સાધનદીપિકા · અધ્યાય 14

ઇતિ શ્રીમદ્-ઊર્ધ્વામ્નાયે શ્રી-રાધિકાયાઃ કૃપા-કટાક્ષ-સ્તોત્રં સમ્પૂર્ણમ્ ।
અથ સંમોહન-તન્ત્રોક્તં ત્રૈલોક્ય-વિક્રમ-કવચં લિખ્યતે-
શ્રી-પાર્વત્ય્ ઉવાચ-
યદ્ ગોપિતં ત્વયા પૂર્વં તન્ત્રાદૌ યામલાદિષુ ।
ત્રૈલોક્ય-વિક્રમં નામ રાધા-કવચમ્ અદ્ભુતમ્

તન્ મહ્યં બ્રૂહિ દેવેશ યદ્ય્ અહં તવ વલ્લભા ।
સર્વ-સિદ્ધિ-પ્રદં સાક્ષાત્ સાધકાભીષ્ટ-દાયકમ્

શ્રી-મહાદેવ ઉવાચ-
શૃણુ પ્રિયે પ્રવક્ષ્યામિ કવચં દેવ-દુર્લભમ્ ।
યચ્ ચ કસ્મૈચિદ્ આખ્યાતું ગોપિતં ભુવન-ત્રયે

યસ્ય પ્રસાદતો દેવિ સર્વ-સિદ્ધીશ્વરોઽસ્મ્ય્ અહમ્ ।
વાગીશશ્ ચ હયગ્રીવો દેવર્ષિશ્ ચૈવ નારદઃ

યસ્ય પ્રસાદતો વિષ્ણુસ્ ત્રૈલોક્ય-સ્થિતિ-કારકઃ ।
બ્રહ્મા યસ્ય પ્રસાદેન ત્રૈલોક્યં રચયેત્ ક્ષણાત્

અહં સંહાર-સામર્થ્યં પ્રાપ્તવાન્ નાત્ર સંશયઃ ।
ત્રૈલોક્ય-વિક્રમં નામ કવચં મન્ત્ર-વિગ્રહમ્

તચ્ છૃણુ ત્વં મહેશાનિ ભક્તિ-શ્રદ્ધા-સમન્વિતા ।
ત્રૈલોક્ય-વિક્રમસ્યાસ્ય કવચસ્ય ઋષિર્ હરિઃ

છન્દોઽનુષ્ટુપ્ દેવતા ચ રાધિકા વૃષભાનુજા ।
શ્રી-કૃષ્ણ-પ્રીતિ-સિદ્ધ્ય્-અર્થં વિનિયોગઃ પ્રકીર્તિતઃ

રાધિકા પાતુ મે શીર્ષં વૃષભાનુ-સુતા શિખામ્ ।
ભાલં પાતુ સદા ગોપી નેત્રે ગોવિન્દ-વલ્લભા

નાસાં રક્ષતુ ઘોષેશી વ્રજેશી પાતુ કર્ણયોઃ ।
ગણ્ડૌ પાતુ રતિ-ક્રીડા ઓષ્ઠૌ રક્ષતુ ગોપિકા

દન્તાન્ રક્ષતુ ગાન્ધર્વી જિહ્વાં રક્ષતુ ભામિની ।
ગ્રીવાં કીર્તિસુતા પાતુ મુખ-વૃત્તં હરિપ્રિયા

બાહૂ મે પાતુ ગોપેશી પાદૌ મે ગોપ-સુન્દરી ।
દક્ષ-પાર્શ્વં સદા પાતુ કુઞ્જેશી રાધિકેશ્વરી

વામ-પાર્શ્વં સદા પાતુ રાસકેલિવિનોદિની ।
સઙ્કેતસ્થા પાતુ પૃષ્ઠં નાભિં વન-વિહારિણી

ઉદરં નવ-તારુણ્યા વક્ષો મે વ્રજ-સુન્દરી ।
અંસ-દ્વયં સદા પાતુ પરકીય-રસ-પ્રદા

કકુદં પાતુ ગોપાલી સર્વાઙ્ગં ગોકુલેશ્વરી ।
ચન્દ્રાનના પાતુ ગુહ્યં રાધા સર્વાઙ્ગ-સુન્દરી

મૂલાધારં સદા પાતુ શ્રીં ક્લીં સૌભાગ્ય-વર્ધિની ।
ઐં ક્લીં શ્રી-રાધિકે સ્વાહા સ્વાધિષ્ઠાનં સદાવતુ

ક્લાં ક્લીં નમો રાધિકાયૈ મણિપૂરં સદાવતુ ।
લક્ષ્મી માયા સ્મરો રાધા પાતુ ચિત્તમ્ અનાહતમ્

ક્લાં ક્લીં કામકલા રાધા વિશુદ્ધં સર્વદાવતુ ।
આજ્ઞાં રક્ષતુ રાધા મે હંસઃ ક્લીં વહ્નિ-વલ્લભા

ઓં નમો રાધિકાયૈ સ્વાહા સહસ્રારં સદાવતુ ।
અષ્ટાદશાક્ષરી રાધા સર્વ-દેશે તુ પાતુ મામ્

નવાર્ણા પાતુ મામ્ ઊર્ધ્વં દશાર્ણાવતુ સંસદિ ।
એકાદશાક્ષરી પાતુ દ્યૂતે વાદ-વિવાદયોઃ

સર્વ-કાલે સર્વદેશે દ્વાદશાર્ણા સદાવતુ ।
પઞ્ચાક્ષરી રાધિકેશી વાસરે પાતુ સર્વદા

અષ્ટાક્ષરી ચ રાધા માં રાત્રૌ રક્ષતુ સર્વદા ।
પૂર્ણા પઞ્ચદશી રાધા પાતુ માં વ્રજ-મણ્ડલે

ઇત્ય્ એવં રાધિકાયાસ્ તે કવદં કીર્તિતં મયા ।
ગોપનીયં પ્રયત્નેન સ્વ-યોનિર્ ઇવ પાર્વતિ

ન દેયં યસ્ય કસ્યાપિ મહા-સિદ્ધિ-પ્રદાયકમ્ ।
અભક્તાયાપિ પુત્રાય દત્ત્વા મૃત્યું લભેન્ નરઃ

નાતઃ પરતરં દિવ્યં કવચં ભુવિ વિદ્યતે ।
પઠિત્વા કવચં પશ્ચાદ્ યુગલં પૂજયેન્ નરઃ

પુષ્પાઞ્જલિં તતો દત્ત્વા રાધા-સાયુજ્યમ્ આપ્નુયાત્ ।
અષ્ટોત્તર-શતં ચાસ્ય પુરશ્ચર્યા પ્રકીર્તિતા

અષ્ટોત્તર-શતં જપ્ત્વા સાક્ષાદ્ દેવો ભવેત્ સ્વયમ્ ।
કૃષ્ણ-પ્રેમાણમ્ અપ્ય્ આશુ દુર્લભં લભતે ધ્રુવમ્

ઇતિ શ્રી-સંમોહન-તન્ત્રે શ્રી-રાધાયાસ્ ત્રૈલોક્ય-વિક્રમં નામ કવચં
સમ્પૂર્ણમ્ ।
શ્રી-રાધા-ગોવિન્દૌ જયતઃ
તથા હિ-
ગોવિન્દ-સહિતાં ભૂરિ-હાવ-ભાવ-પરાયણામ્ ।
યોગ-પીઠેશ્વરીં રાધાં પ્રણમામિ નિરન્તરમ્ ॥
અથ ચરણ-ધ્યાનમ્-(ગ્લ 11.51)
શઙ્ખાર્ધેન્દુ-યવાબ્જ-કુઞ્જર-રથૈઃ સીરાઙ્કુશેષુ-ધ્વજૈશ્
ચાપ-સ્વસ્તિક-મત્સ્ય-તોમર-મુખૈઃ સલ્-લક્ષણૈર્ અઙ્કિતમ્ ।
લાક્ષા-વર્મિત-માહવોપકરણૈર્ એભિર્ વિજિત્યાખિલં
શ્રી-રાધા-ચરણ-દ્વયં સુકટકં સામ્રાજ્ય-લક્ષ્મ્યા બભૌ ॥
અથ કર-ચિહ્નમ્ -(ગ્લ 11.66)
ભૃઙ્ગારામ્ભોજ-માલા-વ્યજન-શશિકલા-કુણ્ડલ-ચ્છત્ર-યૂપૈઃ
શઙ્ખ-શ્રી-વૃક્ષ-વેદ્યાસન-કુસુમ-લતા-ચામર-સ્વસ્તિકાદ્યૈઃ ।
સૌભાગ્યાઙ્કૈર્ અમીભિર્ યુત-કર-યુગલા રાધિકા રાજતેઽસૌ
મન્યે તત્-તન્-મિષાત્ સ્વ-પ્રિય-પરિચરણસ્યોપચારાન્ બિભર્તિ ॥
અથ મદ-હાસ્યમ્-(ગ્લ 11.88)
હરેર્ ગુણાલી-વર-કલ્પ-વલ્લ્યો
રાધા-હૃદારામમ્ અનુ પ્રફુલ્લાઃ ।
લસન્તિ યા યાઃ કુસુમાનિ તાસાં
સ્મિત-ચ્છલાત્ કિન્તુ બહિઃ સ્ખલન્તિ ॥
અથ શૃઙ્ગારઃ-(ઉન્ 4.9)
સ્નાતા નાસાગ્ર-જાગ્રન્-મણિ-રસિત-પટા સૂત્રિણી બદ્ધ-વેણી
સોત્તંસા ચર્ચિતાઙ્ગી કુસુમિત-ચિકુર સ્રગ્વિણી પદ્મ-હસ્તા ।
તામ્બૂલાસ્યોરુ-બિન્દુ-સ્તવકિત-ચિબુકા કજ્જલાક્ષી સુચિત્રા
રાધાલક્તોજ્જ્વલાઙ્ઘ્રિઃ સ્ફુરિતિ તિલકિની ષોડશા-કલ્પિનીયમ્ ॥
અથ આભરણમ્-(ઉન્ 4.10)
દિવ્યશ્ ચૂડા-મણીન્દ્રઃ પુરટ-વિરચિતાઃ કુણ્ડલ-દ્વન્દ્વ-કાઞ્ચિ-
નિષ્કાશ્ ચક્રી-શલાકા-યુગ-વલય-ઘટાઃ કણ્ઠ-ભૂષોર્મિકાશ્ ચ ।
હારાસ્ તારાનુકાર ભુજ-કટક-તુલાકોટયો રત્ન-ક્ પ્તાસ્
તુઙ્ગા પાદાઙ્ગુરીય-ચ્છવિર્ ઇતિ રવિભિર્ ભૂષણૈર્ ભાતિ રાધા ॥
અન્યચ્ ચ- (વિમ્ 1.10)
સોઽયમ્ વસન્ત-સમયઃ યસ્મિન્
પુર્ણં તમ્ ઇશ્વરમ્ ઉપોઢ-નવાનુરાગમ્ ।
ગુઢ-ગ્રહા રુચિરયા સહ રાધયાસૌ
રઙ્ગાય સઙ્ગમયિતા નિશિ પૌર્ણમાસિ ॥
કિં ચ-(ઉન્ 15.4)
પૂર્વ-રાગસ્ તથા માનઃ પ્રેમ-વૈચિત્ત્યમ્ ઇત્ય્ અપિ ।
પ્રવાસશ્ ચેતિ કથિતો વિપ્રલમ્ભશ્ ચતુર્-વિધઃ ॥
(15.191)-
જાતાન્ સંક્ષિપ્ત-સઙ્કીર્ણ-સમ્પન્ન-ર્દ્ધિમતો વિદુઃ ॥
તત્ર સઙ્ક્ષિપ્તઃ (15.192)-
યુવાનૌ યત્ર સંક્ષિપ્તાન્ સાધ્વસ-વ્રીડિતાદિભિઃ ।
ઉપચારાન્ નિષેવેતે સ સંક્ષિપ્ત ઇતીરિતઃ ॥
અથ સઙ્કીર્ણઃ (15.195)-
યત્ર સઙ્કીર્યમાણાઃ સ્યુર્ વ્યલીક-સ્મરણાદિભિઃ ।
ઉપચારાઃ સ સઙ્કીર્ણઃ કિઞ્ચિત્ તપ્તેક્ષુ-પેશલઃ ॥
અથ સમ્પન્નઃ (15.198)-
પ્રવાસાત્ સઙ્ગતે કાન્તે ભોગઃ સમ્પન્ન ઈરિતઃ ।
દ્વિધા સ્યાદ્ આગતિઃ પ્રાદુર્ભાવશ્ ચેતિ સ સઙ્ગમઃ ॥
અથ સમૃદ્ધિમાન્ (15.206)-
દુર્લભાલોકયોર્ યૂનોઃ પારતન્ત્ર્યાદ્ વિયુક્તયોઃ ।
ઉપભોગાતિરેકો યઃ કીર્ત્યતે સ સમૃદ્ધિમાન્ ॥
યથા-
વન્દે શ્રી-રાધિકાદીનાં ભાવ-કાષ્ઠામ્ અહં પરામ્ ।
વિના વિયોગં સંયોગં યા તૂર્યમ્ ઉદગાદ્ યતઃ ॥
તત્ર શ્રી-ભાગવતે (10.31.15)-
અટતિ યદ્ ભવાન્ અહ્નિ કાનનં
ત્રુટિર્ યુગાયતે ત્વામ્ અપશ્યતામ્ ।
કુટિલ-કુન્તલં શ્રી-મુખં ચ તે
જડ ઉદીક્ષિતાં પક્ષ્મ-કૃત્ દૃશામ્ ॥
ઇતિ શ્રીમદ્-રાધા-ગોવિન્દ-દેવ-સેવાધિપતિ-શ્રી-હરિદાસ-ગોસ્વામી-ચરણાનુજીવિ-
શ્રી-રાધા-કૃષ્ણ-દાસોદીરિતા ભક્તિ-સાધન-દીપિકાયાં ષષ્ઠ-કક્ષા ।

