ક્રમાચ્છિવપદપ્રદમ્ ।
આવાહનં ચાસનં ચ અર્ઘ્યં પાદ્યં તથૈવ ચ

તદંગાચમનં ચૈવ સ્નાનમભ્યંગપૂર્વકમ્ ।
વસ્ત્રં ગંધં તથા પુષ્પં ધૂપં દીપં નિવેદનમ્

નીરાજનં ચ તાંબૂલં નમસ્કારો વિસર્જનમ્ ।
અથવાઽર્ઘ્યાદિકં કૃત્વા નૈવેદ્યાં તં યથાવિધિ

અથાભિષેકં નૈવેદ્યં નમસ્કારં ચ તર્પણમ્ ।
યથાશક્તિ સદાકુર્યાત્ક્રમાચ્છિવપદપ્રદમ્

અથવા માનુષે લિંગેપ્યાર્ષે દૈવે સ્વયંભુવિ ।
સ્થાપિતેઽપૂર્વકે લિંગે સોપચારં યથા તથા

પૂજોપકરણે દત્તે યત્કિંચિત્ફલમશ્નુતે ।
પ્રદક્ષિણાનમસ્કારૈઃ ક્રમાચ્છિવપદપ્રદમ્

લિંગં દર્શનમાત્રં વા નિયમેન શિવપ્રદમ્ ।
મૃત્પિષ્ટગોશકૃત્પુષ્પૈઃ કરવીરેણ વા ફલૈઃ

ગુડેન નવનીતેન ભસ્મનાન્નૈર્યથારુચિ ।
લિંગં યત્નેન કૃત્વાંતે યજેત્તદનુસારતઃ

અંગુષ્ઠાદાવપિ તથા પૂજામિચ્છંતિ કેચન ।
લિંગકર્મણિ સર્વત્ર નિષેધોસ્તિ ન કર્હિચિત્

સર્વત્ર ફલદાતા હિ પ્રયાસાનુગુણં શિવઃ ।
અથવા લિંગદાનં વા લિંગમૌલ્યમથાપિ વા

શ્રદ્ધયા શિવભક્તાય દત્તં શિવપદપ્રદમ્ ।
અથવા પ્રણવં નિત્યં જપેદ્દશસહસ્રકમ્

સંધ્યયોશ્ચ સહસ્રં વા જ્ઞેયં શિવપદપ્રદમ્ ।
જપકાલે મકારાંતં મનઃશુદ્ધિકરં ભજેત્

સમાધૌ માનસં પ્રોક્તમુપાંશુ સાર્વકાલિકમ્ ।
સમાનપ્રણવં ચેમં બિંદુનાદયુતં વિદુઃ

અથ પંચાક્ષરં નિત્યં જપેદયુતમાદરાત્ ।
સંધ્યયોશ્ચ સહસ્રં વા જ્ઞેયં શિવપદપ્રદમ્

પ્રણવેનાદિસંયુક્તં બ્રાહ્મણાનાં વિશિષ્યતે ।
દીક્ષાયુક્તં ગુરોર્ગ્રાહ્યં મંત્રં હ્યથ ફલાપ્તયે

કુંભસ્નાનં મંત્રદીક્ષાં માતૃકાન્યાસમેવ ચ ।
બ્રાહ્મણઃ સત્યપૂતાત્મા ગુરુર્જ્ઞાની વિશિષ્યતે

દ્વિજાનાં ચ નમઃપૂર્વમન્યેષાં ચ નમોન્તકમ્ ૪૨બ્।
સ્ત્રીણાં ચ ક્વચિદિચ્છંતિ નમો તં ચ યથાવિધિ

વિપ્રસ્ત્રીણાં નમઃ પૂર્વમિદમિચ્છંતિ કેચન ।
પંચકોટિજપં કૃત્વા સદા શિવસમો ભવેત્

એકદ્વિત્રિચતુઃકોટ્યાબ્રહ્માદીનાં પદં વ્રજેત્ ।
જપેદક્ષરલક્ષંવા અક્ષરાણાં પૃથક્પૃથક્

અથવાક્ષરલક્ષં વા જ્ઞેયં શિવપદપ્રદમ્ ।
સહસ્રં તુ સહસ્રાણાં સહસ્રેણ દિનેન હિ

જપેન્મંત્રાદિષ્ટસિદ્ધિર્નિત્યં બ્રાહ્મણભોજનાત્ ।
અષ્ટોત્તરસહસ્રં વૈ ગાયત્રીં પ્રાતરેવ હિ

બ્રાહ્મણસ્તુ જપેન્નિત્યં ક્રમાચ્છિવપદપ્રદાન્ ।
વેદમંત્રાંસ્તુ સૂક્તાનિ જપેન્નિયમમાસ્થિતઃ

