સાધનદીપિકા · અધ્યાય 15

(8)
અષ્ટ-કક્ષા
શ્રી-શ્રી-રાધા-કૃષ્ણાભ્યાં નમઃ
શ્રીમદ્-રૂપ-પદામ્ભોજ-દ્વન્દ્વં વન્દે મુહુર્ મુહુઃ ।
યસ્ય પ્રસાદાદ્ અજ્ઞોઽપિ તન્-મત-જ્ઞાન-ભાગ્ ભવેત્ ॥
યસ્ તુ શ્રી-કૃષ્ણ-ચૈતન્યસ્યાજ્ઞયા સ્વ-ગૃહં હરેઃ ।
ત્યક્ત્વા સ્વર્ગોપમં સદ્ય પ્રયાગે તં દદર્શ હ ॥
તં દૃષ્ટ્વા પરમ-પ્રીતઃ શ્રી-શચીનન્દનો હરિઃ ।
સ્નેહાત્ તં શિક્ષયામાસ ભક્તિ-સિદ્ધાન્ત-માધુરીમ્ ॥
કૃષ્ણ-તત્ત્વં ભક્તિ-તત્ત્વં રસ-તત્ત્વં પૃથક્ પૃથક્ ।
સઞ્ચાર્ય શક્તિં સ્વાં તસ્મિન્ કૃપયા કરુણા-નિધિઃ ॥
પુનસ્ તં કથયામાસ ગચ્છ ત્વં વૃન્દિકા-વનમ્ ।
સેવાં પ્રાકાશયસ્ તત્ર શ્રી-ગોવિન્દસ્ય મોહિનીમ્ ॥
સ્વયં બગવતસ્ તસ્ય મૌન-મુદ્રા-ધરસ્ય તુ ।
દર્શનાદેર્ જનાદીનાં પ્રેમ-ભક્તિર્ ભવિષ્યતિ ॥
લુપ્ત-તીર્થ-પ્રકટનં ભક્તિ-શાસ્ત્રસ્ય તત્ તથા ।
અકિઞ્ચનાનાં ભક્તાનાં પાલનં સર્વથાપિ ચ ॥
મહાપ્રભોર્ વચઃ શ્રુત્વા શ્રી-રૂપો વિરહાતુરઃ ।
પતિત્વા દણ્ડવદ્ ભૂમૌ નનામ ચ પુનઃ પુનઃ ॥
પ્રભોર્ આજ્ઞા-પાલનાર્થં ગત્વા વૃન્દાવનાન્તરે ।
ન દૃષ્ટ્વા શ્રી-વપુસ્ તત્ર ચિન્તિતઃ સ્વાન્તરે સુધીઃ ॥
વ્રજ-વાસિ-જનાનાં તુ ગૃહેષુ ચ વને વને ।
ગ્રામે ગ્રામે ન દૃષ્ટ્વા તુ રોદિતશ્ ચિન્તિતો બુધૈઃ ॥
એકદા વસતસ્ તસ્ય યમુનાયાસ્ તટે શુચૌ ।
વ્રજવાસિ-જનાકારઃ સુન્દર કશ્ચિદ્ આગતઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા કથિતં તેન હે યતે દુઃખિતો નુ કિમ્ ।
તચ્ છ્રુત્વા વચનં તસ્ય સ્નેહ-કર્ષિત-માનસઃ ॥
પ્રેમ-ગમ્ભીરયા વાચા દૂરીકૃત-મનઃ-ક્લમઃ ।
કથયામાસ તં સર્વં નિદેશં શ્રી-મહાપ્રભોઃ ॥
સ શ્રુત્વા સર્વ-વૃત્તાન્તમ્ આગચ્છેતિ ધ્રુવન્ન્ અમુમ્ ।
ગુમાટિલા ઇતિ ખ્યાતે તત્ર નીત્વાબ્રવીત્ પુનઃ ॥
અત્ર કાચિદ્ ગવાં શ્રેષ્ઠા પૂર્વાહ્ને સમુપાગતા ।
દુગ્ધ-શ્રાવં વિકુર્વાણાપ્ય્ અહન્ય્ અહનિ યાતિ ભોઃ ॥
સ્વ-મનસિ વિમૃશ્યૈતદ્ ઉચિતં કુરુ યામ્ય્ અહમ્ ।
શ્રી-રૂપસ્ તદ્-વચઃ શ્રુત્વા રૂપં દૃષ્ટ્વા ચ મૂર્ચ્છિતઃ ॥
પુનઃ ક્ષણાન્તરે ધીરઃ ધૈર્યં ધૃત્વોપચિન્તયન્ ।
જ્ઞાત-સર્વ-રહસ્યોઽપિ લોકાનુકૃત-ચેષ્ટિતઃ ॥
વ્રજ-વાસિ-જનાન્ આહ શ્રી-ગોવિન્દોઽત્ર વિદ્યતે ।
એતચ્ છ્રુત્વા તુ તે સર્વે પ્રેમ-સમ્ભિન્ન-ચેતસઃ ॥
મિલિત્વા બાલ-વૃદ્ધૈશ્ ચ તાં ભૂમિં સમશોધયત્ ।
યોગ-પીઠસ્ય મધ્યસ્થં પશ્યન્ તં કૃષ્ણમ્ ઈશ્વરમ્ ॥
સાક્ષાદ્ વ્રજેન્દ્ર-તનયં કોટિ-મન્મથ-મોહનમ્ ।