(7)
સપ્તમ-કક્ષા
અથ-
શ્રી-રાધા-પ્રાણ-બન્ધોશ્ ચરણ-કમલયોઃ કેશ-શેષાદ્ય્-અગમ્યા
યા સાધ્યા પ્રેમ-સેવા વ્રજ-ચરિત-પરૈર્ ગાઢ-લૌલ્યૈક-લભ્યા ।
યદ્-વાઞ્છયા શ્રીર્ લલનાચરત્ તપો વિહાય કામાન્ સુચિરં ધૃત-વ્રતા ઇત્ય્ આદેઃ શ્રી-
કૃષ્ણ-લીલાયાં શ્રી-રાધાયા અનુગત્વે શ્રીમદ્-રાધા-ગોવિન્દ-ચરણ-સેવનં
સર્વોત્કૃષ્ટમ્ । તત્ તુ મધુર-રસં વિના ન સમ્ભવતિ । તતો મધુર-રસસ્ય
શ્રેષ્ઠત્વમ્ । યથા ભક્તિ-રસામૃત-સિન્ધૌ (2.5.38)-
યથોત્તરમ્ અસૌ સ્વાદ-વિશેષોલ્લાસમય્ય્ અપિ ।
રતિર્ વાસનયા સ્વાદ્વી ભાસતે કાપિ કસ્યચિત્ ॥
શ્રીમદ્-ઉજ્જ્વલ-નીલમણૌ (1.2) ચ-
મુખ્ય-રસેષુ પુરા યઃ સંક્ષેપેણોદિતો રહસ્યત્વાત્ ।
પૃથગ્ એવ ભક્તિ-રસ-રાટ્ સ વિસ્તરેણોચ્યતે મધુરઃ ॥
ઇતિ હેતોર્ ગૌર-લીલાયામ્ અપિ તથૈવ શ્રી-રાધા-ગદાધરસ્યૈવાનુગત્યે શ્રી-ગૌર-
ગોવિન્દસ્ય ભજનં સર્વોત્કૃષ્ટમ્ ।
નનુ શ્રી-ગદાધરસ્ય રાધાત્વે શ્રી-ગૌરસ્ય ગોવિન્દત્વે કિં પ્રમાણમ્ ઇતિ ચેત્
તત્રાહ-યથા સ્વયં ભગવતઃ શ્રી-કૃષ્ણસ્ય પર-બ્રહ્મત્વં, ગૂઢં પરં
બ્રહ્મ મનુષ્ય-લિઙ્ગમ્ ઇત્ય્ આદેઃ, તતોઽપિ ગૂઢતરં શચીનન્દનસ્ય, તતો
ગૂઢતમં પ્રેયસીનામ્ । પરમ-શક્તિત્વં પાર્ષદાનાં, તથા શ્રી-શચીનન્દનસ્ય
શ્રી-કૃષ્ણત્વે આર્ષ-પ્રમાણાનિ બહૂનિ સન્તિ । યથા-કૃષ્ણ-વર્ણં ત્વિષાકૃષ્ણં
સાઙ્ગોપાઙ્ગાસ્ત્ર-પાર્ષદમ્, શ્રી-ભાગવતે સપ્તમ-સ્કન્ધે (7.9.78)-
ઇત્થં નૃ-તિર્યગ્-ઋષિ-દેવ-ઝષાવતારૈર્
લોકાન્ વિભાવયસિ હંસિ જગત્ પ્રતીપાન્ ।
ધર્મં મહા-પુરુષ પાસિ યુગાનુવૃત્તં
છન્નઃ કલૌ યદ્ અભવસ્ ત્રિ-યુગોઽથ સ ત્વમ્ ॥
કલૌ પ્રથમ-સન્ધાયાં લક્ષ્મીકાન્તો ભવિષ્યતિ । તથા, સુવર્ણ-વર્ણ-હેમાઙ્ગો
વરાઙ્ગશ્ ચન્દનાઙ્ગદી । તથા, સન્ન્યાસ-કૃચ્ છમઃ શાન્તો નિષ્ઠા-શાન્તિ-
પરાયણઃ ઇતિ તુ સઙ્ક્ષેપતો લિખિતમ્ । વિશેષતસ્ તુ સ્મરણ-મઙ્ગલ-દશ-શ્લોકી-
ભાષ્યે વિવૃતમ્ અસ્તિ ઇત્ય્ આદીનિ ।
પ્રેયસીનાં પરમ-શક્તિત્વમ્ અતીવ-ગૂઢત્વાત્ મુનિના તત્ર તત્ર નોક્તં આપ્તૈઃ
ખલુ સ્વાન્તરઙ્ગાન્ પ્રતિ તદ્-દ્વારાતિધન્યાન્ પ્રતિ કૃપયા પ્રકટિતમ્ એવ । તદ્
યથા પ્રાકૃત-સંસ્કૃતેષુ ચ । તત્ર શ્રી-કર્ણપૂર-ગોસ્વામિનો શ્રી-ગૌર-ગણોદ્દેશે
(147)-
શ્રી રાધા પ્રેમ-રૂપા યા પુરા વૃન્દાવનેશ્વરી ।
સા શ્રી-ગદાધરો ગૌર-વલ્લભઃ પણ્ડિતાખ્યકઃ ॥
તસ્યૈવ તસ્યૈવ શ્રી-ચૈતન્ય-ચન્દ્રોદય-નાટકે (3.44)-
ઇયમ્ એવ લલિતૈવ રાધિકાલી
ન ખલુ ગદાધર એષ ભૂસુરેન્દ્રઃ ।
હરિર્ અયમ્ અથવા સ્વયૈવ શક્ત્યા
ત્રિતયમ્ અભૂત્ સ્વ-સખી ચ રાધિકા ચ ॥
તત્રૈવ ગણોદ્દેશે (152)-
ધ્રુવાનન્દ-બ્રહ્મચારી લલિતેત્ય્ અપરે જગુઃ ।
સ્વ-પ્રકાશ-વિભેદેન સમીચીનં મતં તુ તત્ ॥
અથવા ભગવાન્ ગૌરઃ સ્વેચ્છયાગાત્રિ-રૂપતામ્ ।
અતઃ શ્રી-રાધિકા-રૂપઃ શ્રી-ગદાધર-પણ્ડિતઃ ॥
શ્રી-ચૈતન્ય-ચરિતામૃતે (1.1.41)-
ગદાધર પણ્ડિતાદિ પ્રભુર નિજ શક્તિ ।
તાઙ્ સબાર ચરણે મોર સહસ્ર પ્રણતિ ॥
પુનસ્ તત્રૈવ (1.12.90)-
પણ્ડિત ગોસાઞિર ગણ ભાગવત ધન્ય ।
પ્રાણ-વલ્લભ યાઙ્ર શ્રી-ક-ચૈતન્ય ॥ ઇત્ય્ આદિ ।
યદ્ ઉક્તં (1.10.15)-
તેઙ્હો લક્ષ્મી-રૂપા તાઙ્ર સમ કેહો નાઞિ ॥
તત્ તુ મૂલ-લક્ષ્મ્ય્-અભિપ્રાયેણ, યથા બૃહદ્-ગૌતમીયે-
દેવી કૃષ્ણ-મયી પ્રોક્તા રાધિકા પર-દેવતા ।
સર્વ-લક્ષ્મી-મયી સર્વ-કાન્તિઃ સંમોહિની પરા ॥ ઇતિ ।
શ્રી-બ્રહ્મ-સંહિતાયામ્ ચ-
શ્રિયઃ કાન્તાઃ કાન્તઃ પરમ-પુરુષઃ કલ્પ-તરવો
દ્રુમા ભૂમિશ્ ચિન્તામણિ-ગણ-મયી તોયમ્ અમૃતમ્ ।
