સમાધિરાજસૂત્ર · અધ્યાય 31

ઇતિ શ્રીસમાધિરાજે ઽનુશંસાપરિવર્તો નામ ત્રિંશતિતમઃ ॥ 30 ॥
(વૈદ્ય 190)
31 સર્વધર્મસ્વભાવનિર્દેશપરિવર્તઃ ।
તત્ર ભગવાન્ પુનરપિ ચન્દ્રપ્રભં કુમારભૂતમામન્ત્રયતે સ્મ - તસ્માત્તર્હિ કુમાર ય આકાઙ્ક્ષેદ્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ કિમિત્યહં સર્વધર્માણાં સ્વભાવં કથં જાનીયામિતિ,તેન કુમાર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન અયં સર્વધર્મસ્વભાવસમતાવિપઞ્ચિતઃ સમાધિઃ શ્રોતવ્ય ઉદ્ગ્રહીતવ્યઃ પર્યવાપ્તવ્યો ધારયિતવ્યો વાચયિતવ્ય ઉદ્દેષ્ટવ્યઃ સ્વાધ્યાતવ્યઃ અરણાભાવનયા ભાવયિતવ્યો બહુલીકર્તવ્યઃ પરેભ્યશ્ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિતવ્યઃ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
તસ્યો રાગુ ન જાતુ કુપ્યતે ન ચ દોષો તસ્યો મોહ ન જાતુ કુપ્યતે વૃષભિસ્ય ।
તેનો સર્વિ કિલેશ ચ્છોરિતાનવશેષા યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સુપ્રશાન્તમ્

સો ઽસૌ શિક્ષ ન જાતુ ઓષિરી સુગતાનાં સો ઽસૌ શૂરુ ન જાતુ ઇસ્ત્રિયાણાં વશમેતિ ।
સો ઽસૌ શાસનિ પ્રીતિ વિન્દતે સુગતાનાં યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સુપ્રશાન્તમ્

સો ઽસૌ જ્ઞાનવિધિજ્ઞ પણ્ડિતો મતિમાંશ્ચ સો ઽસૌ બુદ્ધ અનન્ત પશ્યતી અપર્યન્તાં ।
સો ઽસૌ ધારણિજ્ઞાનુ જાનતી અપર્યન્તં યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી નયયુક્તિમ્

સો ઽસૌ નેહ ચિરેણ ભેષ્યતિ દ્વિપદેન્દ્રઃ સો ઽસૌ વૈદ્યુ ભિષકુ ભેષ્યતે સુખદાતા ।
સો ઽસૌ ઉદ્ધરિ શલ્ય સર્વશો દુખિતાનાં યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સુપ્રશાન્તમ્

સો ઽસૌ આતુરુ જ્ઞાત્વ દુઃખિતાનિમિ સત્ત્વાન્ સો ઽસૌ ભેરી સદા પરાહની અમૃતસ્ય ।
સો ઽસૌ ભેષ્યતિ નાયકો જિનો નચિરેણ યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સુપ્રશાન્તમ્

(વૈદ્ય 191)
સો ઽસૌ ભૈષજ્યનયેષુ કોવિદો વરવૈદ્યો આદિં જાનતિ સર્વવ્યાધિનાં યત્ર મુક્તિઃ ।
સો ઽસૌ ભૂતનયશિક્ષિતો મતિમન્તો શિક્ષિત્વા બહુસત્ત્વ મોચયી પૃથુ નષ્ટાન્

સો ઽસૌ શૂન્યનયેષુ કોવિદો મતિશૂરઃ સો ઽસૌ લોકિ અસક્તુ ભુઞ્જતિ સદ પિણ્ડમ્ ।
સો ઽસૌ બોધિવરાય સ્થાપયિ બહુસત્ત્વાન્ યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સુપ્રશાન્તમ્

સો ઽસૌ ક્ષાન્તિબલેન ઉદ્ગતો નરચન્દ્રઃ સો ઽસૌ લોષ્ટકદણ્ડતાડિતો ન ચ કુપ્યી ।
સો ઽસૌ છિદ્યતુ અઙ્ગમઙ્ગશો ન ચ ક્ષુભ્યે યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સુપ્રશાન્તમ્