રુરુધુસ્ તાં ધરાં યત્નાદ્ રામસ્યાજ્ઞાનુસારતઃ ॥
બ્રહ્મ-કુણ્ડ-તટોપાન્તાદ્ વૃન્દા-દેવી પ્રકાશિતા ।
પ્રભોર્ આજ્ઞા-બલેનાપિ શ્રી-રૂપેણ કૃપાબ્ધિના ।
ગુરૌ મે હરિ-દાસાખ્યે શ્રી-શ્રી-સેવા સમર્પિતા ॥
તથા હિ શ્રી-ચૈતન્ય-ચરિતામૃતે -
પણ્ડિત ગોસાઞિર શિષ્ય અનન્ત આચાર્ય
કૃષ્ણ-પ્રેમ-મય-તનુ ઉદાર મહા આર્ય
તાઙ્હાર અનન્ત ગુણ કે કરુ પ્રકાશ
તાઙ્હાર પ્રિય શિષ્ય પણ્ડિત હરિદાસ
તત્રૈવ -
સેવાર અધ્યક્ષ શ્રી-પણ્ડિત હરિદાસ
યાઙ્ર યશ ગુણ સ્રવ-જગતે પ્રકાશ
તત્રૈવ હિ -
પાઞા યાઙ્ર આજ્ઞા-ધન વ્રજેર વૈષ્ણવ-ગણ
વન્દો તાઙ્ર મુખ્ય હરિદાસ
શ્રીમદ્-રૂપ-પદ-દ્વન્દ્વે હૃદિ મે સ્ફુરતાં સદા ।
રાગાનુગાધિકારી સ્યાદ્ યત્ કૃપાલવ-માત્રતઃ ॥
શ્રી-રૂપ-મઞ્જરી કુર્યાદ્ અતુલાં કરુણાં મયિ ।
વૃષભાનુ-સુતા-પાદ-પદ્મ-પ્રાપ્તિર્ યયા ભવેત્ ॥
સ્વરૂપો હરિદાસશ્ ચ રૂપાદ્યો રઘુનાથકઃ ।
રૂપઃ સનાતનઃ શ્રીમાન્ જન્મ-જન્મનિ મે ગતિઃ ॥
તત્ર અખિલ-ભગવદ્-ધામસુ મુખ્યતમ-બ્રહ્માદિ-વન્દ્ય-લક્ષ્મ્યાદ્ય્-અપ્રાપ્ય-
શ્રુત્ય્-આદ્ય્-અન્વેષણીય-શ્રીમદ્-રાધા-ગોવિન્દ-ચરણૈક-નિલય-શ્રીમદ્-વ્રજ-
મણ્ડલાચાર્યઃ શ્રી-રૂપ એવ શ્રી-રાધિકાયાઃ પ્રિય-નર્મ-સખી-વર્ગેષુ શ્રી-રૂપ-
રતિ-મઞ્જર્ય્-આદિષુ મુખ્યા શ્રી-રૂપ-મઞ્જરી । અસ્યા એવાનુગત્યે શ્રી-રાધા-પ્રાણ-
બન્ધોશ્ ચરણ-કમલયોઃ કેશ-શેષાદ્ય્-અગમ્યા ઇતિ યા પ્રેમ-સેવા સૈવ સ્યાત્ । અત્ર
પ્રમાણાનિ શ્રી-રઘુનાથ-દાસ-ગોસ્વામિ-પાદાનાં મનઃ-શિક્ષાયામ્-
મનઃ-શિક્ષા-દૈકાદશક-વરમ્ એતન્ મધુરયા
ગિરા ગાયત્ય્ ઉચ્ચૈઃ સમધિગત-સર્વાર્થયતિ યઃ ।
સ-યૂથઃ શ્રી-રૂપાનુગ ઇહ ભવન્ ગોકુલ-વને
જનો રાધા-કૃષ્ણાતુલ-ભજન-રત્નં સ લભતે ॥
શ્રી-વૈષ્ણવ-તોષણ્યામ્ (10.1)-
શ્રીમચ્-ચૈતન્ય-રૂપસ્ તે પ્રીત્યૈ ગુણવતોઽખિલમ્ ।
ભૂયાદ્ ઇદં યદ્ આદેશ-બલેનૈવ વિલિખ્યતે ॥
શ્રીમદ્-બૃહદ્-ભાગવતામૃતે (1.1.11)-
ભગવદ્-ભક્તિ-શાસ્ત્રાણામ્ અહં સારસ્ય સઙ્ગ્રહઃ ।
અનુભૂતસ્ય ચૈતન્ય-દેવે તત્-પ્રિય-રૂપતઃ ॥
તત્રૈવ પૂર્વ-ખણ્ડે ટીકાયાં (1.1.1)-
નમશ્ ચૈતન્ય-દેવાય સ્વ-નામામૃત-સેવિને ।
યદ્ રૂપાશ્રયણાદ્ યસ્ય ભેજે ભક્તિ-મયં જનઃ ॥
તત્રૈવ ટીકાયાં શેષે-
સ્વયં પ્રવર્તિતૈઃ કૃત્સ્નૈર્ મમૈતલ્ લિખન-શ્રમૈઃ ।
શ્રીમચ્-ચૈતન્ય-રૂપોઽસૌ ભગવાન્ પ્રીયતાં સદા ॥
અસ્ય ટીકા-શ્રીમાન્ ચૈતન્યશ્ ચૈતન્ય-સંજ્ઞયા પ્રસિદ્ધઃ શ્રી-શચીનન્દનસ્ તત્-
સ્વરૂપસ્ તન્-મૂર્તિર્ વા ભગવાન્ શ્રી-કૃષ્ણ-દેવઃ । પક્ષે શ્રીમાન્ ચૈતન્યસ્ય
