સદ્ધર્મપુણ્ડરીકસૂત્ર · અધ્યાય 11

ઇત્યાર્યસદ્ધર્મપુણ્ડરીકે ધર્મપર્યાયે ધર્મભાણકપરિવર્તો નામ દશમઃ ॥
સદ્ધ્પ્_11: સ્તૂપસંદર્શનપરિવર્તઃ ।
અથ ખલુ ભગવતઃ પુરસ્તાત્તતઃ પૃથિવીપ્રદેશાત્ પર્ષન્મધ્યાત્ સપ્તરત્નમયઃ સ્તૂપો ઽભ્યુદ્ગતઃ પઞ્ચયોજનશતાન્યુચ્ચૈસ્ત્વેન તદનુરૂપેણ ચ પરિણાહેન । અભ્યુદ્ગમ્ય વૈહાયસમન્તરીક્ષે સમવાતિષ્ઠચ્ચિત્રો દર્શનીયઃ પઞ્ચભિઃ પુષ્પગ્રહણીયવેદિકાસહસ્રૈઃ સ્વભ્યલંકૃતો બહુતોરણસહસ્રૈઃ પ્રતિમણ્ડિતઃ પતાકાવૈજયન્તીસહસ્રાભિઃ પ્રલમ્બિતો રત્નદામસહસ્રાભિઃ પ્રલમ્બિતઃ પટ્ટઘણ્ટાસહસ્રૈઃ પ્રલમ્બિતઃ તમાલપત્રચન્દનગન્ધં પ્રમુઞ્ચમાનઃ । તેન ચ ગન્ધેન સર્વાવતીયં લોકધાતુઃ સંમૂર્ચ્છિતાભૂત્ । છત્રાવલી ચાસ્ય યાવચ્ચાતુર્મહારાજકાયિકદેવભવનાનિ સમુચ્છ્રિતાભૂત્ સપ્તરત્નમયી, તદ્યથા - સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય વૈડૂર્યસ્ય મુસારગલ્વસ્યાશ્મગર્ભસ્ય લોહિતમુક્તેઃ કર્કેતનસ્ય । તસ્મિંશ્ચ સ્તૂપે ત્રાયસ્ત્રિંશત્કાયિકા દેવપુત્રા દિવ્યૈર્માન્દારવમહામાન્દારવૈઃ પુષ્પૈસ્તં રત્નસ્તૂપમવકિરન્તિ અધ્યવકિરન્તિ અભિપ્રકિરન્તિ । તસ્માચ્ચ રત્નસ્તૂપાદેવંરૂપઃ શબ્દો નિશ્ચરતિ સ્મ - સાધુ સાધુ ભગવન્ શાક્યમુને । સુભાષિતસ્તે ઽયં સદ્ધર્મપુણ્ડરીકો ધર્મપર્યાયઃ । એવમેતત્ ભગવન્, એવમેતત્ સુગત ॥
અથ ખલુ તાશ્ચતસ્રઃ પર્ષદસ્તં મહાન્તં રત્નસ્તૂપં દૃષ્ટ્વા વૈહાયસમન્તરીક્ષે સ્થિતં સંજાતહર્ષાઃ પ્રીતિપ્રામોદ્યપ્રસાદપ્રાપ્તાઃ તસ્યાં વેલાયામુત્થાય આસનેભ્યો ઽઞ્જલિં પ્રગૃહ્યાવસ્થિતાઃ ॥
અથ ખલુ તસ્યાં વેલાયાં મહાપ્રતિભાનો નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સદેવમાનુષાસુરં લોકં કૌતૂહલપ્રાપ્તં વિદિત્વા ભગવન્તમેતદવોચત્ - કો ભગવન્ હેતુઃ, કઃ પ્રત્યયઃ, અસ્યૈવંરૂપસ્ય મહારત્નસ્તૂપસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવાય? કો વા ભગવન્ અસ્માન્મહારત્નસ્તૂપાદેવંરૂપં શબ્દં નિશ્ચારયતિ? એવમુક્તે ભગવાન્ મહાપ્રતિભાનં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમેતદવોચત્ - અસ્મિન્ મહાપ્રતિભાન મહારત્નસ્તૂપે તથાગતસ્યાત્મભાવસ્તિષ્ઠતિ એકઘનઃ । તસ્યૈષ સ્તૂપઃ । સ એષ શબ્દં નિશ્ચારયતિ । અસ્તિ મહાપ્રતિભાન અધસ્તાયાં દિશિ અસંખ્યેયાનિ લોકધાતુકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યતિક્રમ્ય રત્નવિશુદ્ધા નામ લોકધાતુઃ । તસ્યાં પ્રભૂતરત્નો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ઽભૂત્ । તસ્યૈતદ્ભગવતઃ પુર્વપ્રણિધાનમભૂત્ - અહં ખલુ પૂર્વં બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરમાણો ન તાવન્નિર્યાતો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, યાવન્મયાયં સદ્ધર્મપુણ્ડરીકો ધર્મપર્યાયો બોધિસત્ત્વાવવાદો ન શ્રુતો ઽભૂત્ । યદા તુ મયા અયં સદ્ધર્મપુણ્ડરીકો ધર્મપર્યાયઃ શ્રુતઃ, તદા પશ્ચાદહં પરિનિષ્પન્નો ઽભૂવમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । તેન ખલુ પુનર્મહાપ્રતિભાન ભગવતા પ્રભૂતરત્નેન તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન પરિનિર્વાણકાલસમયે સદેવકસ્ય લોકસ્ય સમારકસ્ય સબ્રહ્મકસ્ય સશ્રમણબ્રાહ્મણિકાયાઃ પ્રજાયાઃ પુરસ્તાદેવમારોચિતમ્ - મમ ખલુ ભિક્ષવઃ પરિનિર્વૃતસ્ય અસ્ય તથાગતાત્મભાવવિગ્રહસ્ય એકો મહારત્નસ્તૂપઃ કર્તવ્યઃ । શેષાઃ પુનઃ સ્તૂપા મમોદ્દિશ્ય કર્તવ્યાઃ । તસ્ય ખલુ પુનર્મહાપ્રતિભાન ભગવતઃ પ્રભૂતરત્નસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્યૈતદધિષ્ઠાનમભૂત્ - અયં મમ સ્તૂપો દશસુ દિક્ષુ સર્વલોકધાતુષુ યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષ્વયં ( વૈદ્ય 150 ) સદ્ધર્મપુણ્ડરીકો ધર્મપર્યાયઃ સંપ્રકાશ્યેત, તેષુ તેષ્વયં મમાત્મભાવવિગ્રહસ્તૂપઃ સમભ્યુદ્ગચ્છેત્ । તૈસ્તૈર્બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિરસ્મિન્ સદ્ધર્મપુણ્ડરીકે ધર્મપર્યાયે ભાષ્યમાણે પર્ષન્મણ્ડલસ્યોપરિ વૈહાયસં તિષ્ઠેત્ । તેષાં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતામિમં સદ્ધર્મપુણ્ડરીકં ધર્મપર્યાયં ભાષમાણાનામયં મમાત્મભાવવિગ્રહસ્તૂપઃ સાધુકારં દદ્યાત્ । તદયં મહાપ્રતિભાન તસ્ય ભગવતઃ પ્રભૂતરત્નસ્ય
તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય શરીરસ્તૂપઃ । અસ્યાં સહાયાં લોકધાતૌ અસ્મિન્ સદ્ધર્મપુણ્ડરીકે ધર્મપર્યાયે મયા ભાષ્યમાણે ઽસ્માત્ પર્ષન્મણ્ડલમધ્યાદભ્યુદ્ગમ્ય ઉપર્યન્તરીક્ષે વૈહાયસં સ્થિત્વા સાધુકારં દદાતિ સ્મ ॥
અથ ખલુ મહાપ્રતિભાનો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવન્તમેતદવોચત્ - પશ્યામ વયં ભગવન્ એતં તથાગતવિગ્રહં ભગવતો ઽનુભાવેન । એવમુક્તે ભગવાન્ મહાપ્રતિભાનં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમેતદવોચત્ - તસ્ય ખલુ પુનર્મહાપ્રતિભાન ભગવતઃ પ્રભૂતરત્નસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પ્રણિધાનં ગુરુકમભૂત્ । એતદસ્ય પ્રણિધાનમ્ - યદા ખલ્વન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બુદ્ધા ભગવન્ત ઇમં સદ્ધર્મપુણ્ડરીકં ધર્મપર્યાયં ભાષેયુઃ, તદાયં મમાત્મભાવવિગ્રહસ્તૂપો ઽસ્ય સદ્ધર્મપુણ્ડરીકસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય શ્રવણાય ગચ્છેત્ તથાગતાનામન્તિકમ્ । યદા પુનસ્તે બુદ્ધા ભગવન્તો મમાત્મભાવવિગ્રહમુદ્ધાટ્ય દર્શયિતુકામા ભવેયુશ્ચતસૃણાં પર્ષદામ્, અથ તૈસ્તથાગતૈર્દશસુ દિક્ષ્વન્યોન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ય આત્મભાવનિર્મિતાસ્તથાગતવિગ્રહા અન્યાન્યનામધેયાઃ, તેષુ તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયન્તિ, તાન્ સર્વાન્ સંનિપાત્ય તૈરાત્મભાવનિર્મિતૈસ્તથાગતવિગ્રહૈઃ સાર્ધં પશ્ચાદયં મમાત્મભાવવિગ્રહસ્તૂપઃ સમુદ્ધાટ્ય ઉપદર્શયિતવ્યશ્ચતસૃણાં પર્ષદામ્ । તન્મયાપિ મહાપ્રતિભાન બહવસ્તથાગતવિગ્રહા નિર્મિતાઃ, યે દશસુ દિક્ષ્વન્યોન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ લોકધાતુસહસ્રેષુ સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયન્તિ । તે સર્વે ખલ્વિહાનયિતવ્યા ભવિષ્યન્તિ ॥
અથ ખલુ મહાપ્રતિભાનો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવન્તમેતદવોચત્ - તાનપિ તાવદ્ ભગવંસ્તથાગતાત્મભાવાંસ્તથાગતનિર્મિતાન્ સર્વાન્ વન્દામહૈ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામૂર્ણાકોશાદ્રશ્મિં પ્રામુઞ્ચત્, યયા રશ્મ્યા સમનન્તરપ્રમુક્તયા પૂર્વસ્યાં દિશિ પઞ્ચાશત્સુ ગઙ્ગાનદીવાલુકાસમેષુ લોકધાતુકોટીનયુતશતસહસ્રેષુ યે બુદ્ધા ભગવન્તો વિહરન્તિ સ્મ, તે સર્વે સંદૃશ્યન્તે સ્મ । તાનિ ચ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ સ્ફટિકમયાનિ સંદૃશ્યન્તે સ્મ, રત્નવૃક્ષૈશ્ચ ચિત્રાણિ સંદૃશ્યન્તે સ્મ, દૂષ્યપટ્ટદામસમલંકૃતાનિ બહુબોધિસત્ત્વશતસહસ્રપરિપૂર્ણાનિ વિતાનવિતતાનિ સપ્તરત્નહેમજાલપ્રતિચ્છન્નાનિ । તેષુ તેષુ બુદ્ધા ભગવન્તો મધુરેણ વલ્ગુના સ્વરેણ સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયમાનાઃ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । બોધિસત્ત્વશતસહસ્રૈશ્ચ પરિપૂર્ણાનિ તાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । એવં પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ । એવં દક્ષિણસ્યાં દિશિ । એવં દક્ષિણપશ્ચિમાયાં દિશિ । એવં પશ્ચિમાયાં દિશિ । એવં પશ્ચિમોત્તરાયાં દિશિ । એવમુત્તરાયાં દિશિ । એવમુત્તરપૂર્વસ્યાં દિશિ । એવમધસ્તાયાં દિશિ । એવમૂર્ધ્વાયાં દિશિ । એવં સમન્તાદ્દશસુ દિક્ષુ એકૈકસ્યાં દિશિ બહૂનિ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ બહુષુ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ લોકધાતુકોટીનયુતશતસહસ્રેષુ યે બુદ્ધા ભગવન્તસ્તિષ્ઠન્તિ, તે સર્વે સંદૃશ્યન્તે સ્મ ॥

