સમાધિરાજસૂત્ર · અધ્યાય 19

ઇતિ શ્રીસમાધિરાજે સમાધ્યનુપરિન્દના નામ પરિવર્તો ઽષ્ટાદશઃ ।
(વૈદ્ય 132)
19 અચિન્ત્યબુદ્ધધર્મનિર્દેશપરિવર્તઃ ।
તસ્માત્તર્હિ કુમાર બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેનેમં સમાધિમાકાઙ્ક્ષતા અચિન્ત્યબુદ્ધધર્મનિર્દેશકુશલેન ભવિતવ્યમ્ । અચિન્ત્યબુદ્ધધર્મપરિપૃચ્છકજાતિકેન ભવિતવ્યમ્ । અચિન્ત્યબુદ્ધધર્માધિમુક્તિકેન ભવિતવ્યમ્ । અચિન્ત્યબુદ્ધધર્મપર્યેષણાકુશલેન ભવિતવ્યમ્ । અચિન્ત્યાંશ્ચ બુદ્ધધર્માન્ શ્રુત્વા નોત્ત્રસિતવ્યં ન સંત્રસિતવ્યં ન સંત્રાસમાપત્તવ્યમ્ । એવમુક્તે ચન્દ્રપ્રભઃ કુમારભૂતો ભગવન્તમેતદવોચત્ - યથા કથં ભગવન્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ અચિન્ત્યબુદ્ધધર્મનિર્દેશકુશલો ભવતિ, અચિન્ત્યબુદ્ધધર્મપરિપૃચ્છાકુશલશ્ચ, અચિન્ત્યબુદ્ધધર્માધિમુક્તશ્ચ? અચિન્ત્યબુદ્ધધર્મપર્યેષણાકુશલશ્ચ ભવતિ, અચિન્ત્યાંશ્ચ બુદ્ધધર્માન્ શ્રત્વા નોત્ત્રસ્યતિ ન સંત્રસ્યતિ ન સંત્રાસમાપદ્યતે?
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન પઞ્ચશિખો નામ ગન્ધર્વપુત્રઃ પઞ્ચભિસ્તૂર્યશતૈઃ સાર્ધં ગગનતલાદવતીર્ય ભગવતઃ પુરતઃ સ્થિતો ઽભૂદુપસ્થાનપરિચર્યાયૈ । અથ ખલુ પઞ્ચશિખસ્ય ગન્ધર્વપુત્રસ્યૈતદભવત્ - યન્ન્વહં યથૈવઃ દેવાનાં ત્રાયસ્ત્રિંશાનાં શક્રસ્ય ચ દેવાનામિન્દ્રસ્ય સુધર્માયાં દેવસભાયામુપસ્થાનપરિચર્યાં કરોમિ, સંગીતિં સંપ્રયોજયામિ, તથૈવાદ્ય દેવાતિદેવસ્યાપિ તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પૂજાયૈ સંગીતિં સંપ્રયોજયેયમ્ ॥
અથ ખલુ પઞ્ચશિખો ગન્ધર્વપુત્રસ્તૈઃ પઞ્ચભિસ્તૂર્યશતૈસ્તૈશ્ચ પઞ્ચમાત્રૈર્ગન્ધર્વપુત્રશતૈઃ સાર્ધમેકસ્વરસંગીતિસંપ્રયુક્તાભિસ્તૂર્યસંગીતિભિર્વૈદૂર્યદણ્ડાં વીણામાદાય ભગવતઃ પુરતો વાદયામાસ । અથ ખલુ ભગવત એતદભૂત્ - યન્ન્વહં તથારૂપમૃદ્ધ્યભિસંસ્કારમભિસંસ્કુર્યાં યથારૂપેણ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારેણાભિસંસ્કૃતેન ચન્દ્રપ્રભઃ કુમારભૂતો ઽચિન્ત્યબુદ્ધધર્મનિધ્યપ્તિકૌશલ્યમધિગચ્છેત્, સર્વધર્મસ્વભાવસમતાવિપઞ્ચિતાચ્ચ સમાધેર્ન ચલેત્ । પઞ્ચશિખસ્ય ચ ગન્ધર્વપુત્રસ્ય તન્ત્રીસ્વરગીતિસ્વરકૌશલ્યમુપદિશેયમ્ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તથારૂપમૃદ્ધ્યભિસંસ્કારમભિસંસ્કરોતિ સ્મ, યત્તેભ્યઃ પઞ્ચભ્યસ્તૂર્યશતેભ્યઃ સંપ્રયુક્તેભ્યઃ પ્રવાદિતેભ્યો યથાનકુમ્પોપસંહૃતઃ શબ્દો નિશ્ચરતિ ધર્મપ્રતિસંયુક્તઃ । ઇમાશ્ચ બુદ્ધધર્મનિધ્યપ્તિગાથા નિશ્ચરન્તિ બુદ્ધાનુભાવેન -
એકહિ વાલપથે બહુબુદ્ધા યાત્તિક વાલિક ગઙ્ગનદીયે ।
(વૈદ્ય 133)
ક્ષેત્રં તાત્તિક તેષ જિનાનાં તે ચ વિલક્ષણ તે વિસભાગાઃ

પઞ્ચગતીગત બાલપથસ્મિન્ નૈરયિકા પિ ચ તિર્યગતાશ્ચ ।
તે યમલૌકિક દેવમનુષ્યા નાપિ ચ સંકરુ નો ચ ઉપીડો