કથા ગાનં નાટ્યમ્ ઇતિ ।
લક્ષ્મી-સહસ્ર-શત-સમ્ભ્રમ-સેવ્યમાનં ઇતિ ।
તત્રૈવ-
શ્રી-વાસુદેવ-રતિ-કેલિ-કથા-સમેતમ્ એતં કરોતિ ઇતિ ।
સન્દર્ભે ચ (કૃષ્ણ-સન્દર્ભે 189)-શ્રી-વૃન્દાવને શ્રી-રાધિકાયામ્ એવ સ્વયં-
લક્ષ્મીત્વમ્ ઇતિ ।
શ્રી-જગન્નાથ-વલ્લભ-નાટકે શ્રી-રામાનન્દ-રાય-ચરણૈઃ (1.20)-યતો
ગોપાઙ્ગના-શતાધર-મધુ-પાન-નિર્ભર-કેલિ-ક્લમાલસાપઘનઃ ક્વચિત્
પ્રૌઢ-વધૂસ્ તત્નોપધાનીય-મણ્ડિત-હૃદય-પર્યઙ્ક-શાયી પીતામ્બરો
નારાયણઃ સ્મારિતઃ । ઇત્ય્ આદિ ।
એવં શ્રી-વિદગ્ધ-માધવે (4.52)-સુન્દરિ ! નાહમ્ કેવલં તવાધીનઃ । કિન્તુ
મમ દશાવતારાશ્ ચ । ઇત્ય્ આદિ । એવં શ્રી-ગોવિન્દ-લીલામૃતે ચ (18.10)-
ગુણ-મણિ-ખનિર્ ઉદ્યત્-પ્રેમ-સમ્પત્-સુધાબ્ધિસ્
ત્રિભુવન-વર-સાધ્વી-વૃન્દ-વન્દ્યેહિત-શ્રીઃ ।
ભુવન-મહિત-વૃન્દારણ્ય-રાજાધિ-રાજ્ઞી
વિલસતિ કિલ સા શ્રી-રાધિકેહ સ્વયં શ્રીઃ ॥
સૌન્દર્ય-લક્ષ્મીર્ ઇહકાધ્ય લક્ષ્મીઃ
સઙ્ગીત-લક્ષ્મીશ્ ચ હરેર્ મુદેઽસ્તિ ॥
સ્વ-નિયમ-દશકે (10) શ્રી-દાસ-ગોસ્વામિભિશ્ ચ-
સ્ફુરલ્-લક્ષ્મી-વ્રજ-વિજયિ-લક્ષ્મી-ભર-લસદ્-
વપુઃ-શ્રી-ગાન્ધર્વા-સ્મર-નિકર-દીવ્યદ્-ગિરિ-ભૃતોઃ ।
વિધાસ્યે કુઞ્જાદૌ વિવિધ-વરિવસ્યાઃ સરભસં
રહઃ શ્રી-રૂપાખ્ય-પ્રિયતમ-જનસ્યૈવ ચરમઃ ॥
શ્રી-સ્વરૂપ-ગોસ્વામિ-કડચાયામ્-
અવનિ-સુર-વરઃ શ્રી-પણ્ડિતાખ્યો યતીન્દ્રઃ
સ ખલુ ભવતિ રાધા શ્રીલ-ગૌરાવતારે ।
નરહરિ-સરકારસ્યાપિ દામોદરસ્ય
પ્રભુ-નિજ-દયિતાનાં તચ્ ચ સારં મતં મે ॥ ઇત્ય્ આદિ ।
શ્રી-સાર્વભૌમ-ભટ્ટાચાર્યૈઃ શત-નામ-સ્તોત્રે (14)-
ગદાધર-પ્રાણનાથ આર્તિહા શરણ-પ્રદઃ । ઇત્ય્ આદિ ।
શ્રી-સરકાર-ઠક્કુરેણ ભજનામૃતે-ઇહ મતં મે, યથા કલિ-યુગ-
પાવનાવતાર-કરુણામય-શ્રી-શ્રી-ચૈતન્ય-ચન્દ્રઃ વ્રજરાજકુમારસ્ તતહિવ
નિઃસીમ-શુદ્ધ-પ્રણય-સાર-ઘનીભૂત-મહાભાવ-સ્વરૂપ-રસમય-પરમ-
દયિતઃ શ્રી-ગદાધર એવ રાધા ।
વૈષ્ણવાભિધાને (4) ચ-
ગદાધર-પ્રાણનાથં લક્ષ્મી-વિષ્ણુ-પ્રિયા-પતિમ્ ઇતિ ।
શ્રી-મધુ-પણ્ડિત-ગોસ્વામિનોક્ત-પરમાનન્દ-ગોસ્વામિ-પાદાનામ્ અષ્ટકે ચ-
ગોપીનાથ-પદાબ્જે ભ્રમતિ મનો યસ્ય ભ્રમર-રૂપતયા ।
તં કરુણામૃત-જલધિં પરમાનન્દં પ્રભું વન્દે ॥
શ્રી-પરમાનન્દ-ગોસ્વામિ-પાદૈર્ યથા-
કલિન્દ-નગ-નન્દિની-તટ-નિકુઞ્જ-પુઞ્જેષુ યસ્
તતાન વૃષભાનુજાકૃતિર્ અનલ્પ-લીલા-રસમ્ ।
નિપીય વ્રજ-મઙ્ગલોઽયમ્ ઇહ ગૌર-રૂપોઽભવત્
સ મે દિશતુ ભાવુકં પ્રભુ-ગદાધરઃ શ્રી-ગુરુઃ ॥
શ્રી-ચૈતન્ય-ચરિત-કાવ્યે (6.12-14)-
શ્રીમાન્ ગદાધર-મહામતિર્ અત્યુદાર-
શ્રીલઃ સ્વભાવ-મધુરો બહુ-શાન્ત-મૂર્તિઃ ।
ઉચ્ચે સમીપ-શયિતઃ પ્રભુણા રજન્યાં
નિર્માલ્યમ્ એતદ્ ઉરસિ પ્રસાર્યમ્ એભ્યઃ ॥
ઇત્થં સ યદ્ યદ્ અદદાત્ પ્રમદેન યસ્મૈ
યસ્મૈ જનાય તદ્ ઇદં સ ગદાધરોઽપિ ।
પ્રાતર્ દદૌ સતતમ્ ઉલ્લસિતાય તસ્મૈ
તસ્મૈ મહાપ્રભુ-વિમુક્ત-મહા-પ્રસાદમ્ ॥
સઙ્ગ્રથ્ય માલય-નિચયં પરિચર્ય યત્નાત્
સદ્-ગન્ધ-સાર-ઘનસાર-વરાદિ-પઙ્કમ્ ।
અઙ્ગેષુ તસ્ય પરિતો જયતિ સ્મ નિત્યં
સોત્કણ્ઠમ્ અત્ર સ ગદાધર-પણ્ડિતાગ્રતઃ ॥
તત્ર હિ (5.55)-
શ્રીવાસસ્ તદ્ અનુ ગદાધરં બભાષે
ભટ્ટાદ્યં સકલમ્ અમુત્ર નીયતાં તત્ ।
ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ ચ સકલં નિનાય તત્ર
પ્રેમાર્દ્રો નિરવધિ વિસ્મૃતાત્મ-ચેષ્ટઃ ॥
તત્ર હિ (5.128-9)-
સ તુ ગદાધર-પણ્ડિત-સત્તમઃ
સતતમ્ અસ્ય સમીપ-સુસઙ્ગતઃ ।
અનુદિનં ભજતે નિજ-જીવત-પ્રિય-

