સાધનદીપિકા · અધ્યાય 6

યથા રાધા તથા વિષ્ણોસ્ તસ્યાઃ કુણ્ડં પ્રિયં તથા ।
સર્વ-ગોપીષુ સૈવૈકા વિષ્ણોર્ અત્યન્ત-વલ્લભા ॥ ઇતિ પાદ્મોક્તાત્ ।
સત્ત્વં તત્ત્વં પરત્વં ચ તત્ત્વ-ત્રયમ્ અહં કિલ ।
ત્રિ-તત્ત્વ-રૂપિણી સાપિ રાધિકા મમ વલ્લભા ॥
પ્રકૃતેઃ પર એવાહં સાપિ મચ્-છક્તિ-રૂપિણી ।
ઇતિ બૃહદ્-ગૌતમીયે શ્રી-કૃષ્ણ-વચનાત્ ।
કઋષ્ણવન્ નિત્ય-સૌન્દર્ય-વૈદગ્ધ્યાદિ-ગુણાશ્રયા ।
ગોપી-ગણ-મહિષી-ગણ-લક્ષ્મી-ગણ-પ્રકાશિકા ॥
સદૈવ મધ્યાલક્ષણાક્રાન્તા, તથા કમલાષ્ટ-દલ-ભાગ્ભિઃ અર્વ-સખી-વર્ગ-
મુખ્યાભિઃ પરમેષ્ટાભિઃ શ્રી-લલિતાદ્ય્-અષ્ટ-સખીભિઃ સહ વિરાજમાના શ્રી-
રાધિકૈવ શ્રી-વૃન્દાવનેશ્વરી મહારાજ્ઞી, યથા બૃહદ્-ગૌતમીયે-
દેવી કૃષ્ણ-મયી પ્રોક્તા રાધિકા પર-દેવતા ।
સર્વ-લક્ષ્મી-મયી સર્વ-કાન્તિઃ સંમોહિની પરા ॥ ઇતિ ।
યથા માત્સ્ય-સ્કાન્દાભ્યામ્-
વારાણસ્યાં વિશાલાક્ષી વિમલા પુરુષોત્તમે ।
રુક્મિણી દ્વારવત્યાં ચ રાધા વૃન્દાવને વને ॥ ઇતિ ।
શ્રી-વૃન્દાવનેશ્વરી રાધિકા । તસ્યામ્ એવ પર્મોત્કર્ષ-પરાકાષ્ઠાયા દર્શિતત્વાત્
। શ્રી-પ્રીતિ-સન્દર્ભે ચ-તત્ પ્રેમ-વૈશિષ્ટ્યં તદ્ એવ મુખ્યમ્ ઇતિ । પ્રેમ-
વૈશિષ્ટ્યં યથા શ્રીમદ્-ઉજ્જ્વલે (5.98)-
કર્તું શર્મ ક્ષણિકમ્ અપિ મે સાધ્યમ્ ઉજ્ઝત્ય્ અશેષં
ચિત્તોત્સઙ્ગે ન ભજતિ મયા દત્ત-ખેદાપ્ય્ અસૂયામ્ ।
શ્રુત્વા ચાન્તર્વિદલતિ મૃષાપ્ય્ આર્તિ-વાર્તા-લવં મે
રાધા મૂર્ધન્ય્ અખિલ-સુદૃશાં રાજતે સદ્-ગુણેન ॥
શ્રી-ભાગવતે ચ (10.30.28)-
અનયારાધિતો નૂનં ભગવાન્ હરિર્ ઈશ્વરઃ । ઇતિ ।
યાં ગોપીમ્ અનયત્ કૃષ્ણો વિહાયાન્યાઃ સ્ત્રિયો વને ।
સા ચ મેને તદાત્માનં વરિષ્ઠં સર્વ-યોષિતામ્ ॥ (10.30.36)
તાપનીભ્યશ્ ચ (2.12)-
તાસાં મધ્યે ગાન્ધર્વા શ્રેષ્ઠા ઇતિ ચ ।
કેવલં યો ભજેદ્ ભક્તો માધવં રાધિકાં વિના ।
માધવો નૈવ તુષ્ટઃ સ્યાત્ સાધનં તદ્ વૃથા ભવેત્ ॥ ઇતિ ।
એવં દાન-કેલિ-કૌમુદ્યાં (77)-
નાન્દીમુખી: સહિ ચિત્તે સુણાહિ ઇમાએ બુન્દાએ ગદુઅ ભઅબદી બિણ્ણત્તા "હન્ત
જોએસરિ, બુન્દાબણ-રજ્જે અહિસિઞ્ચજ્જૌ રાહી । (સખિ ચિત્રે શૃણુ અનયા વૃન્દયા ગત્વા
ભગવતી વિજ્ઞપ્તા "હન્ત યોગેશ્વરિ, વૃન્દાવન-રાજ્યે અભિષિચ્યતાં રાધા ।")
મત્તણ્ડ-મહિસીએ ભણિદં ભઅબદિ, અણદિક્ક-મણિજ્જં તુમ્હ-સાસણં ણિચ્ચિદં
ક્ખુ અમ્હેહિં સિરે ગહીદં, કિન્તુ કહિં મહિટ્ઠા એસા બચ્છા રાહી, કહિં બા
સોલહ-કોહમેત્તબિત્થિણ્ણં એદં બુન્દાબણ-રજ્જં ત્તિ ણ સુટ્ઠુ પસીદૈ મે હિઅઅમ્
। (તતઃ કનિષ્ઠયા માર્તણ્ડ-મહિષ્યા છાયયા ભણિતં ભગવતિ
અનતિક્રમણીયં યુષ્મત્-શાસનં નિશ્ચિતં ખલુ અસ્માભિઃ શિરસિ ગૃહીતં કિન્તુ ક્વ
મહિષ્ઠા એષા રાધા ક્વ વા ષોડશ-ક્રોશ-માત્ર-વિસ્તીર્ણમ્ ઇદં વૃન્દાવન-
રાજ્યમ્ ઇતિ । ન સુષ્ઠુ પ્રસીદતિ મે હૃદયં । તેન સર્વ-બ્રહ્માણ્ડાધિપત્ય
એવાભિષિચ્યતામ્ ઇતિ ભાવઃ ।)
(ઇતિ સંસ્કૃતેન) સખિ સવર્ણે સમાકર્ણય-
આમ્નાયાધ્વર-તીર્થ-મન્ત્ર-તપસાં સ્વર્ગાખિલ-સ્વર્ગિણાં
સિદ્ધીનાં મહતાં દ્વયોર્ અપિ તયોશ્ ચિચ્છક્તિ-વૈકુણ્ઠયોઃ ।
વીર્યં યત્ પ્રથતે તતોઽપિ ગહનં શ્રી-માથુરે મણ્ડલે
દીવ્યત્ તત્ર તતોઽપિ તુન્દિલતરં વૃન્દાવને સુન્દરિ ॥
કિં ચ શ્રી-રાધિકા-મધ્યાયામ્ એવ (ઉજ્જ્વલે 5.42)-
પ્રાયઃ સર્વ-રસોત્કર્ષો મધ્યાયામ્ એવ યુજ્યતે ।
યદ્ અસ્યાં વર્તતે વ્યક્તા મૌગ્ધ્ય-પ્રાગલ્ભ્યયોર્ યુતિઃ ॥ ઇતિ ।
તથા હિ (નરહરિ-સરકારસ્ય રાધિકાષ્ટકે, 6)-
ભક્તિં ન કૃષ્ણ-ચરણે ન કરોમિ ચાર્તિં
રાધા-પદામ્બુજ-રજઃ-કણ-સાહસેન ।
તસ્યા દૃગ્-અઞ્ચલ-નિપાત-વિશેષ-વેત્તા
દૈવાદ્ અયં મયિ કરિષ્યતિ દાસ-બુદ્ધિમ્ ॥
પુનઃ શ્રી-કૃષ્ણ-સન્દર્ભે (289) ચ--વૃન્દાવને શ્રી-રાધિકાયામ્ એવ સ્વયં-
લક્ષ્મીત્વમ્ । અતએવ સતીષ્વ્ અન્યાસ્વ્ અપિ મુખ્યાભિપ્રાયેણૈવ તસ્યા એવ
વૃન્દાવનાધિપત્યેન નામ-ગ્રહણમ્ ।
તથા શ્રી-લઘુ-ગણોદ્દેશે (135)-
આભીર-સુભ્રુવાં શ્રેષ્ઠા રાધા વૃન્દાવનેશ્વરી ।
અસ્યાઃ સખ્યશ્ ચ લલિતા-વિશાખાદ્યાઃ સુવિશ્રુતાઃ ॥
તથા હિ પાદ્મે કાર્ત્તિક-માહાત્મ્યે (5.77.39) બ્રહ્મ-નારદ-સંવાદે-
વૃન્દાવનાધિપત્યં ચ દત્તં તસ્યૈ પ્રત્યુષ્યતા ।
કૃષ્ણેનાન્યત્ર દેવી તુ રાધા વૃન્દાવને વને ॥ ઇતિ ।
અન્યત્ર સાધારણ-દેશે દેવ્ય્-એવાધિકારિણી શ્રી-વૃન્દાવનાભિધ-વને શ્રી-
રાધિકૈવેત્ય્ અર્થઃ ।
અથ શ્રી-ઊર્ધ્વામ્નાયે-
ઈશ્વર ઉવાચ-
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ રાધિકાયા મનૂન્ શુભાન્ ।
યેષાં વિજ્ઞાન-માત્રેણ વશીકુર્યાદ્ વ્રજાધિપમ્