અથ ખલુ તે દશસુ દિક્ષુ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ સ્વાન્ સ્વાન્ બોધિસત્ત્વગણાનામન્ત્રયન્તિ સ્મ - ગન્તવ્યં ખલુ પુનઃ કુલપુત્રા ભવિષ્યતિ અસ્માભિઃ સહાં લોકધાતુમ્, ભગવતઃ શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્યાન્તિકમ્, પ્રભૂતરત્નસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય શરીરસ્તૂપવન્દનાય । અથ ખલુ તે બુદ્ધા ભગવન્તઃ સ્વૈઃ સ્વૈરુપસ્થાયકૈઃ સાર્ધમાત્મદ્વિતીયા આત્મતૃતીયા ઇમાં સહાં લોકધાતુમાગચ્છન્તિ સ્મ । ઇતિ હિ તસ્મિન્ સમયે ઇયં સર્વાવતી લોકધાતૂ રત્નવૃક્ષપ્રતિમણ્ડિતાભૂદ્ વૈડૂર્યમયી સપ્તરત્નહેમજાલસંછન્ના મહારત્નગન્ધધૂપનધૂપિતા માન્દારવમહામાન્દારવપુષ્પસંસ્તીર્ણા કિઙ્કિણીજાલાલંકૃતા સુવર્ણસૂત્રાષ્ટાપદનિબદ્ધા અપગતગ્રામનગરનિગમજનપદરાષ્ટ્રરાજધાની અપગતકાલપર્વતા અપગતમુચિલિન્દમહામુચિલિન્દપર્વતા અપગતચક્રવાલમહાચક્રવાલપર્વતા અપગતસુમેરુપર્વતા અપગતતદન્યમહાપર્વતા અપગતમહાસમુદ્રા અપગતનદીમહાનદીપરિસંસ્થિતાભૂત્, અપગતેદવમનુષ્યાસુરકાયા અપગતનિરયતિર્યગ્યોનિયમલોકા । ઇતિ હિ તસ્મિન્ સમયે યે ઽસ્યાં સહાયાં લોકધાતૌ ષડ્ગત્યુપપન્નાઃ સત્ત્વાઃ, તે સર્વે ઽન્યેષુ લોકધાતુષૂપનિક્ષિપ્તા અભૂવન્, સ્થાપયિત્વા યે તસ્યાં પર્ષદિ સંનિપતિતા અભૂવન્ । અથ ખલુ તે બુદ્ધા ભગવન્ત ઉપસ્થાયકદ્વિતીયા ઉપસ્થાયકતૃતીયા ઇમાં સહાં લોકધાતુમાગચ્છન્તિ સ્મ । આગતાગતાશ્ચ તે તથાગતા રત્નવૃક્ષમૂલે સિંહાસનમુપનિશ્રિત્ય વિહરન્તિ સ્મ । એકૈકશ્ચ રત્નવૃક્ષઃ પઞ્ચયોજનશતાન્યુચ્ચૈસ્ત્વેનાભૂત્ અનુપૂર્વશાખાપત્રપલાશપરિણાહઃ પુષ્પફલપ્રતિમણ્ડિતઃ । એકૈકસ્મિંશ્ચ રત્નવૃક્ષમૂલે સિંહાસનં પ્રજ્ઞપ્તમભૂત્ પઞ્ચયોજનશતાન્યુચ્ચૈસ્ત્વેન મહારત્નપ્રતિમણ્ડિતમ્ । તસ્મિન્નેકૈકસ્તથાગતઃ પર્યઙ્કં બદ્ધ્વા નિષણ્ણો ઽભૂત્ । અનેન પર્યાયેણ સર્વસ્યાં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાયાં લોકધાતૌ સર્વરત્નવૃક્ષમૂલેષુ તથાગતાઃ પર્યઙ્કં બદ્ધ્વા નિષણ્ણા અભૂવન્ ॥
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન ઇયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રી લોકધાતુસ્તથાગતપરિપૂર્ણાભૂત્ । ન તાવદ્ ભગવતઃ શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્યાત્મભાવનિર્મિતા એકસ્માદપિ દિગ્ભાગાત્ સર્વ આગતા અભૂવન્ । અથ ખલુ પુનર્ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્તેષાં તથાગતવિગ્રહાણામાગતાગતાનામવકાશં નિર્મિમીતે સ્મ । સમન્તાદષ્ટભ્યો દિગ્ભ્યો વિંશતિબુદ્ધક્ષેત્રકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ સર્વાણિ વૈડૂર્યમયાનિ સપ્તરત્નહેમજાલસંછન્નાનિ કિઙ્કિણીજાલાલંકૃતાનિ માન્દારવમહામાન્દારવપુષ્પસંસ્તીર્ણાનિ દિવ્યવિતાનવિતતાનિ દિવ્યપુષ્પદામાભિપ્રલમ્બિતાનિ દિવ્યગન્ધધૂપનધૂપિતાનિ । સર્વાણિ ચ તાનિ વિંશતિબુદ્ધક્ષેત્રકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યપગતગ્રામનગરનિગમજનપદરાષ્ટ્રરાજધાનીનિ અપગતકાલપર્વતાનિ અપગતમુચિલિન્દમહામુચિલિન્દપર્વતાનિ અપગતચક્રવાલમહાચક્રવાલપર્વતાનિ અપગતસુમેરુપર્વતાનિ અપગતતદન્યમહાપર્વતાનિ અપગતમહાસમુદ્રાણિ અપગતનદીમહાનદીનિ પરિસંસ્થાપયતિ અપગતદેવમનુષ્યાસુરકાયાનિ અપગતનિરયતિર્યગ્યોનિયમલોકાનિ । તાનિ ચ સર્વાણિ બહુબુદ્ધક્ષેત્રાણિ એકમેવ બુદ્ધક્ષેત્રમેકમેવ પૃથિવીપ્રદેશં પરિસંસ્થાપયામાસ સમં રમણીયં સપ્તરત્નમયૈશ્ચ ( વૈદ્ય 152 ) વૃક્ષૈશ્ચિત્રિતમ્ । તેષાં ચ રત્નવૃક્ષાણાં પઞ્ચયોજનશતાન્યારોહપરિણાહો ઽનુપૂર્વશાખાપત્રપુષ્પફલોપેતઃ । સર્વસ્મિંશ્ચ રત્નવૃક્ષમૂલે પઞ્ચયોજનશતાન્યારોહપરિણાહં દિવ્યરત્નમયં વિચિત્રં દર્શનીયં સિંહાસનં પ્રજ્ઞપ્તમભૂત્ । તેષુ રત્નવૃક્ષમૂલેષ્વાગતાગતાસ્તથાગતાઃ સિંહાસનેષુ પર્યઙ્કં બદ્ધ્વા નિષીદન્તે સ્મ । અનેન પર્યાયેણ પુનરપરાણિ વિંશતિલોકધાતુકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યેકૈકસ્યાં દિશિ શાક્યમુનિસ્તથાગતઃ પરિશોધયતિ સ્મ તેષાં તથાગતાનામાગતાનામવકાશાર્થમ્ । તાન્યપિ વિંશતિલોકધાતુકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યૈકૈકસ્યાં દિશિ અપગતગ્રામનગરનિગમજનપદરાષ્ટ્રરાજધાનીનિ અપગતકાલપર્વતાનિ અપગતમુચિલિન્દમહામુચિલિન્દપર્વતાનિ અપગતચક્રવાલમહાચક્રવાલપર્વતાનિ અપગતસુમેરુપર્વતાનિ અપગતતદન્યમહાપર્વતાનિ અપગતમહાસમુદ્રાણિ અપગતનદીમહાનદીનિ પરિસંસ્થાપયતિ અપગતદેવમનુષ્યાસુરકાયાનિ અપગતનિરયતિર્યગ્યોનિયમલોકાનિ ।
તે ચ સર્વસત્ત્વા અન્યેષુ લોકધાતુષૂપનિક્ષિપ્તાઃ । તાન્યપિ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ વૈડૂર્યમયાનિ સપ્તરત્નહેમજાલપ્રતિચ્છન્નાનિ કિઙ્કિણીજાલાલંકૃતાનિ માન્દારવમહામાન્દારવપુષ્પસંસ્તીર્ણાનિ દિવ્યવિતાનવિતતાનિ દિવ્યપુષ્પદામાભિપ્રલમ્બિતાનિ દિવ્યગન્ધધૂપનધૂપિતાનિ રત્નવૃક્ષોપશોભિતાનિ । સર્વે ચ તે રત્નવૃક્ષાઃ પઞ્ચયોજનશતપ્રમાણાઃ । પઞ્ચયોજનપ્રમાણાનિ ચ સિંહાસનાન્યભિનિર્મિતાનિ । તતસ્તે તથાગતા નિષીદન્તે સ્મ પૃથક્ પૃથક્ સિંહાસનેષુ રત્નવૃક્ષમૂલેષુ પર્યઙ્કં બદ્ધ્વા ॥
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન ભગવતા શાક્યમુનિના યે નિર્મિતાસ્તથાગતાઃ પૂર્વસ્યાં દિશિ સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયન્તિ સ્મ ગઙ્ગાનદીવાલુકોપમેષુ બુદ્ધક્ષેત્રકોટીનયુતશતસહસ્રેષુ, તે સર્વે સમાગતા દશભ્યો દિગ્ભ્યઃ । તે ચાગતા અષ્ટાસુ દિક્ષુ નિષણ્ણા અભૂવન્ । તેન ખલુ પુનઃ સમયેનૈકૈકસ્યાં દિશિ ત્રિંશલ્લોકધાતુકોટીશતસહસ્રાણ્યષ્ટભ્યો દિગ્ભ્યઃ સમન્તાત્તૈસ્તથાગતૈરાક્રાન્તા અભૂવન્ । અથ ખલુ તે તથાગતાઃ સ્વેષુ સ્વેષુ સિંહાસનેષૂપવિષ્ટાઃ સ્વાન્ સ્વાનુપસ્થાયકાન્ સંપ્રેષયન્તિ સ્મ ભગવતઃ શાક્યમુનેરન્તિકમ્ । રત્નપુષ્પપુટાન્ દત્વા એવં વદન્તિ સ્મ - ગચ્છત યૂયં ગૃધ્રકૂટં પર્વતમ્ । ગત્વા ચ પુનસ્તસ્મિંસ્તં ભગવન્તં શાક્યમુનિં તથાગતમર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધં વન્દિત્વા અસ્મદ્વચનાદલ્પાબાધતાં મન્દગ્લાનતાં ચ બલં ચ સ્પર્શવિહારતાં ચ પરિપૃચ્છધ્વં સાર્ધં બોધિસત્ત્વગણેન શ્રાવકગણેન । અનેન ચ રત્નરાશિના અભ્યવકિરધ્વમ્, એવં ચ વદધ્વમ્ - દદાતિ ખલુ પુનર્ભગવાંસ્તથાગતશ્છન્દમસ્ય મહારત્નસ્તૂપસ્ય સમુદ્ધાટને । એવં તે તથાગતાઃ સર્વે સ્વાન્ સ્વાનુપસ્થાયકાન્ સંપ્રેષયામાસુઃ ॥

અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્તથાગતસ્તસ્યાં વેલાયાં સ્વાન્નિર્મિતાનશેષતઃ સમાગતાન્ વિદિત્વા, પૃથક્પૃથક્ સિંહાસનેષુ નિષણ્ણાંશ્ચ વિદિત્વા, તાંશ્ચોપસ્થાયકાંસ્તેષાં તથાગતાનામર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનામાગતાન્ વિદિત્વા, છન્દં ચ તૈસ્તથાગતૈરર્હદ્ભિઃ સમ્યક્સંબુદ્ધૈરારોચિતં વિદિત્વા, તસ્યાં વેલાયાં સ્વકાદ્ધર્માસનાદુત્થાય વૈહાયસમન્તરીક્ષે ઽતિષ્ઠત્ । તાશ્ચ સર્વાશ્ચતસ્રઃ પરિષદઃ ઉત્થાયાસનેભ્યો ઽઞ્જલીઃ પરિગૃહ્ય ભગવતો મુખમુલ્લોકયન્ત્યસ્તસ્થુઃ । અથ ખલુ ભગવાંસ્તં ( વૈદ્ય 153 ) મહાન્તં રત્નસ્તૂપં વૈહાયસં સ્થિતં દક્ષિણયા હસ્તાઙ્ગુલ્યા મધ્યે સમુદ્ધાટયતિ સ્મ । સમુદ્ધાટ્ય ચ દ્વે ભિત્તી પ્રવિસારયતિ સ્મ । તદ્યથાપિ નામ મહાનગરદ્વારેષુ મહાકપાટસંપુટાવર્ગલવિમુક્તૌ પ્રવિસાર્યેતે, એવમેવ ભગવાંસ્તં મહાન્તં રત્નસ્તૂપં વૈહાયસં સ્થિતં દક્ષિણયા હસ્તાઙ્ગુલ્યા મધ્યે સમુદ્ધાટ્ય અપાવૃણોતિ સ્મ । સમનન્તરવિવૃતસ્ય ખલુ પુનસ્તસ્ય મહારત્નસ્તૂપસ્ય, અથ ખલુ ભગવાન્ પ્રભૂતરત્નસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સિંહાસનોપવિષ્ટઃ પર્યઙ્કં બદ્દ્વા પરિશુષ્કગાત્રઃ સંઘટિતકાયો યથા સમાધિસમાપન્નસ્તથા સંદૃશ્યતે સ્મ । એવં ચ વાચમભાષત - સાધુ સાધુ ભગવન્ શાક્યમુને । સુભાષિતસ્તે ઽયં સદ્ધર્મપુણ્ડરીકો ધર્મપર્યાયઃ । સાધુ ખલુ પુનસ્ત્વં ભગવન્ શાક્યમુને યસ્ત્વમિમં સદ્ધર્મપુણ્ડરીકં ધર્મપર્યાયં પર્ષન્મધ્યે ભાષસે । અસ્યૈવાહં ભગવન્ સદ્ધર્મપુણ્ડરીકસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય શ્રવણાયેહાગતઃ ॥
અથ ખલુ તાશ્ચતસ્રઃ પર્ષદસ્તં ભગવન્તં પ્રભૂતરત્નં તથાગતમર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધં બહુકલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રપરિનિર્વૃતં તથા ભાષમાણં દૃષ્ટ્વા આશ્ચર્યપ્રાપ્તા અદ્ભુતપ્રાપ્તા અભૂવન્ । તસ્યાં વેલાયાં તં ભગવન્તં પ્રભૂતરત્નં તથાગતમર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધ તં ચ ભગવન્તં શાક્યમુનિં તથાગતમર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધં દિવ્યમાનુષ્યકૈ રત્નરાશિભિરભ્યવકિરન્તિ સ્મ । અથ ખલુ ભગવાન્ પ્રભૂતરત્નસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ભગવતઃ શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય તસ્મિન્નેવ સિંહાસને ઽર્ધાસનમદાસીત્, તસ્યૈવ મહારત્નસ્તૂપાભ્યન્તરે, એવં ચ વદતિ - ઇહૈવ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્તથાગતો નિષીદતુ । અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્તથાગતસ્તસ્મિન્નર્ધાસને નિષસાદ તેનૈવ તથાગતેન સાર્ધમ્ । ઉભૌ ચ તૌ તથાગતૌ તસ્ય મહારત્નસ્તૂપસ્ય મધ્યે સિંહાસનોપવિષ્ટૌ વૈહાયસમન્તરીક્ષસ્થૌ સંદૃશ્યેતે ॥
અથ ખલુ તાસાં ચતસૃણાં પર્ષદામેતદભવત્ - દૂરસ્થા વયમાભ્યાં તથાગતાભ્યામ્ । યન્નૂનં વયમપિ તથાગતાનુભાવેન વૈહાયસમભ્યુદ્ગચ્છેમ ઇતિ । અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્તથાગતસ્તાસાં ચતસૃણાં પર્ષદાં ચેતસૈવ ચેતઃપરિવિતર્કમાજ્ઞાય તસ્યાં વેલાયામૃદ્ધિબલેન તાશ્ચતસ્રઃ પર્ષદો વૈહાયસમુપર્યન્તરીક્ષે પ્રતિષ્ઠાપયતિ સ્મ । અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્તથાગતસ્તસ્યાં વેલાયાં તાશ્ચતસ્રઃ પર્ષદ આમન્ત્રયતે સ્મ - કો ભિક્ષવો યુષ્માકમુત્સહતે તસ્યાં સહાયાં લોકધાતૌ ઇમં સદ્ધર્મપુણ્ડરીકં ધર્મપર્યાયં સંપ્રકાશયિતુમ્? અયં સ કાલઃ, અયં સ સમયઃ । સંમુખીભૂતસ્તથાગતઃ । પરિનિર્વાયિતુકાભો ભિક્ષવસ્તથાગત ઇમં સદ્ધર્મપુણ્ડરીકં ધર્મપર્યાયમુપનિક્ષિપ્ય ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
અયમાગતો નિર્વૃતકો મહર્ષી રતનામયં સ્તૂપ પ્રવિશ્ય નાયકઃ ।
શ્રવણાર્થ ધર્મસ્ય ઇમસ્ય ભિક્ષવઃ કો ધર્મહેતોર્ન જનેત વીર્યમ્