તમં તમ્ અતિસ્પૃહયા યુતમ્ ॥
નિશિ તદીય-સમીપ-ગતઃ સ્થિરઃ
શયનમ્ ઉત્સુક એવ કરોતિ સઃ ।
વિહરણામૃતમ્ અસ્ય નિરન્તરં
સદ્-ઉપભુક્તમ્ અનેન નિરન્તરમ્ ॥
તત્ર હિ (11.22-24)-
નિવૃત્તેઽસ્મિન્ તૈસ્ તૈઃ કલિત-લલના-ભૂમિક-રુચિર્
ગદાધૃક્-સંજ્ઞોઽસૌ ધૃત-વલય-શઙ્ખોજ્જ્વલ-કરઃ ।
પ્રવિષ્ટો ગાયદ્ભિર્ લઘુ લઘુ મૃદઙ્ગે મુખરિતે
તથા તાલૈર્ માનૈર્ નટન-કલયા તત્ર વિભવૌ ॥
તદા નૃત્યત્ય્ અસ્મિન્ ધૃત-મધુર-વેશોજ્જ્વલ-રુચૌ
મૃદઙ્ગાલી-ભઙ્ગીશત-મધુર-સઙ્ગીત-કલયા ।
જનૈર્ ભૂયો ભૂયઃ સુખ-જલધિ-મગ્નૈર્ વિનિમિષૈઃ
સમન્તાદ્ આસેદે જડિમ-જડિમાઙ્ગૈઃ કિમ્ અમૃતમ્ ॥
વૃષભાનુ-સુતા રાધા શ્યામસુન્દર-વલ્લભા
કલૌ ગદાધરઃ ખ્યાતો માધવાનન્દ-નન્દનઃ ।
માધવસ્ય ગૃહે જાતો માધવસ્ય કુહૂ-તિથૌ
શ્રી-રાધાદ્ભુત-રૂપેણ પણ્ડિતઃ શ્રી-ગદાધરઃ ॥
અથ શ્રી-વાસુદેવ-ઘોષ-ઠક્કુરઃ-
અખિલ બ્રહ્મ-પર વેદ ઉપર, ના જાને પાષણ્ડી મતિ-ભોરા ॥
નિત્ય નિત્યાનન્દ ચૈતન્ય ગોવિન્દ પણ્ડિત ગદાધર રાધે ।
ચૈતન્ય યુગલ-રૂપ કેવલ રસેર કૂપ અવતાર સદા-શિવ સાધે ॥
અન્તરે નવ-ઘન બાહિરે ગૌર-તનુ યુગલ-રૂપ પરકાશે ।
કહે વાસુદેવ ઘોષ યુગલ-ભજન-રસે જનમે જનમે રહુ આશે ॥
ગૌરાઙ્ગ વિહર-ઇ પરમ આનન્દે
નિત્યાનન્દ કરિ સઙ્ગે ગઙ્ગા-પુલિન-રઙ્ગે હરિ હરિ બોલે નિજ-વૃન્દે ।
કાઙ્ચા કાઞ્ચન-મણિ ગોરા-રૂપ તાહે જિનિ ડગમગિ-પ્રેમ-તરઙ્ગ ।
ઓ નવ કુસુમ-દામ ગલે દોલે અનુપામ હેલન નરહરિ અઙ્ગ ॥
ભાવે ભરલ તનુ પુલક કદમ્બ જનુ ગરહ-ઇ યૈછન સિંહે ।
પ્રિય ગદાધર ધરિયા સે બામ કર નિજ-ગુણ-ગાન ગોવિન્દે ॥
અરુણ-નયન-કોણે ઈષત્ હાસિયા ખેને રોયત કિબા અભિલાષ ।
સોઙરિ સે સબ ખેલા શ્રી-વૃન્દાવન-રસ-લીલા કિ બોલબ વાસુદેવ ઘોષે ॥
અથ વાસક-સજ્જા-રસઃ (356)-
અરુણ-નયને ધારા બહે । અરુણિત માલ માથે ગોર રહે ॥
કિ ભાવ પડિયાછે મને । ભૂમિ ગડિ પડે ક્ષણે ક્ષણે ॥
કમલ પલ્લવ બિછાઇયા । રહે ગોરા ધેયાન કરિયા ॥
વાસક-સજ્જાર ભાવ કરિ । વિરલે બસિયા એકેશ્વરી ॥
વાસુદેવ ઘોષ તા દેખિયા । બોલે કિછુ ચરણે ધરિયા ॥
અથ દાન-લીલા (ગૌરપદ)-
આજુર ગોરા-ચાઙ્દેર કિ ભાવ પડિલ ।
નદીયાર બાટે ગોરા દાન સિરજિલ ॥
કિ રસેર દાન ચાહે ગોરા દ્વિજ-મણિ ।
બેત દિયા આગુલિયા રાખયે તરુણી ॥
દાન દેહ બલિ ઘને ઘને ડાકે ।
નગર-નાગરી યત પડિલ વિપાકે ॥
કૃષ્ણ-અવતાર આમિ સાધિયાછિ દાન ।
સે ભાવ પડિલ મને વાસુદેવ ગાન ॥
અથ જલ-ક્રીડા (2649)-
જલ-ક્રીડા ગોરાચાઙ્દેર મનેતે પડિલ ।
સઙ્ગે લૈયા પરિષદ જલેતે નામ્બિલ ॥
ગોરા-અઙ્ગે કેહો કેહો જલ ફેલિ મારે ।
ગૌરાઙ્ગ ફેલિયા જલ મારે ગદાધરે ॥
જલ-ક્રીડા કરે ગોરા હરષિત મને ।
હુલાહુલિ તુલાતુલિ કરિ જને જને ॥
ગૌરાઙ્ગ ચાઙ્દેર લીલા કહન ના યાય ।
વાસુદેવ ઘોષ ઐ ગોરા-ગુણ ગાય ॥
અથ પાશા-ખેલા (2671)-
પાશા-ખેલા ગોરાચાઙ્દેર મને ત પડિલ ।
પાશા લૈયા ગોરા ખેલા સિરજિલ ॥
પ્રિય ગદાધર સઙ્ગે ગોરા ખેલે પાશા સારિ ।
ખેલિતે લાગિલ પાશા હારિ જિનિ કરિ ॥
દુયાચારિ બલિ દાન ફેલે ગદાધર ।
પઞ્ચ તિન બલિયા ડાકે ગૌરાઙ્ગ-સુન્દર ॥
દુઇ જને મગન ભેલ નવ પાશા રસે ।
જય જય દિયા ગાય વાસુદેવ ઘોષે ॥
અથ ચન્દનમ્ (ગૌરપદ)-
અગુરુ ચન્દન લેપિયા ગોરા ગાય ।
પ્રિય પારિષદ ગણ ગોરા ગુણ ગાય ॥
આનિ સલિલ કેહ ધરિ નિજ કરે ।
મનેર માનસે ઢાલે ગોરાર ઉપરે ॥
ચાઙ્દ જિનિયા મુખ અધિક કરિ સાજે ।
માલતી-ફુલેર માલા ગોરા-અઙ્ગે સાજે ॥
અરુણ વસન સાજે નાના આભરણે ।
વાસુદેવ ગોરા-રૂપ કરે નિરીક્ષણે ॥
અથ ફુલ-લીલા (1525)-
ફુલ-વન ગોરા ચાઙ્દ દેખિયા નયને ।
ફુલેર સમર ગોરાર પડિ ગેલ મને ॥
પ્રિય ગદાધર સઙ્ગે આર નિત્યાનન્દ ।
ફુલેર સમરે ગોરાર હ-ઇલ આનન્દ ॥
ગદાધર સઙ્ગે પહું કરયે વિલાસ ।
વાસુદેવ કહે રસ કરલ પ્રકાશ ॥
અથ હોલિકા-ખેલા -
સહચર મિલિ ફાગુ મારે ગોરા ગાય ।
ચન્દન પિચકા ભરિ કેહો કેહો ધાય ॥
નાના યન્ત્ર સુમેલિ કરિયા શ્રીનિવાસ ।
ગદાધર આદિ સઙ્ગે કરયે વિલાસ ॥
હરિ બુલિ ભુજ તુલિ નાચે હરિદાસ ।
વાસુદેવ ઘોષે રસ કરિલ પ્રકાશ ॥
આરે મોરે દ્વિજ-મણિ
રાધા રાધા બલિ ગૌરા લોટાય ધરણી ॥
રાધા નામ જપે ગોરા પરમ-યતને ।
સુલલિત ધારા બહે અરુણ નયને ।
ક્ષણે ક્ષણે ગોરા ચાઙ્દ ભૂમે ગડિ યાય ।
રાધિકાર વદન હેરિ ક્ષેણે મુરુછાય ॥
પુલક પૂરલ તનુ ગદગદ બોલ ।
કહે વાસુ ગોરા મોર બડ ઉતરોલ ॥
ગૌરાઙ્ગ વિરહ જ્વર હિયા છટ ફટ કરે
જીવને ના બાઙ્ધયે થેહા ।
ના હેરિયા ચાઙ્દ મુખ વિદરિતે ચાહે બુક
કેમન કરિતે ચાહે નેહા ॥
પ્રાણેર હરિ હરિ કહ મોરે જીવન ઉપાય ।
એ દુખે દુખિત યે એ દુખ જાનયે સે
આર આમિ નિવેદિબ કાય ॥
ગૌરાઙ્ગ મુખેર હાસિ સુધા ખસે રાશિ રાશિ
તાહા આમિ ના પાઇ દેખિતે ।
યત છિલ બન્ધુ ગણ સભે ભેલ નિકરુણ
આમિ જીયે કિ સુખ ખાઇતે ॥
ગદાધર આદિ કરિ ના દેખિયા પ્રાણે મરિ
મ-ઇલ મ-ઇલુ મધુમતી ના દેખિયા ।
યે મોરે કરિત દયા સે ગેલ નિઠુર હઞા
વાસુ કેને ના ગેલ મરિયા ॥
યથા સ્વયં ભગવાન્ શ્રી-વ્રજેન્દ્ર-નન્દનઃ સ્વસ્ય કાય-વ્યૂહ-પ્રકાશ-વિલાસ-
પરાવસ્થ-પ્રાભવ-વૈભવ-રૂપૈઃ શ્રી-બલદેવ-શ્રી-મથુરા-દ્વારકા-ગોલોક-
પરવ્યોમ-નાથ-નૃસિંહ-રઘુનાથાદિભિઃ સ્વાવતારાવલીભિસ્ તત્ તત્ પાર્ષદૈશ્ ચ
શ્રીમન્-નિત્યાનન્દાદ્વૈત-શ્રીવાસં કૃત્વા કલૌ શ્રી-કૃષ્ણ-ચૈતન્ય-મહાપ્રભુઃ
સન્ કૃપયા પ્રકટોઽભૂત્ । તથા તેન રસિક-મણ્ડલ-શેખરેણ સ્વસ્ય મહા-શક્તિ-
હ્લાદિની-સાર-રૂપા સર્વ-લક્ષ્મી સ્વરૂપા-શ્રી-વૃષભાનુ-નન્દિની શ્રીમતી રાધૈવ
શ્રી-ગોપી-ગણ-મહિષી-ગણ-લક્ષ્મી-ગણૈઃ સ્વય્સ કાય-વ્યૂહ-પ્રકાશ-રૂપૈઃ
સહિતા શ્રી-ગદાધર-પણ્ડિત-રૂપેણાવતારિતાભૂત્ । પ્રભુત્વાત્ તસ્યૈવ ।
શક્તિશ્ ચ અઘટન-ઘટના-પટીયસી યોગમાયા વૈભવેન યદા યદ્ ઇચ્છાં કરોતિ
તત્ કિમ્ અપિ દુર્ઘટં ન ભવતિ અવતીર્ય સઙ્કીર્તનાનન્દાવેશેન તત્ તત્ પૂર્વ-
ભાવં સ્વ-સ્વ-વિલાસ-શક્તિ-પાર્ષદં પ્રતિ દર્શિતવાન્ । એતત્ તુ શ્રી-કર્ણપૂર-શ્રી-
વૃન્દાવન-દાસ-શ્રી-વાસુદેવ-શ્રી-નરહરિ-ઠક્કુરાદિ-શ્રી-રૂપ-સનાતન-શ્રી-
કૃષ્ણદાસ-શ્રી-કવિરાજ-શ્રી-લોચનદાસ-પ્રભૃતિભિઃ સ્વ-સ્વ-ગ્રન્થે લિખિત્વા
સ્થાપિતમ્ અસ્તિ । તસ્માત્ સર્વેષાં શ્રી-કૃષ્ણ-ચૈતન્ય-પાર્ષદાનાં મતે શ્રી-
ગદાધર-પણ્ડિત એવ શ્રી-વૃષભાનુ-નન્દિની શ્રી-રાધા । કિં બહુ-વિચારિતેન ।
કિં ચ, અદ્યાપિ શ્રી-વૃન્દાવને ઉપાસના-પ્રાપ્તિ-સ્થાને શ્રીમદ્-રાધા-ગોવિન્દ-શ્રી-
રાધા-મદન-ગોપાલ-સેવાધિકારી શ્રી-રૂપ-સનાતનાનુગત્યે રાધા-ગદાધર-
ચરિત્રમ્ એવ દૃશ્યતે । શ્રી-ચૈતન્ય-ભાગવતે શ્રી-ઠક્કુર-વૃન્દાવન-વર્ણને
મધ્ય-ખણ્ડે (18.101-119)-
પ્રથમ પ્રહરે એઇ કૌતુક વિશેષ ।