સો ઽસૌ ક્ષાન્તિબલે પ્રતિષ્ઠિતો બલવન્તો સો ઽસૌ ક્ષાન્તિય વસ્તુ તાદૃશો સુપ્રશાન્તઃ ।
સો ઽસૌ ક્ષાન્તિબલેન મન્યતે મતિશૂરો યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સુપ્રશાન્તમ્

સો ઽસૌ વસ્તુ ન જાતુ મન્યતે અહુ ચ્છિન્ના તેનો સર્વિ ભવા વિભાવિતાઃ સદ શૂન્યાઃ ।
તસ્યો સંજ્ઞા પ્રહીણ સર્વશો નિખિલેનો યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સુપ્રશાન્તમ્

તે તે ધર્મસ્વભાવુ દેશયી સુપ્રણીતં તે તે બોધિ સ્પૃશી અનુત્તરાં નચિરેણ ।
યેષાં ધર્મસ્વભાવુ ગોચરઃ સુનિધ્યપ્તો તેષાં દત્ત અનન્ત દક્ષિણા અપર્યન્તા

સો ઽસૌ ભાષતિ સૂત્રકોટિયો અપર્યન્તા યથ ગઙ્ગનદીય વાલિકાસ્તતુ ભૂયઃ ।
નો ચાસ્યુ પ્રતિભાનુ છિદ્યતે વર્ણમાને યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સુપ્રશાન્તમ્

સો ઽસૌ કલ્પસહસ્રકોટિશો નયુતાનિ જ્ઞાનેનો સદ ભોતિ ઉદ્ગતો યથ મેરુઃ ।
(વૈદ્ય 192)
ધર્મ તસ્ય ક્ષયો ન વિદ્યતે ભણમાને યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સુપ્રશાન્તમ્

વિસ્તીર્ણં વિપુલં અચિન્તિયં પ્રતિભાનં ભોતી બોધિવરાં ગવેષતઃ સદ તસ્યો ।
નિત્યં ભાષતિ સૂત્રકોટિયો અપર્યન્તા યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સુપ્રશાન્તમ્

યં ચૈતે દ્વિપદોત્તમા જિના ભણિ ધર્મં સર્વં તં ચ શ્રુણિત્વ ગૃહ્ણતી પરિપૂર્ણમ્ ।
નો વા એકપદે ઽપિ વિદ્યતે વિમતિસ્યો યો ઽસૌ સર્વિ અભાવ જાનતી ઇમિ ધર્માન્

સો ઽસૌ ભોતિ વિશિષ્ટ ત્યાગવાન્ સદ કાલં ભોતી દાનપતિઃ સુખંદદો દુખિતાનામ્ ।
દૃષ્ટા દુઃખિત સત્ત્વ તર્પયી રતનેહી યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સદ શૂન્યમ્

સૌ ઽસૌ જમ્બુધ્વજે ભવિષ્યતી સદ રાજા સત્ત્વાનાં સદ સૌખ્ય કાહિતી અપર્યન્તમ્ ।
મૈત્રાયે સમુપેતુ પ્રાણીનાં સદ કાલે યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સદ શૂન્યમ્

પુત્રાન્ ધીતર દાસદાસિયો ત્યજ્ય ધીરો હસ્તૌ પાદ શિરાંસિ સ ત્યજી તથ રાજ્યમ્ ।
નો ચાલીયતિ તસ્ય માનસં વૃષભિસ્યો યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સદ શૂન્યમ્

અઙ્ગાઙ્ગં પુન તસ્ય છિદ્યતી યદિ કાયો નો તસ્ય પ્રતિહન્યતે મનઃ સુપિને ઽપિ ।
તેનો પૂજિત ભોન્તિ નાયકા દ્વિપદેન્દ્રા યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સદ શૂન્યમ્

તેનો પૂજિત સર્વિ નાયકા ય અતીતાસ્તથ પૂજિત યે અનાગતા દ્વિપદેન્દ્રાઃ ।
તેહી સત્કૃત સર્વિ નાયકા સ્થિત યે ચો યો ઽસૌ ધર્મસ્વભાવુ જાનતી સદ શૂન્યમ્