તસ્યૈવ પ્રિય-સેવકો રૂપસ્ તત્-સંજ્ઞકો વૈષ્ણવ-વરઃ । તતશ્ ચ ભગવાન્ ઇતિ ।
આયતિં નિયતિં ચૈવ ભૂતાનામ્ આગતિં ગતિમ્ ।
વેત્તિ વિદ્યામ્ અવિદ્યાં ચ સ વાચો ભગવાન્ ઇતિ ॥ ઇત્ય્ અભિપ્રાયેણેતિ દિક્ ।
યથા ભ્રાતૃ-સમ્બન્ધે શ્રી-કૃષ્ણ-લીલાયાં કૃષ્ણ-બલદેવૌ ચ ગૌર-લીલાયાં
ચૈતન્ય-નિત્યાનન્દૌ ચ વિરાજતઃ, તત્-તત્-પરિકરત્વે તત્-તદ્-અનુસારેણ રૂપ-
સનાતનૌ પ્રસિદ્ધાવ્ એવ । યદ્યપિ તેષાં મધ્યે ભેદઃ કોઽપિ નાસ્તિ, તથાપિ લીલા-
શક્ત્ય્-અનુસારેણ શ્રી-કૃષ્ણ-ચૈતન્ય-રૂપ-પાદાનાં મુખ્યં મતમ્ ઇદં જ્ઞેયમ્
। તથા હિ ચૈતન્ય-ચરિતામૃતે શ્રી-મહાપ્રભોર્ આજ્ઞા-
આજિ હ-ઇતે નામ દુઙ્હાર રૂપ સનાતન
દૈન્ય છાડિ તોમાર દૈન્યે ફાટે મોર મન
શ્રી-સન્દર્ભાદ્યે-
તૌ સન્તોષયતા સન્તૌ શ્રીલ-રૂપ-સનાતનૌ ।
દાક્ષિણાત્યેન ભટ્ટેન પ્નુઅર્ એતદ્ વિવિચ્યતે ॥
શ્રી-દાસ-ગોસ્વામિનઃ સ્વ-નિયમ-દશકે (1)-
ગુરૌ મન્ત્રે નામ્નિ પ્રભુ-વર-શચી-ગર્ભજ-પદે
સ્વરૂપે શ્રી-રૂપે ગણ-યુજિ તદીય-પ્રથમજે । ઇત્ય્ આદિ ।
તથા હિ, શ્રી-સન્દર્ભ-શેષે-શ્રી-શ્રી-ભગવત્-કૃષ્ણ-ચૈતન્ય-દેવ-ચરણાનુચર-
વિશ્વ-વૈષ્ણવ-રાજ-સભાજન-ભાજન-શ્રી-રૂપ-સનાતનેત્ય્ આદિ ।
તત્ર શ્રી-કૃષ્ણ-દાસ-કવિરાજ-મહાનુભાવાનાં-
હા રાધે ક્વ નુ કૃષ્ણ ક્વ લલિતે ક્વ ત્વં વિશાખેઽસિ હા
હા ચૈતન્ય-મહાપ્રભો ક્વ નુ ભવાન્ હા શ્રી-સ્વરૂપ ક્વ વા ।
હા શ્રી-રૂપ-સનાતનેત્ય્ અનુદિનમ્ ઇત્ય્ આદિ ।
તત્ર-
શિવાનન્દ સેનેર પુત્ર કવિ કર્ણપૂર
દુઙ્હાર મિલન ગ્રન્થે લિખિયાછેન પ્રચુર
તસ્ય ચૈતન્ય-ચન્દ્રોદય-નાટકે દ્વયોર્ મિલનં, યથા (9.38)-
કાલેન વૃન્દાવન-કેલિ-વાર્તા
લુપ્તેતિ તાં ખ્યાપયિતું વિશિષ્ય ।
કૃપામૃતેનાભિષિષેચ દેવસ્
તત્રૈવ રૂપં ચ સનાતનં ચ ॥
તત્રૈવ શ્રી-રૂપે વિશેષતો, યથા (9.29)-
યઃ પ્રાગ્ એવ પ્રિય-ગુણ-ગણૈર્ ગાઢ-બદ્ધોઽપિ મુક્તો
ગેહાધ્યાસાદ્ રસ ઇવ પરો મૂર્ત એવાપ્ય્ અમૂર્તઃ ।
પ્રેમાલાપૈર્ દૃઢતર-પરિષ્વઙ્ગ-રઙ્ગૈઃ પ્રયાગે
તં શ્રી-રૂપં સમમ્ અનુપમેનાનુજગ્રાહ દેવઃ ॥9.29॥
તત્રૈવ શક્તિ-સંચારો, યથા (9.30)-
પ્રિય-સ્વરૂપે દયિત-સ્વરૂપે

પ્રેમ-સ્વરૂપે સહજાભિરૂપે ।
નિજાનુરૂપે પ્રભુર્ એક-રૂપે
તતાન રૂપે સ્વવિલાસ-રૂપે ॥
તથા હિ ચૈતન્ય-ચરિતામૃતે ચ-
લોક-ભિડ-ભયે ગોસાઞિ દશાશ્વમેધ યાઞા
રૂપ-ગોસાઞિકે શિક્ષા કરાન્ શક્તિ સઞ્ચારિયા
કૃષ્ણ-તત્ત્વ ભક્તિ-તત્ત્વ રસ-તત્ત્વ પ્રાન્ત