દ્વિતીય પ્રહરે ગદાધર પરવેશ ॥
સુપ્રભા તાહાન સખી કરિ નિજ-સઙ્ગે ।
બ્રહ્માનન્દ તાઙ્હાર બડાઇ બુડી રઙ્ગે ॥
હાતે લડિ કાઙ્ખે ડાલિ નેત પરિધાન ।
બ્રહ્માનન્દ યે હેન બડાઇ વિદ્યમાન ॥
ડાકિ બોલે હરિદાસ કે સબ તોમરા ।
બ્રહ્માનન્દ બોલે યાઇ મથુરા આમરા ॥
શ્રીનિવાસ બોલે તુઇ કાહાર બનિતા ।
બ્રહ્માનન્દ બોલે કેને જિજ્ઞા વારતા ॥
શ્રીનિવાસ બોલે જાનિબારે ના જુયાય ।
હય બલિ બ્રહ્માનન્દ મસ્તક ઢુલાય ॥
ગઙ્ગાદાસ બોલે આજિ કોથાય રહિબા ।
બ્રહ્માનન્દ બોલે સ્થાનખાનિ તુમિ દિબા ॥
ગઙ્ગાદાસ બોલે તુમિ જિજ્ઞાસિલે બડ ।
જિજ્ઞાસાર કાજ નાહિ ઝાટ તુમિ નડ ॥
અદ્વૈત બોલયે એત વિચાર કિ કાજ ।
માતૃ-સમા પર-નારી કેને દેહ લાજ ॥
નૃત્ય ગીતે પીત બડ આમાર ઠાકુર ।
એથાય નાચહ ધન પાઇબે પ્રચુર ॥
અદ્વૈતેર વાક્ય શુનિ પરમ હરિષે ।
ગદાધર નૃત્ય કરે પ્રેમ પરકાશે ॥
રસાવેશે ગદાધર નાચે મનોહર ।
સમય-ઉચિત ગીત ગાય અનુચર ॥
ગદાધર નૃત્ય દેખિ આછે કોન જન ।
વિહ્વલ હૈયા નાહિ કરયે ક્રન્દન ॥
પ્રેમ-નદી બહે ગદાધરેર નયને ।
પૃથિવી હ-ઇયા સિક્ત ધન્ય હેન માને ॥
ગદાધર હૈલા યેન ગઙ્ગા મૂર્તિમતી ।
સત્ય સત્ય ગદાધર કૃષ્ણેર પ્રકૃતિ ॥
આપને ચૈતન્ય બલિયાછેન બાર બાર ।
ગદાધર મોર વૈકુણ્ઠેર પરિવાર ॥
યે ગાય યે દેખે સભે ભાસિલેન પ્રેમ ।
ચૈતન્ય પ્રસાદે કેહો બાહ્ય નાહિ જાને ॥
હરિ હરિ બોલિ કાઙ્દે સબ વૈષ્ણવ મણ્ડલ ।
સર્વ-ગણ લ-ઇયા ગોવિન્દ કોલાહલ ॥
ચૌદિકે શુનિયે કૃષ્ણ-પ્રેમેર ક્રન્દન ।
ગોપિકાર વેશે નાચ માધવ-નન્દન ॥
તથા હિ-
એક દિન તામ્બૂલ લ-ઇયા ગદાધર ।
સન્તોષ આઇલા પ્રભુ પ્રભુર ગોચર ॥
ગદાધરે દેખિ પ્રભુ કરેન જિજ્ઞાસા ।
કોથા કૃષ્ણ આછેન શ્યામલ પીત-વાસા ॥
સે આર્તિ દેખિતે સર્વ હૃદય વિદરે ।
કે કિ બલિબેક પ્રભુ બાધ નાહિ સ્ફુરે ॥
સંભ્રમે બોલેન ગદાધર મહાશય ।
નિરવધિ આછેન કૃષ્ણ તોમાર હૃદય ॥
હૃદયે આછેન કૃષ્ણ વચન શુનિયા ।
આપન હૃદય પ્રભુ ચિરે નક દિયા ॥
આસ્તે વ્યસ્તે ગદાધર પ્રભુ-હસ્ત ધરે ।
આર્તિ દેખિ ગદાધર મને ત વિચારે ॥
એઇ આસિબેન કૃષ્ણ સ્થિર હઓ ખાનિ ।
ગદાધર બોલે આઇ દેખયે આપનિ ॥
બડ તુષ્ટ હૈલા આઇ ગદાધર પ્રતિ ।
એમત શિશુર બુદ્ધિ નાહિ આર કતિ ॥
મુઞિ ભયે નાહિ પારો સમ્મુખ હ-ઇતે ।
શિશુ હ-ઇ કેમને પ્રબોધિલા ભાલ મતે ॥
આઇ બોલે બાપ તુમિ સર્વદા થાકિબા ।
છાડિયા ઉહાર સઙ્ગ કોથાહ ના યાબા ॥
તથા હિ મધ્ય-ખણ્ડે -
પ્રભુ બોલે કોન્ જન ગૃહેર ભિતર ।
બ્રહ્મચારી બોલેન તોમાર ગદાધર ॥
હેઙ્ટ માથા કરિ કાઙ્દેન ગદાધર ।
દેખિયા સન્તોષે પ્રભુ બોલે વિશ્વમ્ભર ॥
પ્રભુ બોલે ગદાધર તોમરા સુકૃતિ ।
શિશુ હૈતે કૃષ્ણેતે હ-ઇલા દૃઢ-મતિ ॥
આમાર સે હેન જન્મ ગેલ વૃથા રસે ।
ના પાઇલ અમૂલ્ય નિધિ દીન-હીન દોષે ॥
તથા હિ મધ્ય-ખણ્ડે -
એઇ સબ અદ્ભુત સેઇ નવદ્વીપે હયે ।
તથાપિ ઓ ભક્ત બ-ઇ અન્ય ના જાનયે ॥
મધ્ય-ખણ્ડેર પરમ અદ્ભુત સબ કથા ।
મૃત-દેહે તત્ત્વ-જ્ઞાન કહિલેન કથા ॥
હેન મતએ નવદ્વીપે શ્રી-ગૌરસુન્દર ।
બિહરયે સઙ્કીર્તન સુખે નિરન્તર ॥
પ્રેમ-રસે પ્રભુર સંસાર નાહિ સ્ફુરે ।
અન્યેર કિ દાય વિષ્ણુ પૂજિતે ના પારે ॥
સ્નાન કરિ બૈસે પ્રભુ શ્રી-વિષ્ણુ પૂજિતે ।
પ્રેમ જલે સકલ શ્રી-અઙ્ગ વસ્ત્ર તિતે ॥
બાહિર હ-ઇયા પ્રભુ સે વસ્ત્ર છાડિયા ।
પુન અન્ય વસ્ત્ર પરિ વિષ્ણુ પૂજે ગિયા ॥
પુન પ્રેમાનન્દ જલે તિતે સે વસન ।
પુન બાહિરાઇ અઙ્ગ કરિ પ્રક્ષાલન ॥
એઇ મત વસ્ત્ર પરિવર્ત કરે માત્ર ।
પ્રેમે વિષ્ણુ પૂજિતે ના પારે તિલ માત્ર ॥
શેષે ગદાધર પ્રતિ બલિલેન વાક્ય ।
તુમિ વિષ્ણુ પૂજ મોર નાહિક સૌભાગ્ય ॥
એઇ મત વૈકુણ્ઠ નાયક ભક્તિ-રસે ।
બિહર-ઇ નવદ્વીપ રાત્રિતે દિવસે ॥
તથા હિ-
નિત્યાનન્દ-સ્વરૂપ સભારે કરિ કોલે ।
સિઞ્ચિલા સભાર અઙ્ગ નયનેર જલે ॥
તબે જગન્નાથ દેખિ હર્ષે સર્વ-ગણે ।
આનન્દે ચલિલા ગદાધર દરશને ॥
નિત્યાનન્દ- ગદાધરે યે પ્રીતિ અન્તરે ।
ઇહા કહિબારે શક્તિ ઈશ્વરે સે ધરે ॥
ગદાધર-ભવને મોહન ગોપીનાથ ।
આછેન યે હેન નન્દ-કુમાર સાક્ષાત્ ।
આપને ચૈતન્ય તાઙ્રે કરિયાછેન કોલે ।
અતિબડ પાષણ્ડી સે વિગ્રહ દેખિ ભુલે ॥
દેખિ શ્રી-મુરલી મુખ અઙ્ગેર ભઙ્ગિમા ।
નિત્યાનન્દ આનન્દ-અશ્રુર નાહિ સીમા ॥
નિત્યાનન્દ વિજય જાનિયા ગદાધર ।
ભાગવત-પાઠ છાડિ આઇલા સત્વર ॥
દુઙ્હે માત્ર દેખિ દોઙ્હાર શ્રી-વદન ।
ગલા ધરિ લાલિગેન કરિતે ક્રન્દન ॥
અન્યોન્ય દુઙ્હુ પ્રભુ કરેન નમસ્કાર ।
અન્યોન્ય દુઃહે બોલે મહિમા દોઙ્હાર ॥
દુઙ્હુ બોલે આજિ હૈલ લોચન નિર્મલ ।
દુઙ્હુ બોલે જન્મ આજિ આમાર સફલ ॥
બાહ્ય જ્ઞાન નાહિ દુઙ્હુ પ્રભુર શરીરે ।
દુઙ્હુ પ્રભુ ભાસે નિજ આનન્દ સાગરે ॥
હેન સે હૈલ પ્રેમ-ભક્તિર પ્રકાશ ।
દેખિ ચતુર્દિકે પડિ કાઙ્દે સર્વ-દાસ ॥
કિ અદ્ભુત પ્રીતિ નિત્યાનન્દ-ગદાધરે ।
એકેર અપ્રિય આરે સમ્ભાષા ના કરે ॥
ગદાધર દેવેર સઙ્કલ્પ એઇ રૂપ ।
નિત્યાનન્દ નિન્દકેર ના દેખેન મુખ ॥
નિત્યાનન્દ સ્વરૂપેરે પ્રીતિ યાર નાઇ ।
દેખા જો ના દેન તારે પણ્ડિત ગોસાઞિ ॥
તબે દુઇ પ્રભુ સ્થિર હ-ઇ એક-સ્થાને ।
બસિલેન ચૈતન્ય-મઙ્ગલ-સઙ્કીર્તને ॥
અથ શેષ-ખણ્ડે-
હેન મતે સિન્ધુ-તીરે શ્રી-ગૌરસુન્દર ।
સર્વ-રાત્રિ નૃત્ય કરે અતિ મનોહર ॥
નિરવધિ ગદાધર થાકેન સંહતિ ।
પ્રભુ ગદાધરેર બિચ્છેદ નાહિ કતિ ॥
કિ ભોજને કિ શયને કિબા પર્યટને ।
ગદાધર પ્રભુરે સેવેન અનુક્ષણે ॥
ગદાધર સમ્મુખે પડેન ભાગવત ।
શુનિ હય પ્રભુ પ્રેમ-રસે મહા-મત્ત ॥
ગદાધર વાક્યે માત્ર પ્રભુ સુખી હય ।
ભ્રમે ગદાધર સઙ્ગે વૈષ્ણવ આલય ॥
તથા હિ -
એઇ મત પ્રભુ પ્રિય ગદાધર સઙ્ગે ।
તાન્ મુખે ભાગવત કથા શુને રઙ્ગે ॥
ગદાધર પડેન સ્વમુખે ભાગવત ।
પ્રહ્લાદ-ચરિત આર ધ્રુવેર ચરિત ॥
શતાવૃત્તિ કરિયા શુનેન સાવહિત ।
પર-કાર્ય પ્રભુર નાહિક કદાચિત્ ॥
ભાગવત-પાઠ ગદાધરેર વિષય ।
દામોદર-સ્વરૂપેર કીર્તન સદાય ॥
એકેશ્વર શ્રી-દામોદર-સ્વરૂપ ગાય ।
વિહ્વલ હઞા નાચે વૈકુણ્ઠેર રાય ॥
અશ્રુ કમ્પ હાસ્ય મૂર્ચ્છા પુલક હુઙ્કાર ।
યત કિછુ આછે પ્રેમ-ભક્તિર વિકાર ॥
મૂર્તિમન્ત સભે થાકે ઈશ્વરેર સ્થાને ।
નાચેત ચૈતન્ય-ચન્દ્ર ઇહાં સભ-સને ॥
દામોદર સ્વરૂપેર ઉચ્ચ સઙ્કીર્તને ।
શુનિલે ના થાકે બાહ્ય નાચે સેઇ ક્ષણે ॥
તથા હિ -
યે ના માને ભાગવત સે યવન સમ ।
તાર શાસ્તા આછે પ્રભુ જન્મે જન્મે યમ ॥
તથા હિ તત્રૈવ -
સેઇ રાત્રિ તથાહ થાકિ તબે આર દિને ।
ગૃહે આઇલેન પ્રભુ લક્ષ્મી દેવી સને ॥
શ્રી-લક્ષ્મી સહિતે પ્રભુ ચઢિયા દોલાય ।
નદીયાર લોક સબ દેખિબારે ધાય ॥
ગન્ધ-માલા અલઙ્કાર મુકુટે ચન્દન ।

