શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 3.6.2

૩.૬.૨.
વિજામાનો હૈવાસ્ય ધિષ્ણ્યાઃ । ઇમે સમઙ્કા યે વૈ સમઙ્કાસ્તે વિજામાન એતઽઉ હૈવાસ્યૈત આત્મનઃ -

દિવિ વૈ સોમ આસીત્ । અથેહ દેવાસ્તે દેવા અકામયન્તા નઃ સોમો ગચ્છેત્તેનાગતેન
યજેમહીતિ ત એતે માયે અસૃજન્ત સુપર્ણીં ચ કદ્રૂં ચ વાગેવ સુપર્ણીયં કદ્રૂસ્તાભ્યાં સમદં ચક્રુઃ -

તે હર્તીયમાને ઊચતુઃ । યતરા નૌ દવીયઃ પરાપશ્યાદાત્માનં નૌ સા જયાદિતિ તથેતિ
સા હ કદ્રૂરુવાચ પરેક્ષસ્વેતિ -

સા હ સુપર્ણ્યુવાચ । અસ્ય સલિલસ્ય પારેઽશ્વઃ શ્વેત સ્થાણૌ સેવતે તમહં પશ્યામીતિ
તમેવ ત્વં પશ્યસીતિ તં હીત્યથ હ કદ્રૂરુવાચ તસ્ય વાલો ન્યષઞ્જિ તમમું વાતો ધૂનોતિ તમહં પશ્યામીતિ -

સા યત્સુપર્ણ્યુવાચ । અસ્ય સલિલસ્ય પાર ઇતિ વેદિર્વૈ સલિલં વેદિમેવ સા તદુવાચાશ્વઃ શ્વેત સ્થાણૌ સેવત ઇત્યગ્નિર્વા અશ્વઃ શ્વેતો યૂપ સ્થાણુરથ યત્કદ્રૂરુવાચ તસ્ય વાલો ન્યષઞ્જિ તમમું વાતો ધૂનોતિ તમહં પશ્યામીતિ રશના હૈવ સા -

સા હ સુપર્ણ્યુવાચ । એહીદં પતાવ વેદિતું યતરા નૌ જયતીતિ સા હ કદ્રૂરુવાચ ત્વમેવ પત ત્વં વૈ ન આખ્યાસ્યસિ યતરા નૌ જયતીતિ -

સા હ સુપર્ણી પપાત । તદ્ધ તથૈવાસ યથા કદ્રૂરુવાચ તામાગતામભ્યુવાદ ત્વમજૈષી૩ રહા૩ મિતિ ત્વમિતિ હોવાચૈતદ્વ્યાખ્યાનં સૌપર્ણીકાદ્રવમિતિ -

સા હ કદ્રૂરુવાચ । આત્માનં વૈ ત્વાઽજૈષં દિવ્યસૌ સોમસ્તં દેવેભ્ય આહર તેન દેવેભ્ય ઽઆત્માનં નિષ્ક્રીણીષ્વેતિ તથેતિ સા ચ્છન્દાંસિ સસૃજે સા ગાયત્રી દિવઃ સોમમાહરત્ -

હિરણ્મય્યોર્હ કુશ્યોરન્તરવહિત આસ । તે હ સ્મ ક્ષુરપવી નિમેષં નિમેષમભિસંધત્તો દીક્ષાતપસૌ હૈવ તે આસતુસ્તમેતે ગન્ધર્વાઃ સોમરક્ષા જુગુપુરિમે ધિષ્ણ્યા ઇમા હોત્રાઃ -

તયોરન્યતરાં કુશીમાચિચ્છેદ । તાં દેવેભ્યઃ પ્રદદૌ સા દીક્ષા તયા દેવા અદીક્ષન્ત -

અથ દ્વિતીયાં કુશીમાચિચ્છેદ । તાં દેવેભ્યઃ પ્રદદૌ તત્તપસ્તયા દેવાસ્તપઽઉપાયન્નુપસદસ્તપો હ્યુપસદઃ -

ખદિરેણ હ સોમમાચખાદ । તસ્માત્ખદિરો યદેનેનાખિદત્તસ્માત્ખાદિરો યૂપો ભવતિ ખાદિર સ્ફ્યોઽચ્છાવાકસ્ય હૈનં ગોપનાયાં જહાર સોઽચ્છાવાકોઽહીયત -

તમિન્દ્રાગ્ની અનુસમતનુતામ્ । પ્રજાનાં પ્રજાત્યૈ તસ્માદૈન્દ્રાગ્નોઽચ્છાવાકઃ -

તસ્માદ્દીક્ષિતા રાજાનં ગોપાયન્તિ । નેન્નોઽપહરાનિતિ તસ્માત્તત્ર સુગુપ્તં ચિકીર્ષેદ્યસ્ય હ ગોપનાયામપહરન્તિ હીયતે હ -

તસ્માદ્બ્રહ્મચારિણ આચાર્યં ગોપાયન્તિ । ગૃહાન્પશૂન્નેન્નોઽપહરાનિતિ તસ્માત્તત્ર સુગુપ્તં ચિકીર્ષેદ્યસ્ય હ ગોપનાયામપહરન્તિ હીયતે હ તેનૈતેન સુપર્ણી દેવેભ્ય આત્માનં નિરક્રીણીત તસ્માદાહુઃ પુણ્યલોક ઈજાન ઇતિ -

ઋણં હ વૈ પુરુષો જાયમાન એવ । મૃત્યોરાત્મના જાયતે સ યદ્યજતે યથૈવ તત્સુપર્ણી દેવેભ્ય આત્માનં નિરક્રીણીતૈવમેવૈષ એતન્મૃત્યોરાત્માનં નિષ્ક્રીણીતે -