સબ શિખાઇલા પ્રભુ ભાગવત-સિદ્ધાન્ત
પુનસ્ તત્રૈવ મધ્ય-લીલાનુવાદ-કથને -
તાર મધ્યે શ્રી-રૂપેર શક્તિ-સઞ્ચારણ ।
વિંશતિ-પરિચ્છેદે સનાતનેર મિલન ॥
તત્રૈવ શ્રીલ-રૂપ-પાદ-કૃત-શ્લોકઃ-
પ્રિયઃ સોઽયં કૃષ્ણઃ સહચરિ કુરુક્ષેત્ર-મિલિતસ્
તથાહં સા રાધા તદ્ ઇદમ્ ઉભયોઃ સઙ્ગમ-સુખમ્ ।
તથાપ્ય્ અન્તઃ-ખેલન્-મધુર-મુરલી-પઞ્ચમ-જુષે
મનો મે કાલિન્દી-પુલિન-વિપિનાય સ્પૃહયતિ ॥
મૂઢ મોર હૃદય તુમિ જાનિલા કેમને
એત બુલિ રૂપે કૈલા પ્રેમાલિઙ્ગને
સેઇ શ્લોક પ્રભુ લ-ઇયા સ્વરૂપે દેખાઇલા
રૂપેર પરીક્ષા લાગિ તાહારે પુછિલા
મોર અન્તર વાર્તા રૂપ જાનિલ કેમને
સ્વરૂપ કહે તુમિ કૃપા કરિયાછ આપને
અન્યથા એ અર્થ કારો નાહિ હય જ્ઞાન
તુમિ પૂર્વે કૃપા કરિયાછ કરિ અનુમાને
પ્રભુ કહે મોહે ઇહોઙ્ પ્રયાગે મિલિલા
યોગ્ય-પાત્ર જાનિ ઇહાઙ્ય મોર કૃપા હૈલા
તબે શક્તિ સઞ્ચારિયા કૈલુઙ્ ઉપદેશ
તુમિહ કહિય ઇહાર રસેર વિશેષ
સ્વરૂપ કહે યબે એઇ શ્લોક દેખિલ
તુમિ કૃપા કરિયાછ તવહિઙ્ જાનિલ ઇત્ય્ આદિ ।
શ્રીમજ્-જીવ-ગોસ્વામિ-ચરણૈઃ (શ્રી-માધવ-મહોત્સવે 2.106)-
નિખિલ-જન-કુપૂયં માં કૃપા-પૂર્ણ-ચેતા
નિજ-ચરણ-સરોજ-પ્રાન્ત-દેશં નિનીય ।
નિજ-ભજન-પદવ્યૈર્ વર્તયેદ્ ભૂરિશો યસ્
તમ્ ઇહ મહિત-રૂપં કૃષ્ણ-રૂપં નિષેવે ॥
શ્રી-વૈષ્ણવ-તોષણ્યામ્ (10.19.16)-
ગોપીનાં પરમાનન્દ આસીદ્ ગોવિન્દ-દર્શને ઇતિ ટીકાયામ્-ભાવ-પ્રેમ-સ્નેહ-
પ્રણય-માન-રાગાનુરાગ-મહાભાવાખ્યતયા સપ્તમ-કક્ષામ્ આરૂઢાયા રતેઃ
પ્રપાકઃ શ્રીમદ્-અનુજ-વરૈર્ વિરચિતોજ્જ્વલ-નીલમ્ અનાવલોકનીયઃ ।
તત્રૈવ કૃત્વા તાવન્તમ્ આત્માનં યાવતીર્ ગોપ-યોષિતઃ ઇતિ ટીકાયાં એતચ્ ચ શ્રી-
લલિત-માધવાદૌ મદ્-અનુજ-વરૈઃ સ્પષ્ટં લિખિતમ્ । ટિપ્પણી ચ-સોઽસૌ ક્રમ-
જન્મતોઽનુજઃ પરમાર્થતો વરઃ । તથા હિ મનુઃ-
જન્મદઃ બ્રહ્મ-દાતા ચ ગરીયાન્ બ્રહ્મ-દઃ પિતા ।
રુદ્ર-યામલે ચ-
જન્મદશ્ ચ ગુરુઃ પ્રોક્તો બ્રહ્મદઃ પરમો ગુરુઃ ।
પરાત્પર-ગુરુસ્ તસ્માત્ પરમેષ્ઠી તતઃ પરમ્ ॥ ઇત્ય્ આદિ ।
શ્રી-હરિ-ભક્તિ-વિલાસે (1.2)-
ભક્તેર્ વિલાસાંશ્ ચિનુતે પ્રબોધા-
નન્દસ્ય શિષ્યો ભગવત્-પ્રિયસ્ય ।
ગોપાલ-ભટ્ટો રઘુનાથ-દાસં
સન્તોષયન્ રૂપ-સનાતનૌ ચ ॥
પ્રામાણિકૈર્ અપ્ય્ ઉક્તમ્-
ન રાધાં ન ચ કૃષ્ણં વા ન ગૌરાઙ્ગમ્ અહં ભજે ।
શ્રીમદ્-રૂપ-પદામ્ભોજે ધૂલિર્ ભૂયાં ભવે ભવે ॥
યે કેચિદ્ વૃષભાનુજા-ચરણયોઃ સેવા-પરાઃ સજ્જનાઃ
શ્રી-નન્દાત્મજ-સેવનેઽતિરસિકાશ્ ચૈતન્ય-પાદાશ્રિતાઃ ।