કજ્જલે ઉજ્જ્વલ દોઙ્હે લક્ષ્મી નારાયણ ॥
તથા હિ તત્રૈવ -
કાશીનાથ દેખિ રાજ-પણ્ડિત આપને ।
બસિતે આસન આનિ દિલેન સમ્ભ્રમે ॥
પરમ-ગૌરવે વિધિ કરિ યથોચિત ।
કિ કાર્યે આઇલે જિજ્ઞાસિલેન પણ્ડિત ॥
કાશીનાથ બોલેન આછયે કિછુ કથા ।
ચિત્તે લય યદિ તબે કરહ સર્વથા ॥
વિશ્વમ્ભર પણ્ડિતેરે તોમાર દુહિતા ।
દાન કર સમ્બન્ધ ઉચિત સર્વથા ॥
તોમાર કન્યાર યોગ્ય સેઇ દિવ્ય પતિ ।
તાહાને ઉચિત પત્ની એઇ મહાસતી ॥
યેન કૃષ્ણ રુક્મિણીયે અન્યોન્ય ઉચિત ।
સેઇ મત વિષ્ણુ-પ્રિયા નિમાઇ પણ્ડિત ॥
શુનિ વિપ્ર પત્ની આદિ આપ્ત-વર્ગ સહે ।
લાગિલ કરિતે યુક્તિ કે બુધિ કિ કહે ॥
સભે બુલિલેન આર કિ કાર્ય વિચારે ।
સર્વથા એ કર્મ ગિયા કરહ સત્વરે ॥
તથા તત્રૈવ-
ભોજન કરિયા સુખ-રાત્રિ સુમઙ્ગલે ।
લક્ષ્મી-કૃષ્ણ એકત્ર રહિલા કુતૂહલે ॥
સનાતન પણ્ડિતેર ગોષ્ઠીર સહિતે ।
યે સુખ પાઇલા તાહા કે પારે બર્ણિતે ॥
નગ્ન-જિત જનક ભીષ્મક જામ્બૂવન્ત ।
પૂર્વે યેન તાઙ્રા હ-ઇલા ભાગ્યવન્ત ॥
સેઇ ભાગ્ય ગોષ્ઠીર સહિત સનાતન ।
પાઇલેન પૂર્વ-વિષ્ણુ-સેવાર કારણ ॥
તથા હિ તત્રૈવ -
નૃત્ય-ગીત વાદ્ય પુષ્પ વર્ષિતે વર્ષિતે ।
પરમ આનન્દે આઇલેન સર્વ પથે ॥
તબે શુભ ક્ષણે પ્રભુ સકલ મઙ્ગલે ।
પુત્ર વધૂ ગૃહે આનિલેન હર્ષ હ-ઇયા ॥
ગૃહે આસિ બસિલેન લક્ષ્મી નારાયણ ।
જય જય મહા-ધ્વનિ હ-ઇલ તખન ॥
અથ શ્રી-ચૈતન્ય-ચરિતામૃતે ચ-
ભગવાનેર ભક્ત યત શ્રીવાસ પ્રધાન
તાઙ્ઽ-સભાર પાદ-પદ્મે સહસ્ર પ્રણામ
અદ્વૈત આચાર્ય પ્રભુર અંશ-અવતાર
તાઙ્ર પાદ-પદ્મે કોટિ પ્રણતિ આમાર
નિત્યાનન્દ-રાય પ્રભુર સ્વરૂપ-પ્રકાશ
તાઙ્ર પાદ-પદ્મ વન્દો યાઙ્ર મુઞિ દાસ
ગદાધર-પણ્ડિતાદિ પ્રભુર નિજ-શક્તિ
તાઙ્ઽ-સબાર ચરણે મોર સહસ્ર પ્રણતિ
શ્રી-કૃષ્ણ-ચૈતન્ય પ્રભુ સ્વયં-ભગવાન્
તાઙ્હાર પદારવિન્દે અનન્ત પ્રણામ
તથા હિ તત્રૈવ -
પઞ્ચ-તત્ત્વાત્મકં કૃષ્ણં
ભક્ત-રૂપ-સ્વરૂપકમ્
ભક્તાવતારં ભક્તાખ્યં
નમામિ ભક્ત-શક્તિકમ્
તથા હિ તત્રૈવ -
અન્તરઙ્ગા બહિરઙ્ગા તટસ્થા કહિ યારે ।
અન્તરઙ્ગા સ્વરૂપ-શક્તિ સબાર ઉપરે ॥
શ્રી-ગદાધર-પણ્ડિત ગોસાઞિ શક્તિ-અવતાર ।
અન્તરઙ્ગ-સ્વરૂપ શક્તિ ગણન યાઙ્હાર ॥
તથા હિ આદિખણ્ડે દ્વાદશ-પરિચ્છેદે-
શ્રી-ગદાધર પણ્ડિત શાખાતે મહોત્તમ
તાઙ્ર ઉપશાખા કિછુ કરિ યે ગણન
પણ્ડિતેર ગણ સબ ભાગવત ધન્ય
પ્રાણ-વલ્લભ સબાર શ્રી-કૃષ્ણ-ચૈતન્ય
એઇ તિન સ્કન્ધેર કૈલુઙ્ શાખાર ગણન
યાઙ્-સબા-સ્મરણે ભવ-બન્ધ-વિમોચન
યાઙ્-સબા-સ્મરણે પાઇ ચૈતન્ય-ચરણ
યાઙ્-સબા-સ્મરણે હય વાઞ્છિત પૂરણ
અતએવ તાઙ્-સબાર વન્દિયે ચરણ
ચૈતન્ય-માલીર કહિ લીલા-અનુક્રમ
તથા હિ મધ્ય-ખણ્ડે -
ચણ્ડી-દાસ વિદ્યાપતિ રાયેર નાટક ગીતિ
કર્ણામૃત શ્રી ગીત ગોવિન્દ
મહાપ્રભુ રાત્રિ દિને સ્વરૂપ-રામાનન્દેર સને
નાચે ગાય પરમ આનન્દ
પુરી ગોસાઞિર વાત્સલ્ય મુખ્ય રામાનન્દેર શુદ્ધ સખ્ય
ગોવિન્દાદ્યેર શુદ્ધ દાસ્ય રસે
ગદાધર જગદાનન્દ સ્વરૂપેર મુખ્ય રસાનન્દ
એઇ ચારિ ભાવે પ્રભુ વશ
અતઃ શ્રી-ભગવત્-કૃષ્ણ-ચૈતન્ય-દેવસ્યાન્તરઙ્ગ-શક્તિ-વર્ગ-મુખ્યતમઃ શ્રી-
ગદાધર-પણ્ડિતઃ । અતઃ શ્રી-નીલાચલે સ્વ-સેવાધિ-કારિત્વેન શ્રી-ભાગવત-કથા-
કથનાધિકારિત્વેન ચ તેન સ ચ નિરૂપિતઃ । એવં ગૌડ-દેશ-મુખ્ય-પ્રદેશ-સ્વ-
પ્રકટ-સ્થલ-નવદ્વીપે તયા સર્વ-ધામ-પ્રવર-શ્રી-વૃન્દાવનેઽપિ । ઇતિ તુ શ્રી-
ચૈતન્ય-ભાગવતે શ્રી-ચૈતન્ય-ચરિતામૃતાદૌ પ્રસિદ્ધં વર્તતે । તત્ર શ્રી-
ચૈતન્ય-ભાગવતે શ્રી-નવદ્વીપ-લીલાયાં શ્રીમહાપ્રભોર્ આજ્ઞા -
શેષે ગદાધર પ્રતિ બુલિલેન વાક્ય ।
તુમિ વિષ્ણુ પૂજ મોર નાહિક સે ભાગ્ય ॥
તથા ચાત્ર નીલાચલે-
ભાગવત-પાઠ ગદાધરેર વિષય ।
દામોદર સ્વરૂપેર કીર્તન સદાય ॥
તત્ર ચ શ્રી-વૃન્દાવને શ્રી-શ્રી-સેવાધિકારસ્ તુ પૂર્વં લિખિતોઽસ્તિ । તથા હિ ષોડશ-
પરિચ્છેદે શ્રી-વૃન્દાવન-ગમને (ચ્ચ્ 2.16.130-144)-
ગદાધર-પણ્ડિત યબે સઙ્ગેતે ચલિલા
ક્ષેત્ર-સન્ન્યાસ ના છાડિહ પ્રભુ નિષેધિલા
પણ્ડિત કહે યાહાઙ્ તુમિ સેઇ નીલાચલ
ક્ષેત્ર-સન્ન્યાસ મોર યાઉક રસાતલ
પ્રભુ કહે ઇઙ્હા કર ગોપીનાથ સેવન
પણ્ડિત કહે કોટિ-સેવા ત્વત્-પાદ-દર્શન
પ્રભુ કહે સેવા છાડિબે આમાય લાગે દોષ
ઇઙ્હા રહિ સેવા કર આમાર સન્તોષઋ
પણ્ડિત કહે સબ દોષ આમાર ઉપર
તોમા-સઙ્ગે ના યાઇબ યાઇબ એકેશ્વર
આઇકે દેખિતે યાઇબ ના યાઇબ તોમા લાગિ
પ્રતિજા-સેવા-ત્યાગ-દોષ તાર આમિ ભાગીઋ
એત બલિ પણ્ડિત-ગોસાઇ પૃથક્ ચલિલા
કટક આસિ પ્રભુ તાઙ્રે સઙ્ગે આનાઇલા
પણ્ડિતેર ગૌરાઙ્ગ-પ્રેમ બુઝન ના યાય
પ્રતિજા શ્રી-કૃષ્ણ-સેવા છાડિલ તૃણ-પ્રાય
તાઙ્હાર ચરિત્રે પ્રભુ અન્તરે સન્તોષ
તાઙ્હાર હાતે ધરિ કહે કરિ પ્રણય-રોષ
પ્રતિજા સેવા છાડિબે એ તોમાર ઉદ્દેશ
સે સિદ્ધ હ-ઇલ છાડિ આઇલા દૂર દેશ
આમાર સઙ્ગે રહિતે ચાહ વાછ નિજ-સુખ
તોમાર દુઇ ધર્મ યાય આમાર હય દુઃખ
મોર સુખ ચાહ યદિ નીલાચલે ચલ
આમાર શપથ યદિ આર કિછુ બલ
એત બલિ મહાપ્રભુ નૌકાતે ચડિલા
મૂર્ચ્છિત હઞા પણ્ડિત તથાઇ પડિલા
પણ્ડિતે લઆ યાઇતે સાર્વભૌમે આજા દિલા
ભટ્ટાચાર્ય કહે ઉઠ ઐછે પ્રભુર લીલા
તુમિ જાન કૃષ્ણ નિજ-પ્રતિજા છાડિલા
ભક્ત કૃપા-વશે ભીષ્મેર પ્રતિજા રાખિલા
તથા હિ સ્વ-નિગમમ્ અપહાય મત્-પ્રતિજ્ઞામૃતમ્ અધિકર્તુમ્ (ભ્પ્ 1.9.37) ઇત્ય્ આદિ
। તથા હિ સપ્તમ-પરિચ્છેદે (ચ્ચ્ 3.7.148-173)-
વલ્લભ-ભટ્ટેર હય વાત્સલ્ય-ઉપાસન
બાલ-ગોપાલ-મન્ત્રે તેઙ્હો કરેન સેવન
પણ્ડિતેર સને તાર મન ફિરિગેલ
કિશોર-ગોપાલ-ઉપાસનાય મન દિલ
પણ્ડિતેર ઠાઞિ ચાહે મન્ત્રાદિ શિખિતે
પણ્ડિત કહે એઇ કર્મ નહે આમા હૈતે
આમિ પરતન્ત્ર આમાર પ્રભુ ગૌરચન્દ્ર
તાઙ્ર આજ્ઞા વિના આમિ ના હ-ઇ સ્વતન્ત્રઽ
તુમિ યે આમાર ઠાઞિ કર આગમન
તાહાતેઇ પ્રભુ મોરે દેન ઓલાહનઋ
એઇ-મત ભટ્ટેર કથેક દિન ગેલ
શેષે યદિ પ્રભુ તારે સુપ્રસન્ન હૈલ
નિમન્ત્રણેર દિને પણ્ડિતે બોલાઇલા
સ્વરૂપ જગદાનન્દ ગોવિન્દે પાઠાઇલા
પથે પણ્ડિતેરે સ્વરૂપ કહેન વચન
પરીક્ષિતે પ્રભુ તોમારે કૈલા ઉપેક્ષણ
તુમિ કેને આસિતાઙ્રે ના દિલા ઓલાહન
ભીત-પ્રાય હઞા કાઙ્હે કરિલા સહન
પણ્ડિત કહેન પ્રભુ સ્વતન્ત્ર સર્વજ્ઞ-શિરોમણિ
તાઙ્ર સનેઽહઠકરિ ભાલ નાહિ માનિ
યેઇ કહે સેઇ સહિ નિજ-શિરે ધરિ
આપને કરિબેન કૃપા ગુણ-દોષ વિચારિ
એત બલિપણ્ડિત પ્રભુર સ્થાને આઇલા
રોદન કરિયા પ્રભુર ચરણે પડિલા
ઈષત્ હાસિયા પ્રભુ કૈલા આલિઙ્ગન
સબારે શુનાઞા કહેન મધુર વચન
ઋઆમિ ચાલાઇલુઙ્ તોમા તુમિ ના ચલિલા
ક્રોધે કિછુ ના કહિલા સકલ સહિલા
આમાર ભઙ્ગીતે તોમાર મન ના ચલિલા
સુદૃઢ સરલ-ભાવે આમારે કિનિલાઋ
પણ્ડિતેર ભાવ-મુદ્રા કહન ના યાય
ગદાધર-પ્રાણ-નાથનામ હૈલ યાય
પણ્ડિતે પ્રભુર પ્રસાદ કહન ના યાય