બહુકલ્પકોટીપરિનિર્વૃતો ઽપિ સો નામ અદ્યાપિ શૃણોતિ ધર્મમ્ ।
તહિં તહિં ગચ્છતિ ધર્મહેતોઃ સુદુર્લભો ધર્મ યમેવરૂપઃ

પ્રણિધાનમેતસ્ય વિનાયકસ્ય નિષેવિતં પૂર્વભવે યદાસીત્ ।
પરિનિર્વૃતો ઽપી ઇમુ સર્વલોકં પર્યેષતી સર્વદશદ્દિશાસુ

ઇમે ચ સર્વે મમ આત્મભાવાઃ સહસ્રકોટ્યો યથ ગઙ્ગવાલિકાઃ ।
તે ધર્મકૃત્યસ્ય કૃતેન આગતાઃ પરિનિર્વૃતં ચ ઇમુ દ્રષ્ટુ નાથમ્

છોરિત્વ ક્ષેત્રાણિ સ્વકસ્વકાનિ તથ શ્રાવકાન્તર મરુતશ્ચ સર્વાન્ ।
સદ્ધર્મસંરક્ષણહેતુ સર્વે કથં ચિરં તિષ્ઠિય ધર્મનેત્રી

એતેષુ બુદ્ધાન નિષીદનાર્થં બહુલોકધાતૂન સહસ્રકોટ્યઃ ।
સંક્રામિતા મે તથ સર્વસત્ત્વા ઋદ્ધીબલેન પરિશોધિતાશ્ચ

એતાદૃશી ઉત્સુકતા ઇયં મે કથં પ્રકાશેદિય ધર્મનેત્રી ।
ઇમે ચ બુદ્ધા સ્થિત અપ્રમેયા દ્રુમાણ મૂલે યથ પદ્મરાશિઃ

દ્રુમમૂલકોટીય અનલ્પકાયો સિંહાસનસ્થેહિ વિનાયકેહિ ।
શોભન્તિ તિષ્ઠન્તિ ચ નિત્યકાલં હુતાશનેનેવ યથાન્ધકારમ્

ગન્ધો મનોજ્ઞો દશસૂ દિશાસુ પ્રવાયતે લોકવિનાયકાનામ્ ।
યેના ઇમે મૂર્ચ્છિત સર્વસત્ત્વા વાતે પ્રવાતે ઇહ નિત્યકાલમ્

મયિ નિર્વૃતે યો એતં ધર્મપર્યાયુ ધારયેત્ ।
ક્ષિપ્રં વ્યાહરતાં વાચં લોકનાથાન સંમુખમ્

પરિનિર્વૃતો હિ સંબુદ્ધઃ પ્રભૂતરતનો મુનિઃ ।
સિંહનાદં શ્રુણે તસ્ય વ્યવસાયં કરોતિ યઃ

અહં દ્વિતીયો બહવો ઇમે ચ યે કોટિયો આગત નાયકાનામ્ ।
વ્યવસાય શ્રોષ્યામિ જિનસ્ય પુત્રાત્ યો ઉત્સહેદ્ધર્મમિમં પ્રકાશિતુમ્

અહં ચ તેન ભવિ પૂજિતઃ સદા પ્રભૂતરત્નશ્ચ જિનઃ સ્વયંભૂઃ ।
યો ગચ્છતે દિશવિદિશાસુ નિત્યં શ્રવણાય ધર્મં ઇમમેવરૂપમ્

ઇમે ચ યે આગત લોકનાથા વિચિત્રિતા યૈરિય શોભિતા ભૂઃ ।
તેષાં પિ પૂજા વિપુલ અનલ્પકા કૃતા ભવેત્સૂત્રપ્રકાશનેન

અહં ચ દૃષ્ટો ઇહ આસનસ્મિન્ ભગવાંશ્ચ યો ઽયં સ્થિતુ સ્તૂપમધ્યે ।
ઇમે ચ અન્યે બહુલોકનાથા યે આગતાઃ ક્ષેત્રશતૈરનેકૈઃ

ચિન્તેથ કુલપુત્રાહો સર્વસત્વાનુકમ્પયા ।
સુદુષ્કરમિદં સ્થાનમુત્સહન્તિ વિનાયકાઃ

બહુસૂત્રસહસ્રાણિ યથા ગઙ્ગાય વાલિકાઃ ।
તાનિ કશ્ચિત્પ્રકાશેત ન તદ્ભવતિ દુષ્કરમ્

સુમેરું યશ્ચ હસ્તેન અધ્યાલમ્બિત્વ મુષ્ટિના ।
ક્ષિપેત ક્ષેત્રકોટીયો ન તદ્ભવતિ દુષ્કરમ્

યશ્ચ ઇમાં ત્રિસાહસ્રીં પાદાઙ્ગુષ્ઠેન કમ્પયેત્ ।
ક્ષિપેત ક્ષેત્રકોટીયો ન તદ્ભવતિ દુષ્કરમ્