તે રૂપાનુગતિં સદા વિદધતસ્ તિષ્ઠન્તિ વૃન્દાવને
શ્રી-ગોપાલ-સનાતન-પ્રભૃતયો હૃષ્યન્તિ ચાસ્યાજ્ઞયા ॥
સંસ્કાર-પઞ્ચકૈર્ યુક્તોઽન્ય-દેવાન્ ન પૂજયેત્ ।
જ્ઞાન-કર્માદિ-રહિતઃ સ હિ રૂપાનુગઃ સુધીઃ ॥
ગાયત્રી-મન્ત્રો રાધાયાં મન્ત્રઃ કૃષ્ણસ્ય તત્-પરમ્ ।
મહાપ્રભોર્ મન્ત્ર-વરો હરિ-નામ તથૈવ ચ ।
માનસી વર-સેવા ચ પઞ્ચ-સંસ્કાર-સંજ્ઞકઃ ॥
ગોપાલ-ભટ્ટો રઘુનાથ-દાસઃ
શ્રી-લોકનાથો રઘુનાથ-ભટ્ટઃ ।
રૂપાનુગાસ્ તે વૃષભાનુ-પુત્રી-
સેવા-પરાઃ શ્રીલ-સનાતનાદ્યાઃ ॥
કિં ચ-
શ્રી-સનાતન-પાદાબ્જ-દ્વન્દ્વં વન્દે મુહુર્ મુહુઃ ।
યત્ પ્રસાદ-લવેનાપિ કૃષ્ણે ભક્તિ-રસો ભવેત્ ॥
શ્રી-ઉજ્જ્વલ-નીલમણૌ ચ (1.1)-
નામાકૃષ્ટ-રસજ્ઞઃ શીલેનોદ્દીપયન્ સદાનન્દમ્ ।
નિજ-રૂપોત્સવ-દાયી સનાતનાત્મા પ્રભુર્ જયતિ ॥
તત્ર ભક્તિ-રસામૃત-સિન્ધૌ (1.1.3)-
વિશ્રામ-મન્દિરત્યા તસ્ય સનાતન-તનોર્ મદ્-ઈશસ્ય ।
ભક્તિ-રસામૃત-સિન્ધુર્ ભવતુ સદાયમ્ પ્રમોદાય ॥
અન્યત્ર-
ગોવિન્દ-પાદ-સર્વસ્વં વન્દે ગોપાલ-ભટ્ટકમ્ ।
શ્રીમદ્-રૂપાજ્ઞયા યેન પૃથક્ સેવા પ્રકાશિતા ॥
શ્રી-રાધા-રમણો દેવઃ સેવાયા વિષયો મતઃ ।
કૃતિના શ્રીલ-રૂપેણ સોઽયં યોઽસૌ વિનિર્મિતઃ ॥
આજ્ઞાયાઃ કારણં પ્રામાણિક-મુખાચ્ છ્રુતમ્ । તત્ તુ પ્રસિદ્ધમ્ એવ ।
શ્રીમત્-પ્રબોધાનન્દસ્ય ભ્રાતુષ્પુત્રં કૃપાલયમ્ ।
શ્રીમદ્-ગોપાલ-ભટ્ટં તં નૌમિ શ્રી-વ્રજ-વાસિનમ્ ॥
શ્રી-રૂપ-ચરણ-દ્વન્દ્વ-રાગિનં વ્રજ-વાસિનમ્ ।
શ્રી-જીવં સતતં વન્દે મન્દેષ્વ્ આનન્દ-દાયિનમ્ ॥
રાધા-દામોદરો દેવઃ શ્રી-રૂપ-કર-નિર્મિતઃ ।
જીવ-ગોસ્વામિને દત્તઃ શ્રી-રૂપેણ કૃપાબ્ધિના ॥
શ્રીમદ્-ભૂગર્ભ-ગોસ્વામિ-પાદા ઇહ જયન્તિ હિ ।
લોકનાથેન સ્વ-ભ્રાતુષ્પુત્રેણ વ્રજ-મણ્ડલે ॥
શ્રીમદ્-રૂપ-પ્રિયં શ્રીલ-રઘુનાથાખ્ય-ભટ્ટકમ્ ।
યેન વંશી-કુણ્ડલં ચ શ્રી-ગોવિન્દે સમર્પિતમ્ ॥
એતત્ શ્રી-ચૈતન્ય-ચરિતામૃતે વર્ણિતમ્ અસ્તિ-
રૂપાદ્વૈત-તનું વન્દે દાસ-ગોસ્વામિનં વરમ્ ।
યત્ પ્રાણાર્બુદ-સર્વસ્વં શ્રી-ગોવિન્દ-પદ-દ્વયમ્ ॥
તથા-
વન્દે શ્રી-પરમાનન્દં ભટ્ટાચાર્યં રસાશ્રયમ્ ।
રામભદ્રં તથા વાણીવિલાસં ચોપદેશકમ્ ॥
વૃન્દાવન-પ્રિયાન્ વન્દે શ્રી-ગોવિન્દ-પદાશ્રિતાન્ ।
શ્રીમત્-કાશીશ્વરં લોક-નાથં શ્રી-કૃષ્ણ-દાસકમ્ ॥ ઇતિ શ્રી-વૈષ્ણવ-તોષણ્યામ્
શ્રી-ચૈતન્ય-પ્રિયતમઃ શ્રીમદ્-રાધા-ગદાધરઃ ।
તત્-પરિવાર-રૂપસ્ય શ્રી-ગોવિન્દ-પ્રસેવનમ્ ॥