તત્ર પદે સસરાઃ સસમુદ્રાઃ સર્વ નદી તથ ઉત્સ તડાગાઃ ।
નો પિ ચ સંકરુ નો ચ ઉપીડો એવમચિન્તિયુ ધર્મ જિનાનામ્

તત્ર પદે ઽપિ ચ પર્વત નેકે ચક્રવાલ અપિ મેરુ સુમેરુ ।
યે મુચિલિન્દ મહામુચિલિન્દ વિન્ધ્યથ ગૃધ્રકૂટો હિમવાંશ્ચ

તત્ર પદે નિરયાશ્ચ સુઘોરાસ્તપન પ્રતાપન આનભિરમ્યાઃ ।
તત્ર ચ યે નિરયે ઉપપન્ના વેદન તે પિ દુખાં અનુભોન્તિ

તત્ર પદે ઽપિ ચ દેવવિમાના દ્વાદશયોજન તે રમણીયાઃ ।
તેષુ બહૂ મરુતાન્ સહસ્રા દિવ્યરતીષુ સુખાન્યનુભોન્તિ

તત્ર પદે ચ બુદ્ધાન ઉત્પાદો શાસનુ લોકવિદૂન જ્વલેતિ ।
તં ચ ન પશ્યતિ જ્ઞાનવિહીનો યેન ન શોધિત ચર્ય વિશુદ્ધા

તત્ર પદે ઽપિ ચ ધર્મ નિરુદ્ધો નિર્વૃતુ નાયકુ શ્રૂયતિ શબ્દઃ ।
તત્ર પદે ઽપિ ચ કેચિ શૃણોન્તિ તિષ્ઠતિ નાયકુ ભાષતિ ધર્મમ્

તત્ર પદે ઽપિ ચ કેષચિદાયુર્વર્ષ અચિન્તિય વર્તતિ સંજ્ઞા ।
(વૈદ્ય 134)
તત્ર પદે ઽપિ વા કાલુ કરોન્તિ નો ચિરુ જીવતિ શ્રૂયતિ શબ્દઃ

તત્ર પદે ઽપિ ચ કેષચિ સંજ્ઞા દૃષ્ટુ તથાગતુ પૂજિતુ બુદ્ધો ।
તોષિતુ માનસુ સંજ્ઞગ્રહેણ નો પિ ચ પૂજિતુ નો ચ ઉપન્નો

સ્વસ્મિ ગૃહે સુપિનેવ મનુષ્યો કામગુણેષુ રતીરનુભૂય ।
સ પ્રતિબુદ્ધુ ન પશ્યતિ કામાંસ્તચ્ચ પ્રજાનતિ સો સુપિનો તિ

યત્ તથ દૃષ્ટુ શ્રુત મત જ્ઞાતં સર્વમિદં વિતથં સુપિનો વા ।
યસ્તુ ભવેત સમાધિય લાભી સો ઇમુ જાનતિ ધર્મસ્વભાવાન્

સૂસુખિતાઃ સદ તે નર લોકે યેષ પ્રિયાપ્રિયુ નાસ્તિ કહિંચિત્ ।
યે વનકન્દરકે ઽભિરમન્તિ શ્રામણકં સુસુખં અનુભોન્તિ

યેષ મમાપિ તુ નાસ્તિ કહિંચિદ્ યેષ પરિગ્રહુ સર્વશુ નાસ્તિ ।
ખઙ્ગસમા વિચરન્તિમુ લોકે તે ગગને પવનેવ વ્રજન્તિ

ભાવિતુ માર્ગ પ્રવર્તિતુ જ્ઞાનં શૂન્યક ધર્મ નિરાત્મનુ સર્વે ।
યેન વિભાવિત ભોન્તિમિ ધર્માસ્તસ્ય ભવેત્ પ્રતિભાનમનન્તમ્

સૂસુખિતા બત તે નર કોલે યેષ ન સજ્જતિ માનસુ લોકે ।
વાયુસમં સદ તેષ્વિહ ચિત્તં નો ચ પ્રિયાપ્રિયુ વિદ્યતિ સઙ્ગો

(વૈદ્ય 135)
અપ્રિયુ યે દુખિતેહિ નિવાસો યે હિ પ્રિયા દુખિ તેહિ વિયોગો ।
અન્ત ઉભે અપિ એતિ જહિત્વા તે સુખિતા નર યે રત ધર્મે

યે અનુનીયતિ શ્રુત્વિમિ ધર્માન્ સ પ્રતિહન્યતિ શ્રુત્વ અધર્મમ્ ।
સો મદમાનહતો વિપરીતો માનવશેન દુખિ અનુભોતિ

યે સમતાય પ્રતિષ્ઠિત ભોન્તિ નિત્યમનુન્નત નાવનતાશ્ચ ।
યે પ્રિયતો ઽપ્રિયતશ્ચ સુમુક્તાસ્તે સદ મુક્તમના વિહરન્તિ

શીલે પ્રતિષ્ઠિતુ સૂપરિશુદ્ધે ધ્યાને પ્રતિષ્ઠિતુ નિત્યમચિન્ત્યે ।
યે વનકન્દરિ શાન્તિ રમન્તે તેષ ન વિદ્યતિ વીમતિ જાતુ

યે ચ પુનર્વિતથે પ્રતિપન્નાઃ કામગુણેષુ રતાઃ સદ બાલાઃ ।
ગૃધ્રુ યથા કુણપેષ્વધિમુક્તા નિત્યવશાનુગતા નમુચિસ્ય