તેન દેવા અયજન્ત । તમેતે ગન્ધર્વાઃ સોમરક્ષા અન્વાજગ્મુસ્તેઽન્વાગત્યાબ્રુવન્નનુ નો યજ્ઞ આભજત મા નો યજ્ઞાદન્તર્ગાતાસ્ત્વેવ નોઽપિ યજ્ઞે ભાગ ઇતિ -

તે હોચુઃ । કિં નસ્તતઃ સ્યાદિતિ યથૈવાસ્યામુત્ર ગોપ્તારોઽભૂમૈવમેવાસ્યાપીહ ગોપ્તારો ભવિષ્યામ ઇતિ -

તથેતિ દેવા અબ્રુવન્ । સોમક્રયણા વ ઇતિ તાનેભ્ય એતત્સોમક્રયણાનનુદિશત્યથૈનાનબ્રુવંસ્તૃતીયસવને વો ઘૃત્યાહુતિઃ પ્રાપ્સ્યતિ ન સૌમ્યાઽપહૃતો હિ યુષ્મત્સોમપીથસ્તેન સોમાહુતિં નાર્હથેતિ સૈનાનેષા તૃતીયસવન એવ ઘૃત્યાહુતિઃ પ્રાપ્નોતિ ન સૌમ્યા યચ્છાલાકૈર્ધિષ્ણ્યાન્વ્યાઘારયતિ -

અથ યદગ્નૌ હોષ્યન્તિ । તદ્વોઽવિષ્યતીતિ સ યદગ્નૌ જુહ્વતિ તદેનાનવત્યથ યદ્વઃ સોમં બિભ્રત ઉપર્યુપરિ ચરિષ્યન્તિ તદ્વોઽવિષ્યતીતિ સ યદેનાન્ત્સોમં બિભ્રત ઉપર્યુપરિ ચરન્તિ તદેનાનવતિ તસ્માદધ્વર્યુઃ સમયા ધિષ્ણ્યાન્નાતીયાદધ્વર્યુર્હિ સોમં બિભર્તિ તમેતે વ્યાત્તેન પ્રત્યાસતે સ એતેષાં વ્યાત્તમાપદ્યેત તમગ્નિર્વાભિદહેદ્યો વાઽયં દેવઃ પશૂનામીષ્ટે સ વા હૈનમભિમન્યેત તસ્માદ્યદ્યધ્વર્યોઃ શાલાયામર્થઃ સ્યાદુત્તરેણૈવાગ્નીધ્રીયં સંચરેત્ -

તે વા એતે । સોમસ્યૈવ ગુપ્ત્યૈ ન્યુપ્યન્ત આહવનીયઃ પુરસ્તાન્માર્જાલીયો દક્ષિણત આગ્નીધ્રીય ઉત્તરતોઽથ યે સદસિ તે પશ્ચાત્ -

તેષાં વા અર્દ્ધાનુપકિરન્તિ । અર્દ્ધાનનુદિશન્ત્યેત ઉ હૈવૈતદ્દધ્રિરેઽર્દ્ધાન્ન ઉપકિરન્ત્વર્દ્ધાનનુદિશન્તુ તથા યસ્માલ્લોકાદાગતાઃ સ્મો દિવસ્તથા તં લોકમ્પ્રતિપ્રજ્ઞાસ્યામસ્તથા ન જિહ્મા એષ્યામ ઇતિ -

સ યાનુપકિરન્તિ । તેનાસ્મિઁલ્લોકે પ્રત્યક્ષં ભવન્ત્યથ યાનનુદિશન્તિ તેનામુષ્મિઁલ્લોકે પ્રત્યક્ષં ભવન્તિ -

તે વૈ દ્વિનામાનો ભવન્તિ । એત ઉ હૈવૈતદ્દધ્રિરે ન વા એભિર્નામભિરરાત્સ્મ યેષાં નઃ સોમમપાહાર્ષુર્હન્ત દ્વિતીયાનિ નામાનિ કરવામહા ઇતિ તે દ્વિતીયાનિ નામાન્યકુર્વત તૈરરાધ્નુવન્યાનપહૃતસોમપીથાન્ત્સતોઽથ યજ્ઞ આભજંસ્તસ્માદ્દ્વિનામાનસ્તસ્માદ્બ્રાહ્મણોઽનૃધ્યમાને દ્વિતીયં નામ કુર્વીત રાધ્નોતિ હૈવ ય એવં વિદ્વાન્દ્વિતીયં નામ કુરુતે -

સ યદગ્નૌ જુહોતિ । તદ્દેવેષુ જુહોતિ તસ્માદ્દેવાઃ સન્ત્યથ યત્સદસિ ભક્ષયન્તિ તન્મનુષ્યેષુ જુહોતિ તસ્માન્મનુષ્યાઃ સન્ત્યથ યદ્ધવિર્ધાનયોર્નારાશંસાઃ સીદન્તિ તત્પિતૃષુ જુહોતિ તસ્માત્પિતરઃ સન્તિ -

યા વૈ પ્રજા યજ્ઞેઽનન્વાભક્તાઃ । પરાભૂતા વૈ તા એવમેવૈતદ્યા ઇમાઃ પ્રજા અપરાભૂતાસ્તા યજ્ઞ આભજતિ મનુષ્યાનનુ પશવો દેવાનનુ વયાંસ્યોષધયો વનસ્પતયો યદિદં કિં ચૈવમુ તત્સર્વં યજ્ઞ આભક્તં તે હ સ્મૈત ઉભયે દેવમનુષ્યાઃ પિતરઃ સમ્પિબન્તે સૈષા સમ્પા તે હ સ્મ દૃશ્યમાના એવ પુરા સમ્પિબન્ત ઉતૈતર્હ્યદૃશ્યમાનાઃ -