સંવિત્સિદ્ધિ (અન્ય આવૃત્તિ) · શ્લોક 41-59

સદસત્પ્રત્યયપ્રાપ્ત વિરુદ્ધદ્વન્દ્વસઙ્કટે
વિરોધપરિહારાર્થં સત્ત્વાસત્ત્વાંશભઙ્ગતઃ
સદસદ્ભ્યામ્ અનિર્વાચ્યં પ્રપઞ્ચં કેચિદ્ ઊચિરે ॥

સત્ત્વાસત્ત્વે વિભાગેન દેશકાલાદિભેતતઃ
ઘટાદેર્ ઇતિ મન્વાના વ્યવસ્થામ્ અપરે જગુઃ ॥

તદ્ એવં વાદિસમ્મર્દાત્ સંશયે સમુપસ્થિતે
નિર્ણયઃ ક્રિયતે તત્ર મીમંસકમતેન તુ ॥

ઘટસ્વરૂપે નાસ્તિત્વમ્ અસ્તિત્વં યદ્ય્ અબૂબુધત્
સ્યાદ્ એવ યુગપત્સત્ત્વમ્ અસત્ત્વં ચ ઘતાદિષુ ॥

ઇદાનીમ્ ઇદમ્ અત્રાસ્તિ નાસ્તીત્યેવંવિધા યતઃ
દેશકાલદશાભેદાદ્ અસ્તિ નાસ્તીતિ નો ધિયઃ ॥

અતો દેશાદિભેદેન સદસત્ત્વં ઘટાદિષુ
વ્યવસ્થિતં નિરસ્તત્વાદ્ વાદસ્યેહ ન સમ્ભવઃ ॥

નનુ દેશાદિસમ્બન્ધઃ સત એવોપપદ્યતે
ન દેશકાલસમ્બન્ધાદ્ અસતઃ સત્ત્વમ્ ઇષ્યતે ॥

સમ્બન્ધો દ્વ્યાશ્રયસ્ તસ્માત્ સતઃ સત્ત્વં સદા ભવેત્
અસતઃ કારકૈઃ સત્ત્વં જન્મનેત્યતિદુર્ઘટમ્ ॥

આદ્યન્તવાન્ પ્રપઞ્ચો ઽતઃ સત્કક્ષાન્તર્નિવેશ્યતે

"આદાવ્ અન્તે ચ યન્ નાસ્તિ નાસ્તિ મધ્યે ઽપિ તત્ તથા"
અતો નિશ્ચિતસદ્ભાવઃ સદા સન્ન્ અભ્યુપેયતામ્ ॥

અસતઃ સર્વદાસત્ત્વં જન્યયોગાત્ ખપુષ્પવત્
અસત્ત્વે ન વિશેષો ઽસ્તિ પ્રાગત્યન્તાસતોર્ ઇહ ॥

શ્વેતકેતુમ્ ઉપાદાય તત્ ત્વમ્ ઇત્ય્ અપિ યચ્ છ્રુતમ્
ષષ્ઠપ્રપાટકે તસ્ય કુતો મુખ્યાર્થસમ્ભવઃ ॥

કાર્પણ્યશોકદુઃખાર્તશ્ ચેતનસ્ ત્વંપદોદિતઃ
સર્વજ્ઞસ્ સત્યસઙ્કલ્પો નિસ્સીમસુખસાગરઃ
તત્પદાર્થસ્ તયોર્ ઐક્યં તેજસ્ તિમિરવત્ કથમ્ ॥

ત્વમર્થસ્થે તટસ્થે વા (તદર્થસ્થે વિભેદકે)
ગુણે તત્ત્વંપદશ્રુત્યોર્ ઐકાર્થ્યં દૂરવારિતમ્ ॥

અજ્ઞત્વસર્વવેદિત્વ દુઃખિત્વસુખિતાદિકે
વિશેષણે વા ચિદ્ધાતોર્ અથ વાપ્ય્ ઉપલક્ષણે
વિરુદ્ધગુણસઙ્ક્રાન્તેર્ ભેદઃ સ્યાત્ ત્વંતદર્થયોઃ ॥

વાચ્યૈકદેશભઙ્ગેન ચિદેકવ્યક્તિનિષ્ઠતા
સો ઽયં ગૌર્ ઇતિવત્ તત્ત્વં પદયોર્ ઇત્ય્ અપેશલમ્ ॥

દેશકાલદશાભેદાદ્ એકસ્મિન્ન્ અપિ ધર્મિણિ
વિરુદ્ધદ્વન્દ્વસઙ્ક્રાન્તેઃ સો ઽયં ગૌર્ ઇતિ યુજ્યતે ॥

સ્વપ્રકાશસ્ય ચિદ્ધાતોર્ વિરુદ્ધદ્વન્દ્વસઙ્ગતૌ
ન વ્યવસ્થાપકં કિઞ્ચિદ્ દેશકાલદશાદિકે ॥

નિર્ધૂતનિખિલદ્વન્દ્વ સ્વપ્રકાશે ચિદાત્મનિ
દ્વૈતાનર્થભ્રમાભાવાચ્ છાસ્ત્રં નિર્વિષયં ભવેત્ ॥

એતેન સત્યકામત્વ જગત્કારણતાદયઃ
મા(યોપાધૌ પરે) ઽધ્યસ્તાઃ શોકમોહાદયઃ પુનઃ ॥