તયોઃ સત્-પ્રેમ-સત્-પાત્રં શ્રી-રૂપઃ કરુણામ્બુધિઃ ।
તત્-પાદ-કમલ-દ્વન્દ્વે રતિર્ મે સ્યાદ્ વ્રજે સદા ॥
શ્રીમદ્-ગૌરી-દાસ-નામા પણ્ડિતઃ પાર્ષદો હરેઃ ।
ચૈતન્યસ્ય પ્રણયવાન્ પણ્ડિતે શ્રી-ગદાધરે ॥
અતઃ શ્રી-હૃદયાનન્દ-ચૈતન્યં તસ્ય સેવકમ્ ।
યાચિત્વા તુ સ્વયં નિન્યે તત્-સૌહાર્દ-પ્રકાશયન્ ॥
સ્વસ્ય સેવાધિકારં તં દત્તવાન્ કરુણામ્બુધિઃ ।
યં શ્રીમદ્-ગૌરીદાસં શ્રી-સુબલં પ્રવદન્તિ હિ ॥
શ્રી-કર્ણપૂર-ગોસ્વામિનાં (આર્ય-શતકે 1)
શ્રવસોઃ કુવલયમ્ અક્ષ્ણોર્
અઞ્જનમ્ ઉરસો મહેન્દ્ર-મણિ-દામ ।
વૃન્દાવન-રમણીનામ્
અખિલ-મણ્ડનં હરિર્ જયતિ ॥
શ્રી-મુક્તા-ચરિતે (4)-
યસ્ય સઙ્ગ-બલતોઽદ્ભુતા મયા
મૌક્તિકોત્તમ-કથા પ્રચારિતા ।
તસ્ય કૃષ્ણ-કવિ-ભૂપતેર્ વ્રજે
સઙ્ગતિર્ ભવતુ મે ભવે ભવે ॥
શ્રી-કર્ણપૂર-ગોસ્વામિનામ્-ઇહ વિલસતિ રાધા-કૃષ્ણ-કુણ્ડાધિકારી ઇત્ય્ આદિ ।
શ્રી-પ્રેમિ-કૃષ્ણ-દાસાખ્યમ્ અનન્તં પરમં ગુરુમ્ ।
યત્-કૃપા-લવ-માત્રેણ શ્રી-ગોવિન્દે મતિર્ ભવેત્ ॥
પ્રભોર્ આજ્ઞા-બલેનાપિ શ્રી-રૂપેણ કૃપાબ્ધિના ।
ગુરૌ મે હરિ-દાસાખ્યે શ્રી-શ્રી-સેવા સમર્પિતા ॥
યત્-સેવાયા વશઃ શ્રીમદ્-ગોવિન્દો નન્દ-નન્દનઃ ।
પયસા સંયુતં ભક્તં યાચતે કરુણામ્બુધિઃ ॥
કિં ચાસ્મિન્ કદાચિદ્ વસન્ત-વાસરાવસરે રાત્રૌ રાસ-મણ્ડલે ભ્રમતિ સતિ
સંચારિણ્યાઃ શ્રી-વૃષભાનુ-સુતાયા આશ્ચર્ય-રૂપં દૃષ્ટ્વા તમાલસ્ય મૂલે
મૂર્ચ્છિતવાન્ ઇતિ પ્રસિદ્ધિઃ ।
તસ્યૈવ કાન્તા-પરિચારકોઽસૌ
તયોશ્ ચ દાસઃ કિલ કોઽપિ નામ્ના ।
સ્વકીય-લોકસ્ય તદીય-દાસ્યે
મતિ-પ્રવેશાય કરોતિ યત્નમ્ ॥
શ્રીમાન્ પ્રતાપી ગોવિન્દ-પાદ-ભક્તિ-પરાયણઃ ।
ભક્તશ્ ચૈતન્ય-પાદાબ્જે માન-સિંહો નરાધિપઃ ॥

પ્રતાપરુદ્રસ્ ત્વ્ ઐશ્વર્ય-સેવા-લગ્ન-મના હરેઃ ।
અયં માધુર્ય-સેવાયાં લોભાક્રાન્ત-મના નૃપઃ ॥
મહા-મન્દિર-નિર્માણં કારિતં યેન યત્નતઃ ।
અદ્યાપિ નૃપ-તદ્-વંશ્યાઃ પ્રભુ-ભક્તિ-પરાયણાઃ ॥
શ્રી-રઘુનાથ-ગોસ્વામિ-પાદાનાં (પ્રાર્થનામૃતે)-
શ્રી-રૂપ-રતિ-મઞ્જર્યોર્ અઙ્ઘ્રિ-સેવૈક-ગૃધ્નુના ।
અસઙ્ખ્યેનાપિ જનુષા વ્રજે વાસોઽસ્તુ મેઽનિશમ્ ॥
કિં શ્રી-કર્ણપૂર-ગોસ્વામિનોક્ત-ગૌર-ગણોદ્દેશાનુસારેણ કેષાંચિત્ પૂર્વ-નામાનિ
લિખ્યન્તે (180-184)-
શ્રી-રૂપ-મઞ્જરી ખ્યાતા યાસીદ્ વૃન્દાવને પુરા ।
સાદ્ય રૂપાખ્ય-ગોસ્વામી ભૂત્વા પ્રકઋઅતામ્ ઇયાત્ ॥
યા રૂપ-મઞ્જરી-પ્રેષ્ઠા પુરાસીદ્ રતિ-મઞ્જરી ।
સાદ્ય ગૌરાભિન્ન-તનુઃ સર્વારાધ્યઃ સનાતનઃ ।