ગદાઇર ગૌરાઙ્ગબલિયાઙ્રે લોકે ગાય
ચૈતન્ય-પ્રભુર લીલા કે બુઝિતે પારે
એક-લીલાય વહે ગઙ્ગાર શત શત ધારે
પણ્ડિતેર સૌજન્ય બ્રહ્મણ્યતા-ગુણ
દૃઢ પ્રેમ-મુદ્રા લોકે કરિલા ખ્યાપન
અભિમાન-પઙ્ક ધુઞા ભટ્ટેરે શોધિલા
સેઇ-દ્વારા આર સબ લોકે શિખાઇલા
અન્તરે અનુગ્રહ બાહ્યે ઉપેક્ષાર પ્રાય
બાહ્યાર્થ યેઇ લય સેઇ નાશ યાય
નિગૂઢ ચૈતન્ય-લીલા બુઝિતે કાઽર શક્તિ
સેઇ બુઝે ગૌરચન્દ્રે યાઙ્ર દૃઢ ભક્તિ
દિનાન્તરે પણ્ડિત કૈલ પ્રભુર નિમન્ત્રણ
પ્રભુ તાહાઙ્ ભિક્ષા કૈલ લઞા નિજ-ગણ
તાહાઙિ વલ્લભ-ભટ્ટ પ્રભુર આજ્ઞા લૈલ
પણ્ડિત-ઠાઞિ પૂર્વ-પ્રાર્થિત સબ સિદ્ધિ હૈલ
એઇ તકહિલુઙ્ વલ્લભ-ભટ્ટેર મિલન
યાહાર શ્રવણે પાય ગૌર-પ્રેમ-ધન
શ્રી-રૂપ-રઘુનાથ-પદે યાર આશ
ચૈતન્ય-ચરિતામૃત કહે કૃષ્ણદાસ
શ્રી-ચૈતન્ય-મઙ્ગલે મધ્ય-ખણ્ડે- રાગ-બરોડી (ધુલા-ખેલા-જાત)
આર અપરૂપ કથા શુન ગોરા-ગુણ-ગાથા
લોકે વેદે અગોચર વાણી
અવેશેર વેશે કર ભક્તિ-યોગ પરચારે
કરુણા વિગ્રહ ગુણ-મણિ
શુન કથા મન દિયા આન કથા પાસરિયા
અપરૂપ કહિબાર બેલા
નિજ જન સઙ્ગે કરિ શ્રી-વિશ્વમ્ભર હરિ
શ્રી ચન્દ્રશેખર બાડિ ગેલા
કથા પરસઙ્ગે કથા ગોપિકાર ગુણ-ગાથા
કહિતે સે ગદગદ ભાષ
અરુણ વરુણ ભેલ દુ-નયને ભરે જલ
સેઇ રસાવેશેર વિલાસ
કમલા યાહાર પદ સેવા કરે અવિરત
હેન પહુઙ્ ભાવે ગોપિકારે
પરસઙ્ગે હય ભોરા હેન ભક્તિ કૈલ તારા
કથા માત્રે સે આવેશ ધરે
તબે વિશ્વમ્ભર હરિ ગોપિકાર વેશ ધરિ
શ્રી ચન્દ્રશેખરાચાર્ય ઘરે
નાચયે આનન્દે ભોરા શ્રીનિવાસ હેન બેલા
નારદ આવેશે ભેલ તારે
પ્રભુરે પ્રણામ કરે વિનય વચને બોલે
દાસ કરિ જાનિહ આમારે
એ બોલ બોલિયા વાણી તબે સેઇ મહા-મુનિ
ગદાધર પણ્ડિતેરે બોલે
શુનહ ગોપિકા તુમિ યે કિછુ કહિયે આમિ
આપના મરમ કિછુ જાન
અપૂર્વ કહિયે આમિ જગતે દુર્લભ તુમિ
તોર કથા શુન સાવધાને
આમિ તો સભાર કથા કહિ શુન ગુણ-ગાથા
ગોકુલે જન્મિલ જને જને
છાડિ નિજ પતિ સુત સેવા કર અવિરત
અભિમત પાઞા વૃન્દાવને
ઐછન કરિલિ ભક્તિ કેહો ના જાનયે યુક્તિ
પરમ નિગૂઢ તિન લોકે
બ્રહ્મા મહેશ્વર કિબા લખિમી અનન્ત-દેવા
તતોધિક પરસાદ તોકે
પ્રહ્લાદ નારદ શુક સનાતન સ-સનક
કેહો ના જાનયે ભક્તિ-લેશ
ત્રૈલોક્ય લખિમી પતિ તોરે માગે પિરીતિ
અઙ્ગે બરયે વર-વેશ
લખિમી જાહાર દાસી તોર પ્રેમ પ્રતિ આશી
હૃદયે ધરયે અનુરાગ
સકલ ભુવન પતિ ભુલાઇલિ પિરીતિ
ધનિ ધનિ ભાવ તો સ્વભાવ
તોરા સે જાનિલિ તત્ત્વ પ્રભુર મર્મ મહત્ત્વ
પ્રિઈતે બાઙ્ધિલિ ભાલ-મતે
ઉદ્ધવ અક્રૂર આદિ સબ તોર પદ સાધિ
અનુગ્રહ ના છાડિહ ચિતે
એતેક કહિલ વાણી શ્રીનિવાસ દ્વિજમણિ
શુનિ આનન્દિત સબ જન
સકલ વૈષ્ણવ મિલિ કરિ કરે કોલાકુલિ
દેખિ વિશ્વમ્ભરેર ચરણ
આછયે આનન્દે ભોરા પ્રેમે ગરગર તારા
હેન બેલે આઇલા હરિદાસ
દણ્ડ એક કરિ કરે સમ્મુખે દાણ્ડાયા બોલે
ગુણ ગાય પરમ ઉલ્લાસ
હરિ ગુણ કીર્તન કર ભાઇ અનુક્ષણ
ઇહા બુલિ અટ્ટ અટ્ટ હાસે
હરિ ગુણ ગાને ભોરા દુ-નયને બહે ધારા
આનન્દે ફિરયે ચારિ દિશે
શુનિ હરિદાસ વાણી સકલ વૈષ્ણવ મણિ
અમૃત સિઞ્ચિલ યેન ગાય
હરષિતે નાચે ગાય માઝે કરિ ગોરા રાય
કાઙ્દિયા ધરયે રાઙ્ગા પાય
તબે સર્વ-ગુણ-ધામ અદ્વૈત આચાર્ય નામ
આઇલા સર્વ વૈષ્ણવેર રાજા
રૂપે આલો કરિ મહી સમ્મુખે દાઙ્ડાઇયા રહિ
પ્રભુ અંશે જન્મ મહા-તેજા
હરિ હરિ બલિ ડાકે ચમક પડિલ લોકે
આનન્દે નાચયે પ્રેમ-ભરે
પુલકિત સબ ગાય આપાદ મસ્તક યાય
પ્રેમ-વારિ દુ-નયને ઝરે
વિશ્વમ્ભર ચરણે નેહરયે ઘને ઘને
હુહુઙ્કાર મારે માલસાટ
સકલ વૈષ્ણવ મિલિ પ્રેમેર પસરા ડાલિ
પસારિલ અપરૂપ હાટ
ગૌર-પદ-
હોલિ ખેલત ગૌર કિશોર
રસવતી નારી ગદાધર કોર
સ્વેદ-બિન્દુ મુખે પુલક શરીર
ભાવ ભરે ગલતહિ લોચન નીર
વ્રજ રસ ગાઓત નરહરિ સઙ્ગે
મુકુન્દ મુરારિ વાસુ નાચત રઙ્ગે
ક્ષણે ક્ષણે મુરુચ્છ-ઇ પણ્ડિત કોર
હેર-ઇતે સહચરી સુખે ભેલ ભોર
નિકુઞ્જ મન્દિરે પહુઙ્ કરલ બિથાર
ભૂમે પડિ કહે કાઙ્હા મુરલી હામાર
કાઙ્હા ગોવર્ધન આર યમુનાર કુલ
નિકુઞ્જ માધવી યુથી માલતીક ફુલ
શિવાનન્દ કહે પહુઙ્ શુનિ રસ વાણી
યાઙ્હા પહુઙ્ ગદાધર તાઙ્હા રસ ખાનિ
અથ ઠક્કુર-વૃન્દાવનસ્ય-
ગૌરાઙ્ગ નાચે આપનાર સુખે
યાઙ્હાર અનુભવ સે સે જાનયે
કહને ના યાય શત મુખે
ગૌરાઙ્ગ અઙ્ગે શોભે કનયા કદમ્બ
ઐછન પુલક આભા
આનન્દે ભુલલ ઠાકુર નિત્યાનન્દ
દ્કેહિયા ભાઇયાર શોભા
કે જાને કેમન ઓ ચાઙ્દ વદન
નિશિ દિશિ પરકાશે
વામે રહલ પણ્ડિત ગદાધર
ડાહિને નરહરિ દાસે
હેન અવતારે યે જન વઞ્ચિત
તારે કૃપા કરુ નાથે
શ્રી-કૃષ્ણ ચૈતન્ય ઠાકુર નિત્યાનન્દ
ગુણ ગાન વૃન્દાવન દાસે
પ્રિય ગદાધર સઙ્ગે કરિ કૌતુકે કૌપીન પરિ
વેદ નિગૂઢ અવતાર
હ-ઇલ આકાશ વાણી અવતાર શિરોમણિ
ત્રિભુવને દેય જય જયકાર
પ્રકાશિલ ષડ્-ભુજ દેખિલ પ્રતાપરુદ્ર
ઓ રસે વઞ્ચિત સાર્વભૌમે
સઙ્ગે નિત્યાનન્દ રાય વૃન્દાવન દાસ ગાય
મુઞિ સે વઞ્ચિત ગોર-પ્રેમે
તથા નરોત્તમ-ઠક્કુર-કૃત-પ્રાર્થનાયામ્-
ધન મોર નિત્યાનન્દ પતિ મોર ગોરચન્દ્ર
દેવ મોર યુગલ કિશોર
અદ્વૈત આચાર્ય બલ ગદાધર મોર કુલ
નરહરિ વિલાઅ યે મોર
પરમ કારુણ્ય ધામ નિત્ય જપ હરિનામ
શ્રી-ગુરુ વૈષ્ણવ કરિ ધ્યાન
શ્રી-વૈષ્ણવ પદ-ધુલિ તાહે મોર સ્નાન કેલિ
તરપણ તાઙ્ સભાર નામ
હેન અનુમાનિ મને ભક્તિ રસ આસ્વાદને
મધ્યસ્થ પુરાણ ભાગવત
વૈષ્ણવેર ઉચ્છિષ્ટ તાહે મોર હ-ઉ નીષ્ઠા
કુટુમ્બિતા તા સભાર સાથ
વૃન્દાવને ચ-ઉતરા તાઙ્હા યાઙુ નિત્ય ત્વરા
મને રહુઙ્ સેવા અભિલાષ
મુઞિ અતિહીન-જન મોર એઇ નિવેદન
કહે દીન નરોત્તમ દાસ
અથ શ્રી-ગોવિન્દ-કવિરાજસ્ય ફાગુયા-વસન્ત-આખ્યાને (1465)-
નીલાચલે કનકાચલ ગોરા ગોવિન્દ ફાગુ-રઙ્ગે ભેલ ભોરા
દેવ કુમારી નારી ગણ સઙ્ગ પુલક કદમ્બ કરમ્બિત અઙ્ગ
ફાગુયા ખેલત ગૌર તનુ પ્રેમ સુધા સિન્ધુ મુરતિ જનુ
ફાગુ અરુણ તનુ અરુણહિ ચીર અરુણ નયાને બહે અરુણહિઙ્ નીર
કણ્ઠહિઙ્ લોલત અરુણિત માલ અરુણ ભકત સબ ગાઓયે રસાલ
કત કત ભાવ વિથરલ અઙ્ગ નયન ઢુલાઓત પ્રેમ તરઙ્ગ
હેરિ ગદાધર લહુ લહુ હાસ સો નાહિ સમુઝલ ગોવિન્દ દાસ
અથ વ્રજે યઃ સ્વયં ભગવતઃ શ્રી-નન્દ-નન્દનસ્ય કાયવ્યૂહ્ય [?] શ્રી-
બલરામઃ, યશ્ ચ જગત્-કર્તા મહા-વિષ્ણુઃ, સર્વે શ્રી-પ્રભોઃ સઙ્ગિનઃ શ્રી-
નિત્યાનન્દાદ્વૈતાદિ-રૂપેણ જાતા વર્તન્તે । તત્ર પ્રમાણં શ્રી-વૃન્દાવન-
દાસાદીનાં શ્રી-ચૈતન્ય-ભાગવતે શ્રી-ચૈતન્ય-ચરિતામૃતે ચ પ્રસિદ્ધમ્ । તત્ર
શ્રી-ચૈતન્ય-ભાગવતે-
એઇ મત નિત્યાનન્દ બાલક જીવન
વિહ્વલ કરિતે લાગિલેન શિશુ ગણ
માસે કેઓ શિશુ ગણ ના કરે આહાર