ભવાગ્રે યશ્ચ તિષ્ઠિત્વા ધર્મં ભાષેન્નરો ઇહ ।
અન્યસૂત્રસહસ્રાણિ ન તદ્ભવતિ દુષ્કરમ્

નિર્વૃતસ્મિંસ્તુ લોકેન્દ્રે પશ્ચાત્કાલે સુદારુણે ।
ય ઇદં ધારયેત્ સૂત્રં ભાષેદ્વા તત્સુદુષ્કરમ્

આકાશધાતું યઃ સર્વામેકમુષ્ટિં તુ નિક્ષિપેત્ ।
પ્રક્ષિપિત્વા ચ ગચ્છેત ન તદ્ભવતિ દુષ્કરમ્

યસ્તુ ઈદૃશકં સૂત્રં નિર્વૃતસ્મિંસ્તદા મયિ ।
પશ્ચાત્કાલે લિખેચ્ચાપિ ઇદં ભવતિ દુષ્કરમ્

પૃથિવીધાતું ચ યઃ સર્વં નખાગ્રે સંપ્રવેશયેત્ ।
પ્રક્ષિપિત્વા ચ ગચ્છેત બ્રહ્મલોકં પિ આરુહેત્

ન દુષ્કરં હિ સો કુર્યાન્ન ચ વીર્યસ્ય તત્તકમ્ ।
તં દુષ્કરં કરિત્વાન સર્વલોકસ્યિહાગ્રતઃ

અતો ઽપિ દુષ્કરતરં નિર્વૃતસ્ય તદા મમ ।
પશ્ચાત્કાલે ઇદં સૂત્રં વદેયા યો મુહૂર્તકમ્

ન દુષ્કરમિદં લોકે કલ્પદાહસ્મિ યો નરઃ ।
મધ્યે ગચ્છેદદહ્યન્તસ્તૃણભારં વહેત ચ

અતો ઽપિ દુષ્કરતરં નિર્વૃતસ્ય તદા મમ ।
ધારયિત્વા ઇદં સૂત્રમેકસત્ત્વં પિ શ્રાવયેત્

ધર્મસ્કન્ધસહસ્રાણિ ચતુરશીતિ ધારયેત્ ।
સોપદેશાન્ યથાપ્રોક્તાન્ દેશયેત્ પ્રાણિકોટિનામ્

ન હ્યેતં દુષ્કરં ભોતિ તસ્મિન્ કાલસ્મિ ભિક્ષુણામ્ ।
વિનયેચ્છ્રાવકાન્ મહ્યં પઞ્ચાભિજ્ઞાસુ સ્થાપયેત્

તસ્યેદં દુષ્કરતરં ઇદં સૂત્રં ચ ધારયેત્ ।
શ્રદ્દધેદધિમુચ્યેદ્વા ભાષેદ્વાપિ પુનઃ પુનઃ

કોટીસહસ્રાન્ બહવઃ અર્હત્ત્વે યો ઽપિ સ્થાપયેત્ ।
ષડભિજ્ઞાન્ મહાભાગાન્ યથા ગઙ્ગાય વાલિકાઃ

અતો બહુતરં કર્મ કરોતિ સ નરોત્તમઃ ।
નિર્વૃતસ્ય હિ યો મહ્યં સૂત્રં ધારયતે વરમ્

લોકધાતુસહસ્રેષુ બહુ મે ધર્મ ભાષિતાઃ ।
અદ્યાપિ ચાહં ભાષામિ બુદ્ધજ્ઞાનસ્ય કારણાત્

ઇદં તુ સર્વસૂત્રેષુ સૂત્રમગ્રં પ્રવુચ્યતે ।
ધારેતિ યો ઇદં સૂત્રં સ ધારે જિનવિગ્રહમ્

ભાષધ્વં કુલપુત્રાહો સંમુખં વસ્તથાગતઃ ।
ય ઉત્સહતિ વઃ કશ્ચિત્ પશ્ચાત્કાલસ્મિ ધારણમ્

મહત્પ્રિયં કૃતં ભોતિ લોકનાથાન સર્વશઃ ।
દુરાધારમિદં સુત્રં ધારયેદ્યો મુહૂર્તકમ્

સંવર્ણિતશ્ચ સો ભોતિ લોકનાથેહિ સર્વદા ।
શૂરઃ શૌટીર્યવાંશ્ચાપિ ક્ષિપ્રાભિજ્ઞશ્ચ બોધયે

ધુરાવાહશ્ચ સો ભોતિ લોકનાથાન ઔરસઃ ।
દાન્તભૂમિમનુપ્રાપ્તઃ સૂત્રં ધારેતિ યો ઇદમ્

ચક્ષુભૂતશ્ચ સો ભોતિ લોકે સામરમાનુષે ।
ઇદં સુત્રં પ્રકાશિત્વા નિર્વૃતે નરનાયકે

વન્દનીયશ્ચ સો ભોતિ સર્વસત્ત્વાન પણ્ડિતઃ ।
પશ્ચિમે કાલિ યો ભાષેત્ સૂત્રમેકં મુહૂર્તકમ્

