સાર્ધત્રિશતિકાલોત્તરાગમ · અધ્યાય 8

અથ દીક્ષાં પ્રવક્ષ્યામિ પઞ્ચતત્ત્વવ્યવસ્થિતામ્
પૃથિવ્યાપસ્તથા તેજો વાયુરાકાશમેવ ચ ॥

પઞ્ચૈતાનિ ચ તત્ત્વાનિ યૈર્વ્યાપ્તમખિલં જગત્
સર્વતત્ત્વાનિ તત્રૈવ દ્રષ્ટવ્યાનિ તુ સાધકૈઃ ॥

બ્રહ્માણ્ડે તુ નિવૃત્તિર્વૈ શતરુદ્રાવધિસ્તથા
તદૂર્ધ્વં તુ પ્રતિષ્ઠા સ્યાદ્ યાવદવ્યક્તગોચરમ્ ॥

તતો વિદ્યા નિયુક્તા સા યાવદ્વિદ્યેશ્વરાન્તિકમ્
શાન્તિસ્તદૂર્ધ્વમધ્વાન્તે શક્તિરેવ શિવે પદે ॥

અજ્ઞાત્વૈતાનિ તત્ત્વાનિ યો દીક્ષાં કર્તુમિચ્છતિ
વૃથા પરિશ્રમસ્તસ્ય નૈવ તત્ફલમાપ્નુયાત્ ॥

નિવૃત્તિઃ પૃથિવી જ્ઞેયા પ્રતિષ્ઠા આપ ઉચ્યતે
વિદ્યાં તેજો વિજાનીયાદ્ વાયુઃ શાન્તિઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥

શાન્ત્યતીતા ભવેદ્વ્યોમ તત્પરં શાન્તમવ્યયમ્
તં વિદિત્વા મહાસેન શ્વપચાનપિ દીક્ષયેત્ ॥

નિવૃત્તિં હૃદયેનૈવ પ્રતિષ્ઠાં શિરસા ગુરુઃ
શિવો વિદ્યાં તુ શિખયા શાન્તિં વૈ કવચેન તુ ॥

શાન્ત્યતીતં પરં વ્યોમ પ્રાસાદેન તુ હોમયેત્
એકૈકસ્ય શતં હોમ્યમ્ ઇત્યેવં પઞ્ચ હોમયેત્ ॥

પઞ્ચપૂર્ણાહુતીર્દદ્યાત્ પ્રાસાદેન તુ ષણ્મુખ
પ્રાયશ્ચિત્તવિશુદ્ધ્યર્થમ્ અષ્ટાવેકૈકયાહુતીઃ ॥

અસ્ત્રબીજેન મન્ત્રજ્ઞો હોમયેદનુપૂર્વશઃ
એવં સમાપ્યતે દીક્ષા જનનાદિવિવર્જિતા ॥

હુતેનૈવ તુ મુચ્યન્તે સાધકા જન્મબન્ધનાત્
ઇયમિષ્ટિર્ન પ્રકાશ્યા ગોપનીયા પ્રયત્નતઃ ॥

રહસ્યં સર્વતન્ત્રાણામ્ એષ સંસ્કાર ઉત્તમઃ
યોનિન્યાસાદિકં કર્મોદ્ ધારણં ચાપ્યપશ્ચિમમ્ ॥

શોધનાનુક્રમં દેવ કથયસ્વ યથાવિધિ
દશ સપ્ત ચ યે શોધ્યાઃ પૃષ્ટાશ્ચાત્ર ત્વયા ગુહ ॥

યસ્ય યદ્બીજમુક્તં તુ તદ્વક્ષ્યામ્યનુપૂર્વશઃ
યોનિબીજં તુ હૃદયે કલ્પયેચ્ચ યથાક્રમમ્ ॥

અર્ચનં પ્રોક્ષણં ચૈવ તાડનં ચ તથા પરમ્
સંધાનં ચૈવ સંયોગં નિક્ષેપં તદનન્તરમ્ ॥

અર્ચનં ચ તતઃ કુર્યાદ્ ગર્ભાધાનં તથૈવ ચ
જનનં ચાધિકારં ચ ભોગં ચૈવ લયં તથા ॥

સ્વતત્ત્વે ચાહુતિશતં હૃદયેન તુ ષણ્મુખ
પાશચ્છેદં તથાસ્ત્રેણ દદ્યાત્પૂર્ણાહુતિં તતઃ ॥

હૃદયેનાત્ર તૂદ્ધારઃ કર્તવ્યશ્ચાપ્યનુક્રમાત્
ઉદ્ધારે પ્રોક્ષણે ચૈવ તાડને ચ તથૈવ ચ ॥

હુમ્ફટ્કારસમાયુક્તં કર્તવ્યં ચાનુપૂર્વશઃ
સંધાનં ચૈવ તત્ત્વાનાં કર્તવ્યં તુ યથાક્રમમ્ ॥

તત્ત્વે તત્ત્વે ત્વિદં કર્મ એષ એવ વિધિક્રમઃ
એભિસ્તુ શોધિતૈર્વત્સ વિધિં પ્રાપ્નોતિ પુષ્કલમ્ ॥