તં શ્રી-લવઙ્ગ-મઞ્જરીત્ય્ અબ્રવીત્ કશ્ચન પણ્ડિતઃ ।
અનઙ્ગ-મઞ્જરી યાસીત્ સાદ્ય ગોપાલ-ભટ્ટકઃ ।
ભટ્ટ-ગોસ્વામિનં કેચિત્ આહુઃ શ્રી-ગુણ-મઞ્જરી ॥
રઘુનાથાખ્યકો ભટ્ટઃ પુરા યા રાગ-મઞ્જરી ।
કૃત-શ્રી-રાધિકા-કુણ્ડ-કુટીર-વસતેઃ પ્રભોઃ ॥
દાસ-રઘુનાથસ્ય પાર્વાખ્યા રસ-મઞ્જરી ।
ભૂગર્ભ-ઠક્કુરસ્યાસીત્ પાર્વાખ્યા પ્રેમ-મઞ્જરી.।
લોકનાથાખ્ય-ગોસ્વામી શ્રી-લીલા-મઞ્જરી પુરા ॥
શિવાનન્દ-ચક્રવર્તી લવઙ્ગ-મઞ્જરી પુરા ॥
શ્રી-રાધા-કૃષ્ણ-ગણોદ્દેશે-
કલાવતી રસોલ્લાસા ગુણતુઙ્ગા વ્રજસ્થિતાઃ ।
શ્રી-વિશાખા-કૃતં ગીતં ગાયન્તિ સ્માદ્યતા મતાઃ ॥
ગોવિન્દ-માધવાનન્દ-વાસુદેવા યથાક્રમમ્ ।
રાગ-લેખા કલાકેલૌ રાધા-દાસ્યૌ પુરા સ્થિતે ॥
એતાઃ ખલુ પૂર્વાપરૈર્ દેહૈર્ અભિન્નાઃ શ્રી-વૃષભાનુજાયાઃ પ્રિય-નર્મ-સખ્યોઽપિ
પાદ-મર્દન-પયોદાનાભિસારાદિકં પરિચારિકા ઇવ કુર્વન્તિ યથા સ્તવાવલ્યાં
(વ્રજ-વિલાસ-સ્તવે)-સ્વાભિલષિત-પરિચરણ-વિશેષ-લાભાય રઙ્ગણ-વલ્લી-રઙ્ગણ-
માલા-પ્રભૃતયઃ । એતાઃ પરમ-પ્રણયિ-સખ્યોઽપિ પરિચારિકા ઇવ વ્યવહરન્તિ ।
શ્રી-ગોવિન્દ-લીલામૃતે-(1.86)
તલ્પ-પ્રાન્તાદ્ ઉપાદાય કઞ્ચુલીં રૂપ-મઞ્જરી ।
પ્રિય-નર્મ-સખી સખ્યૈ નિર્ગત્ય નિભૃતં દદૌ ॥
યત્ તુ શ્રી-ગણોદ્દેશ-દીપિકાદૌ દાસીત્વેનોક્તમ્ અસ્તિ । તત્ તુ સ્વયં ગ્રન્થ-કૃતત્વાદ્
દૈન્યેનોક્તિઃ સ્મરણ-મઙ્ગલ-દશ-શ્લોકી-વૈષ્ણવ-રઙ્ગ-ભાષ્યે ધૃતા । શ્રી-
ગોવિન્દ-લીલામૃતે વર્ણનં યથા (23.89-91)-
શ્રી-રૂપ-રતિ-મઞ્જર્યૌ પાદ-સંવાહનં તયોઃ ।
ચક્રતુશ્ ચાપરા ધન્યા વ્યજનૈસ્ તાવ્ અવીજયન્ ॥
ક્ષણં તૌ પરિચર્યેત્થં નિર્ગતાઃ કેલિ-મન્દિરાત્ ।
સખ્યસ્ તાઃ સુષુપુઃ સ્વે સ્વે કલ્પ-વૃક્ષ-લતાલયે ॥
શ્રી-રૂપ-મઞ્જરી-મુખ્યાઃ સેવા-પર-સખી-જનાઃ ।
તલ્-લીલા-મન્દિર-બહિઃ કુટ્ટિમે શિશ્યિરે સુખમ્ ॥
કિં ચ-
શ્રી-રાધા-પ્રાણ-તુલ્યા પ્રિય-સહચરી મઞ્જરી રૂપ-પૂર્વા
તસ્યાઃ પ્રાણાધિક-પ્રિયતયા વિશ્રુતાનઙ્ગ-પૂર્વા ।
વિખ્યાતા યા કિલ હરિ-પ્રિયા-તત્-પાદાબ્જાનુગાત્વે
તત્-પાદાબ્જે સ્પૃહયતિતરાં મઞ્જરી રાસ-પૂર્વા ॥
શ્રી-રૂપ-મઞ્જરી તસ્યા અનુગાનઙ્ગ-મઞ્જરી ।
હરિપ્રિયાશ્ ચ તાઃ સન્તુ રાસ-મઞ્જરિકા હૃદિ ॥
અથ શ્રી-રૂપ-મઞ્જર્ય્-અષ્ટકમ્
ઐશ-બુદ્ધિ-વાસિતાત્મ-લોક-વૃન્દ-દુર્લભા
વ્યક્ત-રાગ-વર્ત્મ-રત્ન-દાન-વિજ્ઞ-વલ્લભા ।
સ-પ્રિયાલિ-ગોષ્ઠ-પાલિ-કેલિ-કીર-પઞ્જરી
મામ્ ઉરીકરોતુ નિત્યદેહ રૂપ-મઞ્જરી