કામો રમા રાધિકા ચ ણેતા પાવક-વલ્લભા ।
અષ્ટાક્ષરો મહા-મન્ત્રઃ સર્વજ્ઞત્વ-પ્રદાયકઃ

અગસ્ત્યો મુનિર્ એતસ્ય છન્દસ્ તુ જગતી સ્મૃતમ્ ।
દેવતા સુન્દરી પ્રોક્તા રાધિકા પરમેશ્વરી

માયા-બીજં પરા શક્તિઃ સ્વાહા શક્તિર્ ઉદીરિતા ।
કીલકં કામ-બીજાખ્યં ષડ્-દીર્થ-સ્વર-ભેદતઃ

શ્રી-બીજેન ષડ્-અઙ્ગાનિ કુર્યાત્ સર્વાર્થ-સિદ્ધયે ।
ધ્યાનમ્ અસ્યાઃ પ્રવક્ષ્યામિ શ્રી-કૃષ્ણ-પ્રીતિ-કારકમ્

અશોક-વન-મધ્યસ્થાં સર્વાવયવ-સુન્દરીમ્ ।
ગોપીં ષોડશ-વર્ષીયાં પીનોન્નત-પયોધરામ્

દક્ષ-હસ્ત-સમાક્રાન્ત-કૃષ્ણ-કણ્ઠાવલમ્બિનીમ્ ।
વામ-હસ્તેન કમલં ભ્રામયન્તીં સુલોચનામ્

નીલામ્બર-પરીધાનાં તડિત્-કાઞ્ચન-વિગ્રહામ્ ।
સઙ્કેત-વટ-સુચ્છાય-રત્ન-વેદી-પરિસ્થિતામ્

રહસ્ય-ચેટિકા-યુગ્મ-પૃષ્ઠ-દેશાનુસેવિતામ્ ।
મિથશ્ ચુમ્બનમ્ આલાપ-પરીરમ્ભ-પરાયણામ્

સમ્પૂર્ણ-ચન્દ્ર-સાહસ્ર-વદનાં રુચિર-સ્મિતામ્ ।
એવંવિધાં મહેશાનિ ભાવયેદ્ વૃષભાનુજામ્

શુક્લા-ચતુર્દશીતઃ કૃષ્ણાષ્ટમી-પર્યન્તં લક્ષ-જપ-વિધિર્ દશ-દિવસ-પ્રયોગઃ
।
લક્ષ-માત્રં જપેન્ મન્ત્રં શુભે દેશે સુસંયુતઃ ।
રાધા-કુણ્ડેઽથ સઙ્કેતે શ્રીમદ્-ગોવર્ધનાચલે

કિં વા માનસ-ગઙ્ગાયાં યમુનાયાસ્ તટેઽથવા ।
વૃન્દાવને મહા-કુઞ્જે માધવી-મણ્ડપાન્તરે

વૈશાખે કાર્ત્તિકે વાપિ માસે ચૈવાગ્રહાયણે ।
સર્વ એવ શુભઃ કાલઃ પુરશ્ચર્યા-જપાદિષુ

ચમ્પકૈ રક્ત-પદમૈર્ વા દશાંશં જુહૂયાત્ તતઃ ।
યથોક્ત-વિહિતે કુણ્ડે ત્રિ-મધ્વ્-આક્તૈર્ મહેશ્વરિ

બિલ્વી-દલૈઃ કિંશુકૈર્ વા શર્કરાતિલ-સર્પિષા ।
તત્-તત્-કામેન હોતવ્યં તૈસ્ તૈર્ દ્રવ્યૈર્ વિધાનતઃ

રાજ્ય-કામેન હોતવ્યં પદ્માક્ષૈઃ પાયસેન ચ ।
વિદ્યા-કામેન હોતવ્યં બ્રહ્મ-વૃક્ષ-પ્રસૂનકૈઃ

લક્ષ્મી-કામેન હોતવ્યં વિશેષાત્ તિલ-સર્પિષા ।
સ્તમ્ભનાર્થી ચ જુહુયાત્ કિંશુકૈશ્ ચમ્પકૈસ્ તથા

વશ્યાર્થી જુહુયાદ્ દેવિ દ્રાક્ષયા સિતયા પુનઃ ।
ઉચ્ચાટે કેતકી-પત્રૈઃ સર્વત્ર તિલ-સર્પિષા

ભૂતિ-કામેન હોતવ્યં મધુના સર્પિષા તથા ।
એવં સિદ્ધ-મનુર્ મન્ત્રી સાધયેત્ સકલેપ્સિતામ્

વિશેષાદ્ અમુના નૂનં કૃષ્ણ-વશ્યત્વમ્ આપ્નુયાત્ ।
યો ન જાનાતિ રાધાયા મન્ત્રં સર્વાર્થ-સાધકમ્

તસ્ય કોટિ-પ્રજપ્તોઽપિ ગોપાલો નાત્ર સિદ્ધિદઃ ।
તસ્માદ્ યથોક્ત-વિધિના સાધયેદ્ વૃષભાનુજામ્