(વૈદ્ય 193)
સો ઽસૌ કોશ ધરેતિ પણ્ડિતઃ સુગતાનાં સો ઽસૌ ધારણિયે પ્રતિષ્ઠિતઃ પરમાયામ્ ।
સો ઽસૌ ભેષ્યતિ લોકનાયકો નચિઅરેણ યચ્છુત્વા ઇમુ સૂત્રં ધારયેત્ ક્ષયકાલે

સો ઽન્ધો નૈવ કદાચિ ભેષ્યતી વિદુ જાતુ નો ચો અઙ્ગવિહીનુ ભેષ્યતી બહુકલ્પાન્ ।
તેનો અક્ષણ અષ્ટ વર્જિતા ઇમિ નિત્યં યેનો સૂત્રમિદં પ્રભાષિતં અપ્રમુષ્ટમ્

નાસૌ દુર્ગતિષુ ગમિષ્યતિ પુન જાતુ નિત્યં લક્ષણધારિ ભેષ્યતી અભિરૂપઃ ।
પચ્ચો તસ્ય અભિજ્ઞ ભાવિતા ઇમિ નિત્યં પુરતઃ સો સુગતાન સ્થાસ્યતી સદ શૂરઃ

બહુકાન્ નિર્મિત નિર્મિણિત્વાન અયુ જ્ઞાની પ્રેષતી બહુક્ષેત્રકોટિષુ વિનયાર્થમ્ ।
યેહિ દૃષ્ટ ભવન્તિ નિર્મિતા બહુ બુદ્ધાઃ તેહી બોધિવરાય સ્થાપિતા બહુ સત્ત્વાઃ

સ્મૃતિમન્તઃ ગતિમન્તઃ પ્રજ્ઞાવાન્ ધૃતિમાંશ્ચ સ્થામ્ના વીર્યબલેન સો સદા સમુપેતઃ ।
ધર્મપારમિપ્રાપ્ત ભેષ્યતિ મહતેજા યઃ શ્રુત્વા ઇમુ સૂત્ર ધારયેત્ ક્ષયકાલે

રશ્મિકોટિસહસ્ર નિશ્ચરી સદ તેષાં વ્યોમાઃ સર્વિ કરોન્તિ મણ્ડલાઃ સુરિયાણામ્ ।
યેહી ભાવિત ભોન્તિ શૂન્યકા ઇમિ ધર્માસ્તે તે શૂર ભવન્તિ નાયકા નચિરેણ

એષો ગોચરુ શાન્તુ ભાવિતો મય પૂર્વં બહુકલ્પાન સહસ્ર કોટિયો નિયુતાનિ ।
(વૈદ્ય 194)
વીર્યં મે ન કદાચિ સહસિત ઇહ માર્ગે યદહં દીપંકરેણ વ્યાકૃતો જિનભૂમી

યૂયં પી મમ ચર્યા શિક્ષથા ઇહ સૂત્રે ગમ્ભીરા પરમાર્થ દેશિતા ઇય નેત્રી ।
યત્રામી બહુ નષ્ટ તીર્થિકા વિપરિતા ક્ષિપ્ત્વા બોધિમપાયિ ભૈરવે પ્રપતન્તિ

બહુકલ્પાન સહસ્રકોટિયો નયુતાનિ વેદિત્વા અમુ તત્ર વેદના કટુ તીબ્રાઃ ।
બહુકલ્પા નયુતાનમત્યયાત્ પુનરેવ હેતુઃ સો અમૃતસ્ય પ્રાપ્તયે ભવિષ્યતે

યે તે પશ્ચિમિ કાલિ ભૈરવે સુગતસ્યો રક્ષન્તિ ઇમુ સૂત્રમીદૃશં પ્રશાન્તમ્ ।
તેષાં બોધિ વરા ન દુર્લભા ઇય શ્રેષ્ઠા તે તે પશ્ચિમિ કાલિ વ્યાકૃત ધરિ ધર્માન્