એકં દશાર્ણં મંત્રં ચ શતોનં ચ તદૂર્ધ્વકમ્ ।
અયુતં ચ સહસ્રં ચ શતમેકં વિના ભવેત્

વેદપારાયણં ચૈવ જ્ઞેયં શિવપદપ્રદમ્ ।
અન્યાન્બહુતરાન્મંત્રાઞ્જપેદક્ષરલક્ષતઃ

એકાક્ષરાંસ્તથા મંત્રાઞ્જપેદક્ષરકોટિતઃ ।
તતઃ પરં જપેચ્ચૈવ સહસ્રં ભક્તિપૂર્વકમ્

એવં કુર્યાદ્યથાશક્તિ ક્રમાચ્છિવ પદં લભેત્ ।
નિત્યં રુચિકરં ત્વેકં મંત્રમામરણાંતિકમ્

જપેત્સહસ્રમોમિતિ સર્વાભીષ્ટં શિવાજ્ઞયા ।
પુષ્પારામાદિકં વાપિ તથા સંમાર્જનાદિકમ્

શિવાય શિવકાર્યાથે કૃત્વા શિવપદં લભેત્ ।
શિવક્ષેત્રે તથા વાસં નિત્યં કુર્યાચ્ચ ભક્તિતઃ

જડાનામજડાનાં ચ સર્વેષાં ભુક્તિમુક્તિદમ્ ।
તસ્માદ્વાસં શિવક્ષેત્રે કુર્યદામરણં બુધઃ

લિંગાદ્ધસ્તશતં પુણ્યં ક્ષેત્રે માનુષકે વિદુઃ ।
સહસ્રારત્નિમાત્રં તુ પુણ્યક્ષેત્રે તથાર્ષકે

દૈવલિંગે તથા જ્ઞેયં સહસ્રારત્નિમાનતઃ ।
ધનુષ્પ્રમાણસાહસ્રં પુણ્યં ક્ષેત્રે સ્વયં ભુવિ

પુણ્યક્ષેત્રે સ્થિતા વાપી કૂપાદ્યં પુષ્કરાણિ ચ ।
શિવગંગેતિ વિજ્ઞેયં શિવસ્ય વચનં યથા

તત્ર સ્નાત્વા તથા દત્ત્વા જપિત્વા હિ શિવં વ્રજેત્ ।
શિવક્ષેત્રં સમાશ્રિત્ય વસેદામરણં તથા

દાહં દશાહં માસ્યં વા સપિંડીકરણં તુ વા ।
આબ્દિકં વા શિવક્ષેત્રે ક્ષેત્રે પિંડમથાપિ વા

સર્વપાપ વિનિર્મુક્તઃ સદ્યઃ શિવપદં લભેત્ ।
અથવા સપ્તરાત્રં વા વસેદ્વા પંચરાત્રકમ્

ત્રિરાત્રમેકરાત્રં વા ક્રમાચ્છિવપદં લભેત્ ।
સ્વવર્ણાનુગુણં લોકે સ્વાચારાત્પ્રાપ્નુતે નરઃ

વર્ણોદ્ધારેણ ભક્ત્યા ચ તત્ફલાતિશયં નરઃ ।
સર્વં કૃતં કામનયા સદ્યઃ ફલમવાપ્નુયાત્

સર્વં કૃતમકામેન સાક્ષાચ્છિવપદપ્રદમ્ ।
પ્રાતર્મધ્યાહ્નસાયાહ્નમહસ્ત્રિષ્વેકતઃ ક્રમાત્

પ્રાતર્વિધિકરં જ્ઞેયં મધ્યાહ્નં કામિકં તથા ।
સાયાહ્નં શાંતિકં જ્ઞેયં રાત્રાવપિ તથૈવ હિ

કાલો નિશીથો વૈ પ્રોક્તોમધ્યયામદ્વયં નિશિ ।
શિવપૂજા વિશેષેણ તત્કાલેઽભીષ્ટસિદ્ધિદા

એવં જ્ઞાત્વા નરઃ કુર્વન્યથોક્તફલભાગ્ભવેત્ ।
કલૌ યુગે વિશેષેણ ફલસિદ્ધિસ્તુ કર્મણા

ઉક્તેન કેનચિદ્વાપિ અધિકારવિભેદતઃ ।
સદ્વૃત્તિઃ પાપભીરુશ્ચેત્તતત્ફલમવાપ્નુયાત્

ઋષય ઊચુઃ ।
અથ ક્ષેત્રાણિ પુણ્યાનિ સમાસાત્કથયસ્વ નઃ ।
સર્વાઃ સ્ત્રિયશ્ચ પુરુષા યાન્યાશ્રિત્ય પદં લભેત્

સૂત યોગિવરશ્રેષ્ઠ શિવક્ષેત્રાગમાંસ્તથા ।
સૂત ઉવાચ ।
શૃણુત શ્રદ્ધયા સર્વક્ષેત્રાણિ ચ તદાગમાન્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે વિદ્યેશ્વરસંહિતાયાંએકદશોઽધ્યાયઃ