ભક્તિ-હીન-માનુષેષુ સાનુકમ્પ-ચિન્તયા
શશ્વદ્-ઉન્નચિત્તતા-નિસર્ગ-વિસ્ફુરદ્-દયા ।
ગોષ્ઠ-ચન્દ્ર-ચેષ્ટિતામૃતાવગાલિ-નિર્ઝરી
મામ્ ઉરીકરોતુ નિત્યદેહ રૂપ-મઞ્જરી

શીલ-સીધુ-સિક્ત-વાર્ષભાનવી-સખી-ગણા
નિત્ય-તત્-તદ્-આનુકૂલ્ય-કૃત્ય ઉચ્છલન્-મનાઃ ।
માદૃશીષુ મૂઢ-ધીષુ સર્વતઃ શુભઙ્કરી
મામ્ ઉરીકરોતુ નિત્યદેહ રૂપ-મઞ્જરી

ગૌરચન્દ્ર-શાસનાદ્ ઉપેત્ય વૃન્દિકા-વનં
રાગ-માર્ગ-પાન્થ-સાધુ-મણ્ડલૈક-જીવનમ્ ।
વિશ્વ-વર્તિ-ભક્ત-કામ-પૂર્તિ-કલ્પ-વલ્લરી
મામ્ ઉરીકરોતુ નિત્યદેહ રૂપ-મઞ્જરી

ધીરતા-ગમ્ભીરતાદિ-સદ્ગુણૈક-સત્-ખનિઃ
સ્વાનુરાગ-રઞ્જિત-વ્રજેન્દ્ર-સૂનુ-હૃણ્-મણિઃ ।
રાધિકા-ગિરીન્દ્ર-ધારિ-નિત્ય-દાસિકા-ચરી
મામ્ ઉરીકરોતુ નિત્યદેહ રૂપ-મઞ્જરી

સ્વાઙ્ઘ્રિ-પઙ્કજાશયાત્ર યે વસન્તિ સજ્જનાસ્
તન્-નિજેષ્ટ-દાન-કામ-નિત્ય-વિક્લવન્-મનાઃ ।
સ્વાસૃ-તુલ્યતા-પ્રતીત-સર્વ-ગોપ-સુન્દરી
મામ્ ઉરીકરોતુ નિત્યદેહ રૂપ-મઞ્જરી

પ્રૌઢ-ભાવ-ભાવિતાન્તર્-ઉદ્ભ્રમાલિ-કમ્પિતા
સર્વદા તથાપિ લોક-રીતિમ્ એત્ય લજ્જિતા ।
કુન્દ-વૃન્દ-નિન્દિ-કૃષ્ણ-કીર્તિ-વાદિ-ઝલ્લરી
મામ્ ઉરીકરોતુ નિત્યદેહ રૂપ-મઞ્જરી

સર્વ-ગુહ્ય-રમ્ય-કેલિ-રૂપણાદિ-સમ્પદા
તુષ્ટ-સખ્ય-વૈરિ-ગોપિકાભિર્ આત્ત-સમ્પદા ।
તાભિર્ ઇષ્ટ-કૃષ્ણ-સઙ્ગ-નૃત્ય-રઙ્ગ-ચર્ચરી
મામ્ ઉરીકરોતુ નિત્યદેહ રૂપ-મઞ્જરી

રૂપ-મઞ્જરી-ગુણૈક-લેશ-માત્ર-સૂચકં
યઃ પઠેદ્ ઇદં નિજાર્થ-સારવિત્ સદ્-અષ્ટકમ્ ।
સ-પ્રિયેણ રાધિકા-સુવલ્લભેન તુષ્યતા
દીયતેઽત્ર સ્વાઙ્ઘ્રિ-પદ્મ-સેવનેઽસ્ય યોગ્યતા

કિં ચ-
મતાદ્ બહિષ્કૃતા યે ચ શ્રી-રૂપસ્ય કૃપામ્બુધેઃ ।
તેષુ સઙ્ગો ન કર્તવ્યો રાગાધ્વ-પથિકૈઃ ખલુ ॥
તેષામ્ અન્નં ફલં મૂલમ્ અન્ય-દાનાદિકં ચ યત્ ।
નાશિતવ્યં ન પાતવ્યં પ્રાણૈઃ કણ્ઠ-ગતૈર્ અપિ ॥
નિષ્ઠાભાવાત્ સ્વાધિકારે ઇતરેઽપિ ચ કેવલાત્ ।
યેષાં કાપિ ગતિર્ નાસ્તિ શ્રી-ભાગવત-તત્પરે ॥
રુપેતિ નામ વદ ભો રસને સદા ત્વં
રૂપં ચ સંસ્મર મનઃ કરુણા-સ્વરૂપમ્ ।
રૂપં નમસ્કુરુ શિરઃ સદયાવલોકં
તસ્યાદ્વિતીય-સુતનું રઘુનાથ-દાસમ્ ॥
યદિ જન્મ હ્ય્ અનેકં સ્યાત્ શ્રી-રૂપ-ચરણાશયા ।
તચ્ ચ સ્વીકૃતમ્ અસ્માભિર્ નાન્યત્ શીઘ્રમ્ ઇહાપિ ચ ॥
શ્રી-રૂપાનઙ્ગ-મઞ્જર્યોઃ કૃપા-પૂર્ણા હરિ-પ્રિયા ।
મમાનન્ય-ગતેઃ સ્વાન્તે કૃપયા સ્ફુરતાં સદા ॥
ઇતિ શ્રી-ગોવિન્દ-દેવ-સેવાધિપતિ-શ્રી-હરિદાસ-ગોસ્વામિ-ચરણાનુજીવિ-
રાધાકૃષ્ણદાસોદીરિતા સાધન-દીપિકા
ઇત્ય્ અષ્ટ-કક્ષા