અન્યથા નૈવ મુચ્યન્તે વિધિહીનાઃ ષડાનન
પૂર્ણાહુતિપ્રદાનં ચ કર્તવ્યં ધારણાયુતમ્ ॥

અમૃતં યત્પરં વત્સ સ્રવન્તં મનસા સ્મરેત્
દીક્ષાપ્રકરણે હ્યેતદ્ યોજ્યં સર્વત્ર સર્વદા ॥

લિઙ્ગોદ્ધારવિધાને ચ નિત્યસંસ્કારકર્મસુ
પશોર્ગ્રહણમોક્ષં તુ યત્ત્વયોક્તં પુરાનઘ ॥

પાશા આભ્યન્તરા બાહ્યાઃ કમ્સિન્સ્થાને કથં સ્થિતાઃ
કસ્મિન્સ્થાને તુ વિચ્છેદ્યાઃ સદ્ય ઉત્ક્રમણં કથમ્ ॥

પશૂનાં ચૈવ નિર્દેશં કથયસ્વ મહેશ્વર
આદિમસ્ય દ્વિતીયેન ગૃહીત્વાત્માનમાત્મના ॥

મુષ્ટિના યાવત્સ્થાનં તન્ નયેત્તં સુવિચક્ષણઃ
વિષુવત્સમ્પ્રયોગેણ બ્રહ્માદ્યાસ્તે શિવાન્તકાઃ ॥

એકત્ર સમતાં યાન્તિ અન્યથા તુ પૃથક્પૃથક્
દ્વાદશાન્તે તુ તે ચ્છેદ્યાઃ શરેણાસ્ત્રેણ સંયુતાઃ ॥

તદા સાયુજ્યતાં યાન્તિ સમયૈઃ પરિવર્જિતાઃ
અનિર્દિષ્ટમસંજ્ઞં ચ યત્કૃતં તદ્વૃથા ભવેત્ ॥

તમુદ્દિશ્ય કૃતં કર્મ મોક્ષદં તન્ન સંશયઃ
સૂર્યસ્ય ગ્રહણે વત્સ વિષુવદ્યોગસંયુતમ્ ॥

આયામાન્તે યદા ચ્છિન્નં તદા ચોત્ક્રમતે ધ્રુવમ્
મનસિ ગ્રથિતાઃ પાશાઃ સૂત્રે મણિગણા ઇવ ॥

હૃત્પદ્માદ્યાવત્તત્પદ્મં મનસ્તન્તુવિતાનિતમ્
તદ્દૃષ્ટ્વા છેદનં કુર્યાન્ મનોવૃત્ત્યા મનશ્ચ્છિદા ॥

મનસા મનસિ ચ્છિન્ને જીવઃ કેવલતાં વ્રજેત્
વિસ્તરં ત્યજ દેવેશ સંક્ષેપાત્કથયસ્વ મે ॥

યેન વિજ્ઞાતમાત્રેણ પશૂન્મોચયતે ક્ષણાત્
શૃણુ ષણ્મુખ તત્ત્વેન યેન મોક્ષો ધ્રુવં ભવેત્ ॥

પ્રયોગેણાતિસૂક્ષ્મેણ યોગદૃષ્ટેન મન્ત્રવિત્
દિવ્યેન યોગમાર્ગેણ શક્તિં યઃ પ્રેરયેત્તુ તામ્ ॥

તં વિદિત્વા મહાસેન જીવં પ્રાણમયં બુધઃ
વિષુવત્સમ્પ્રયોગેણ યોજયેચ્છાશ્વતે પદે ॥

યોગં તુ વિષુવં પ્રાપ્ય કો ન મુચ્યેત બન્ધનાત્
પૃથિવ્યાદ્યબ્જનાડીર્વૈ શબ્દાદિગુણવાયુભિઃ ॥

આત્માધિદેવતા મન્ત્રાઞ્ જ્ઞાત્વા મુક્તસ્તુ મોચયેત્
નાડીવિવરસમ્બન્ધા ઊર્ધ્વનાલા હ્યધોમુખાઃ ॥

ગ્રન્થિદ્વયયુતાઃ સર્વે હુમ્ફડન્તેન યોજિતાઃ
તતશ્ચોર્ધ્વત્વમાયાન્તિ ઉદ્ઘાતૈઃ પૂર્વવદ્ગુહ ॥

ક્ષ્માદ્યાનાલોક્ય મનસા સબાહ્યાભ્યન્તરં પુનઃ
તત્ત્વે તત્ત્વે નિયોક્તવ્યા વિયુક્તા નિરહંકૃતા ॥

બ્રહ્માદ્યાઞ્શ્રાવયેદ્વત્સ ન પુનર્જન્મતાં વ્રજેત્
તેજશ્ચેતો દ્વિરભ્યસ્ય આયામો ભાસ્કરસ્ય તુ ॥

તાડયિત્વા પુરા વત્સ ગ્રહણં પૂર્વવદ્ભવેત્
ભિત્ત્વાર્ગલાં ન્યસેદ્યોનિં તત્ત્વં તત્ત્વેન સંધયેત્
શક્તિભિઃ સમ્પુટીકૃત્ય વૌષડન્તેન નિક્ષિપેત્ ॥