સાહિત્યદર્પણ · અધ્યાય 5

ઇતિ સાહિત્ય-દર્પણે
ધ્વનિ-ગુણીભૂત-વ્યઙ્ગ્યાખ્ય-કાવ્ય-ભેદ-નિરૂપણો નામ
ચતુર્થઃ પરિચ્છેદઃ
(5)
પઞ્ચમઃ પરિચ્છેદઃ
વૃત્તીનાં વિશ્રાન્તેર્ અભિધાતાત્ પર્યલક્ષણાખ્યાનામ્ ।
અઙ્ગીકાર્યા તુર્યા વૃત્તિર્ બોધે રસાદીનામ્

બોદ્ધૃ-સ્વરૂપ-સઙ્ખ્યા-નિમિત્ત-કાર્ય-પ્રતીતિ-કાલાનામ્ ।
આશ્રય-વિષયાદીનાં ભેદાદ્ ભિન્નો ઽભિધેયતો વ્યઙ્ગ્યઃ

પ્રાગ્ અસત્ત્વાદ્ રસાદેર્ નો બોધિકે લક્ષણાભિધે ।
કિં ચ મુખ્યાર્થ-બાધસ્ય વિરહાદ્ અપિ લક્ષણા

નાનુમાનં રસાદીનાં વ્યઙ્ગ્યાનાં બોધન-ક્ષમમ્ ।
આભાસત્વેન હેતૂનાં સ્મૃતિર્ ન ચ રસાદિ-ધીઃ

સા ચેયં વ્યઞ્જના-નામ વૃત્તિર્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે બુધૈઃ ।
રસ-વ્યક્તૌ પુનર્ વૃત્તિં રસનાખ્યાં પરે વિદુઃ