દેખિતે લોકેર ચિત્તે લાગે ચમત્કાર
હ-ઇલેન વિહ્વલ સકલ ભક્ત વૃન્દ
સભાર રક્ષક હ-ઇલેન નિત્યાનન્દ
પુત્ર પ્રાય કરિ પ્રભુ સભારે ધરિયા
કરાયેન ભોજન આપને હસ્ત દિયા
કારેઓ વા બાઙ્ધિયા રાખેન નિજ પાશે
મારેન બાઙ્ધેન મહા અટ્ટ અટ્ટ હાસે
એક દિન ગદાધર દાસેર મન્દિરે
આઇલેન તાઙ્ર પ્રીતિ કરિબાર તરે
ગોપી ભાવે ગદાધર દાસ મહાશય
હ-ઇયાછેન વિહ્વલ પરાનન્દ મય
મસ્તકે કરિયા ગઙ્ગા જલેર કલસ
નિરવધિ ડાકેન કિ કિનિબે ગો રસ
શ્રી-બાલ ગોપાલેર મૂર્તિ તાન દેવાલય
સર્વ ગણે હરિ ધ્વનિ વિશાલ કરય
હુઙ્કાર કરિયા નિત્યાનન્દ મલ્લ રાય
કરિતે લાગિલા નૃત્ય ગોપાલ લીલાય
દાન ખણ્ડ ગાયેન માધવાનન્દ ઘોષ
શુનિ અવધૂત સિંહ પરમ સન્તોષ
ભાગ્યવન્ત માધવેર હેન દિવ્ય ધ્વનિ
શુનિતે આવિષ્ટ હન અવધૂત મણિ
સુકૃતિ શ્રી ગદાધર દાસ કરિ સઙ્ગે
દાન ખણ્ડ નૃત્ય પ્રભુ કરે નિજ રઙ્ગે
ગોપી ભાવે બાહ્ય નાહિ ગદાધર દાસે
નિરવધિ આપનારે ગોપી હેન વાસે
દાન ખણ્ડ લીલા શુનિ નિત્યાનન્દ રાય
યે નૃત્ય કરેન તાહા વર્ણન ના યાય
પ્રેમ ભક્તિ વિકારેર યત આછે નામ
સર્વ પ્રકાશિયા નૃત્ય કરે અનુપામ
વિદ્યુતેર પ્રાય નૃત્ય ગતિર ભઙ્ગિમા
કિબા સે અદ્ભુત ભુજ ચાલન મહિમા
કિબા સે નયન ભઙ્ગી કિ સુન્દર હાસ
કિબા સે અદ્ભુત સબ કેમન વિલાસ
એકે એકે કરિ દુઇ ચરણ સુન્દર
કિ સે જાડે જાડે લમ્ફ દેન મનોહર
યે દિકે ચાહેન નિત્યાનન્દ પ્રેમ રસે
સેઇ દિકે કૃષ્ણ રસે સ્ત્રી પુરુષ ભાસે
હેન સે કરેન્ કૃપા દૃષ્ટિ અતિશય
પરાનન્દે દેહ સ્મૃતિ કારો ના થાકય
યે ભક્તિ વાઞ્છયે યોગીન્દ્રાદિ મુનિ ગણે
નિત્યાનન્દ પ્રસાદે તાહા ભુઞ્જે જને જને
હસ્તિ સમ જલ ના ખાઇલ તિન દિન
ચલિતે ના પારે દેહ હય અતિ ક્ષીણ
એક માસ એક શિશુ ના કરે આહાર
તથાપિ સિંહેર પ્રાય સર્વ વ્યવહાર
હેન શક્તિ પ્રકાશે શ્રી-નિત્યાનન્દ રાય
તથાપિ ના બુઝે કેહો ચૈતન્ય માયાય
એઇ મત કથો દિન પ્રેમાનન્દ રસે
ગદાધર દાસેર મન્દિરે પ્રભુ બૈસે
તથા હિ શ્રી-ચૈતન્ય-ચરિતામૃતે (1.1.7)-
સઙ્કર્ષણઃ કારણ-તોય-શાયી
ગર્ભોદ-શાયી ચ પયોબ્ધિ-શાયી ।
શેષશ્ ચ યસ્યાંશ-કલાઃ સ નિત્યા-
નન્દાખ્ય-રામઃ શરણં મમાસ્તુ ॥
સેઇ વીરભદ્ર-ગોસાઞિર લ-ઇનુ શરણ
યાઙ્હાર પ્રસાદે હય અભીષ્ટ-પૂરણ
શ્રી-રામદાસ આર ગદાધર દાસ
ચૈતન્ય-ગોસાઞિર ભક્ત રહે તાઙ્ર પાશ
નિત્યાનન્દે આજ્ઞા દિલ યબે ગૌડે યાઇતે
મહાપ્રભુ એઇ દુઇ દિલા તાઙ્ર સાથે
અતએવ દુઇ-ગણે દુઙ્હાર ગણન
માધવ-વાસુદેવ ઘોષેરઓ એઇ વિવરણ
ગદાધર દાસ ગોપીભાવે પૂર્ણાનન્દ
યાઙ્ર ઘરે દાનકેલિ કૈલ નિત્યાનન્દ
તથા હિ તત્રૈવ -
મહા-વિષ્ણુર્ જગત્-કર્તા માયયા યઃ સૃજત્ય્ અદઃ ।
તસ્યાવતાર એવાયમ્ અદ્વૈતાચાર્ય ઈશ્વરઃ ॥
તત્રૈવ -
અચ્યુતાનન્દ બડ શાખા આચાર્ય-નન્દન
આજન્મ સેવિલા તેઙ્હો ચૈતન્ય-ચરણ
યેઇ યેઇ ભક્ત-ગણ લ-ઇલ અચ્યુતાનન્દેર મત
સેઇ આચાર્યેર ગણ મહા-ભાગવત
સેઇ સેઇ આચાર્યેર કૃપાર ભાજન
અનાયાસે પાઇલ સેઇ ચૈતન્ય ચરણ
એવં શ્રી-ચૈતન્ય-ભાગવતે શેષ-ખણ્ડે (3.4.xx)
ક્ષણેકે અચ્યુતાનન્દ અદ્વૈત કુમાર
પ્રભુર ચરણે આસિ હૈલ નમસ્કાર
પ્રેમ-જલે ધુઇલેન તાઙ્ર કલેવર
અચ્યુતેરે પ્રભુ ના ધાડેન વક્ષ હૈતે
અચ્યુતો પ્રવિષ્ટ હૈલા ચૈતન્ય દેહેતે
અચ્યુતેરે દેખિ દેખિ સર્વ-ભક્ત-ગણ
પ્રેમે સભે લાગિલેન કરિતે ક્રન્દન
ચૈતન્યેર યત પ્રિય પારિષદ-ગણ
નિત્યાનન્દ સ્વરૂપેર પ્રાણેર સમાન
ગદાધર પણ્ડિતેર શિષ્યેતે પ્રધાન
ઇહાઙ્રે સે બલિ યોગ્ય અદ્વૈત નન્દન
યેન પિતા યેન પુત્ર ઉચિત મિલન
કિં ચ યથા વ્રજે પઞ્ચ-વિધ-સખી-વર્ગ-મુખ્યાભિઃ શ્રી-લલિતા-વિશાખાદ્યાભિઃ
સિહિતયા શ્રી-રાધયા સહ સુખમ્ આસ્વાદ્યતે, તથા શ્રી-ગૌર-ગોવિન્દ-દેવઃ શ્રી-
સ્વરૂપ-શ્રી-રામાનન્દ-રાય-શ્રી-નરહરિ-સરકાર-પ્રભૃતિભિઃ સહ તત્ સુખમ્
આસ્વાદ્યતે । તત્ તુ શ્રી-ચૈતન્ય-ચરિતામૃતાદૌ પ્રસિદ્ધમ્ એવ । તતઃ કેષાંચિત્
પાર્ષદાનાં પૂર્વ-નામાનિ યથા-શ્રુતાભિપ્રાયેણ પ્રકાશ્યતે । તદ્ યથા-
પ્રાણ-પ્રેષ્ઠ-સખી-મધ્યે યા વિશાખા પુરા વ્રજે ।
સાદ્ય સ્વરૂપ-ગોસ્વામી શ્રી-ચૈતન્ય-પ્રિયો વરઃ ॥
યથા શ્રી-ગૌર-ગણોદ્દેશે (160)-
કલામ્ અશિક્ષયદ્ રાધાં યા વિશાખા વ્રજે પુરા ।
સાદ્ય સ્વરૂપ-ગોસ્વામી તત્-તદ્-ભાવ-વિલાસવાન્ ॥
તત્રૈવ (120, 122)-
પ્રિય-નર્મ-સખા કશ્ચિદ્ અર્જુનો યઃ પુરા વ્રજે ।
ઇદાનીં સમભૂદ્ રામાનન્દ-રાયઃ પ્રભોઃ પ્રિયઃ ॥
લલિતેત્ય્ આહુર્ એકે યત્ તદ્ એકે નાનુમન્યન્તે ।
તત્રૈવ (177)-
પુરા મધુમતી પ્રાણ-સખી વૃન્દાવને સ્થિતા ।
અધુના નરહર્ય્-આખ્યઃ સરકારઃ પ્રભોઃ પ્રિયઃ ॥
યથા શ્રી-રૂપ-કૃત-પદ્યમ્-
શ્રી-વૃન્દાવન-વાસિની રસવતી રાધા-ઘન-શ્યામયોઃ ।
રાસોલ્લાસ-રસાત્મિકા મધુમતી સિદ્ધાનુગા યા પુરા ॥
સોઽયં શ્રી-સરકાર-ઠક્કુર ઇહ પ્રમાર્તિથઃ પ્રેમદઃ ।
પ્રેમાનન્દ-મહોદધિર્ વિજયતે શ્રીખણ્ડ-ભૂખણ્ડકે ॥
યથા શ્રી-કર્ણપૂર-કૃત-પદ્યમ્-
શ્રી-ચૈતન્ય-મહાપ્રભોર્ અતિકૃપા-માધ્વીક-સદ્-ભાજનં
સાન્દ્ર-પ્રેમ-પરમ્પરાઅ-કવલિતં વાચિ પ્રફુલ્લં મુદા ।
શ્રીખણ્ડે રચિત-સ્થિતિં નિરવધિ શ્રીખણ્ડ-ચર્ચાર્ચિતં
વન્દે શ્રી-મધુમત્ય્-ઉપાધિ-વલિતં કંચિન્ મહા-પ્રેમજમ્ ॥
ગદાધર-પ્રાણ-તુલ્યો નરહરિસ્ તસ્ય સોઽદ્યતઃ ।
ઉભયોઃ પ્રાણનાથઃ શ્રી-કૃષ્ણ-ચૈતન્ય ઈશ્વરઃ ॥
ઇદમ્ એવ રહસ્યમ્-
પ્રેમામૃતમય-સ્તોત્રૈઃ પણ્ડિતઃ શ્રી-ગદાધરઃ ।
સ્વરૂપ-ગુણમ્ ઉત્કીર્ત્ય વ્રજ-રાજ-સુતસ્ય હિ ॥
પત્રે વિલિહ્ય તદ્ ધીમાન્ પ્રભોઃ પાર્શ્વમ્ ઉપાગતઃ ।
લજ્જા-ભય-યુતં તં તુ જ્ઞાત્વા સર્વજ્ઞ-શેખરઃ ॥
તદ્-ધસ્તાત્ પત્રમ્ આનીય સ્તવરાજં વિલોક્ય સઃ ।
આશ્વાસ-યુક્તયા વાણ્યા પણ્ડિતં ચાવદત્ પ્રભુઃ ॥
ત્વયિ કૃતો મયા પૂર્વં શક્તેઃ સંચાર એવ યત્ ।
સ્તવરાજસ્ તતોઽયં તે મુખ-દ્વારા પ્રકાશિતઃ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા શ્રી-સ્તવસ્યાન્તે સ્વ-નામાપ્ય્ અલિખત્ પ્રભુઃ ॥ ઇતિ ।
[શ્રી-રઘુનન્દન-ઠક્કુરસ્ય-
ગોપીનાં કુચ-કુઙ્કુમેન નિચિતં વાસઃ કિમ્ અસ્યારુણં
નિન્દત્-કાઞ્ચન-કાન્તિ-રાસ-રસિકાશ્લેષેણ ગૌરં વપુઃ ।
તાસાં ગાઢ-કરાભિબન્ધન-વશાલ્ લોમોદ્ગમો દૃશ્યતે
આશ્ચર્યં સખિ પશ્ય લમ્પટ-ગુરોઃ સન્ન્યાસ-વેષં ક્ષિતૌ ॥
તથા હિ વાયુ-પુરાણે-
પુરા યોષિદ્-ગણઃ સર્વ ઇદાનીં પુરુષોઽભવત્ ।
ઇતિ યસ્માત્ કલૌ વિષ્ણુસ્ તદ્-અર્થે પુરુષં ગતઃ ॥]
ઇતિ શ્રીમદ્-રાધા-ગોવિન્દ-દેવ-સેવાધિપતિ-શ્રી-હરિદાસ-ગોસ્વામી-ચરણાનુજીવિ-
શ્રી-રાધા-કૃષ્ણ-દાસોદીરિતા ભક્તિ-સાધન-દીપિકા-સપ્તમ-કક્ષા સમ્પૂર્ણ ।