અથ ખલુ ભગવાન્ કૃત્સ્નં બોધિસત્ત્વગણં સસુરાસુરં ચ લોકમામન્ત્રય એતદવોચત્ - ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ અહમપ્રમેયાસંખ્યેયાન્ કલ્પાન્ સદ્ધર્મપુણ્ડરીકં સૂત્રં પર્યેષિતવાનખિન્નો ઽવિશ્રાન્તઃ । પૂર્વં ચ અહમનેકાન્ કલ્પાનનેકાનિ કલ્પશતસહસ્રાણિ રાજાભૂવમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ કૃતપ્રણિધાનઃ । ન ચ મે ચિત્તવ્યાવૃત્તિરભૂત્ । ષણ્ણાં ચ પારમિતાનાં પરિપૂર્યા ઉદ્યુક્તો ઽભૂવમપ્રમેયદાનપ્રદઃ સુવર્ણમણિમુક્તાવૈદૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાલજાતરૂપરજતાશ્મગર્ભમ્ ઉસારગલ્વલોહિતમુક્તાગ્રામનગરનિગમજનપદરાષ્ટ્રરાજધાનીભાર્યાપુત્રદુહિતૃદાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયહસ્ત્યશ્વરથં યાવદાત્મશરીરપરિત્યાગી કરચરણશિરોત્તમાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગજીવિતદાતા । ન ચ મે કદાચિદાગ્રહચિત્તમુત્પન્નમ્ । તેન ચ સમયેન અયં લોકો દીર્ઘાયુરભત્ । અનેકવર્ષશતસહસ્રજીવિતેન ચ અહં કાલેન ધર્માર્થં રાજ્યં કારિતવાન્, ન વિષયાર્થમ્ । સો ઽહં જ્યેષ્ઠં કુમારં રાજ્યે ઽભિષિચ્ય ચતુર્દિશં જ્યેષ્ઠધર્મગવેષણાય ઉદ્યુક્તો ઽભૂવમ્ । એવં ઘણ્ટયા ઘોષાપયિતવાન્ - યો મે જ્યેષ્ઠં ધર્મમનુપ્રદાસ્યતિ, અર્થં ચાખ્યાસ્યતિ, તસ્યાહં દાસો ભૂયાસમ્ । તેન ચ કાલેન ઋષિરભૂત્ । સ મામેતદવોચત્ - અસ્તિ મહારાજ સદ્ધર્મપુણ્ડરીકં નામ સુત્રં જ્યેષ્ઠધર્મનિર્દેશકમ્ । તદ્યદિ દાસ્યમભ્યુપગચ્છસિ, તતસ્તે ઽહં તં ધર્મં શ્રાવયિષ્યામિ । સો ઽહં શ્રુત્વા તસ્યર્ષેર્વચનં હૃષ્ટસ્તુષ્ટ ઉદગ્ર આત્તમનાઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતો યેન સ ઋષિસ્તેનોપેયિવાન્ । ઉપેત્યાવોચત્ - યત્તે દાસેન કર્મ કરણીયં તત્કરોમિ । સો ઽહં તસ્યર્ષેર્દાસભાવમભ્યુપેત્ય તૃણકાષ્ઠપાનીયકન્દમૂલફલાદીનિ પ્રેષ્યકર્માણિ કૃતવાન્, યાવદ્ દ્વારાધ્યક્ષો ઽપ્યહમાસમ્ । દિવસં ચૈવંવિધં કર્મ કૃત્વા રાત્રૌ શયાનસ્ય મઞ્ચકે પાદાન્ ધારયામિ । ન ચ મે કાયક્લમો ન ચેતસિ ક્લમો ઽભૂત્ । એવં ચ મે કુર્વતઃ પરિપૂર્ણં વર્ષાસહસ્રં ગતમ્ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામેતમેવાર્થં પરિદ્યોતયન્નિમા ગાથા અભાષત -
કલ્પાનતીતાન્ સમનુસ્મરામિ યદાહમાસં ધાર્મિકો ધર્મરાજા ।
રાજ્યં ચમે ધર્મહેતોઃ કૃતં તન્ન ચ કામહેતોર્જ્યેષ્ઠધર્મહેતોઃ

ચતુર્દિશં મે કૃત ઘોષણો ઽયં ધર્મં વદેદ્યસ્તસ્ય દાસ્યં વ્રજેયમ્ ।
આસીદૃષિસ્તેન કાલેન ધીમાન્ સૂત્રસ્ય સદ્ધર્મનામ્નઃ પ્રવક્તાઃ

સ મામવોચદ્યદિ તે ધર્મકાઙ્ક્ષા ઉપેહિ દાસ્યં ધર્મમતઃ પ્રવક્ષ્યે ।
તુષ્ટશ્ચાહં વચનં તં નિશામ્ય કર્માકરોદ્દાસયોગ્યં તદા યમ્

ન કાયચિત્તક્લમથો સ્પૃશેન્માં સદ્ધર્મહેતોર્દાસમાગતસ્ય ।
પ્રણિધિસ્તદા મે ભવિ સત્ત્વહેતોર્નાત્માનમુદ્દિશ્ય ન કામહેતોઃ

સ રાજ આસીત્તદા અબ્ધવીર્યો અનન્યકર્માણિ દશદ્દિશાસુ ।
પરિપૂર્ણ કલ્પાન સહસ્રખિન્નો યાવત્સૂત્રં લબ્ધવાન્ ધર્મનામમ્

તત્કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન રાજાભૂત્? ન ખલુ પુનરેવં દ્રષ્ટવ્યમ્ । તત્કસ્ય હેતોઃ? અહં સ તેન કાલેન તેન સમયેન રાજાભૂવમ્ । સ્યાત્ખલુ પુનર્ભિક્ષવો ઽન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેનર્ષિરભૂત્? ન ખલુ પુનરેવં દ્રષ્ટવ્યમ્ । અયમેવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન દેવદત્તો ભિક્ષુરૃષિરભુત્ । દેવદત્તો હિ ભિક્ષવો મમ કલ્યાણમિત્રમ્ । દેવદત્તમેવ ચાગમ્ય મયા ષટૂ પારમિતાઃ પરિપૂરિતાઃ, મહામૈત્રી મહાકરુણા મહામુદિતા મહોપેક્ષા । દ્વાત્રિંશન્મહાપુરુષલક્ષણાનિ અશીત્યનુવ્યઞ્જનાનિ સુવર્ણવર્ણચ્છવિતા દશ બલાનિ ચત્વારિ વૈશારદ્યાનિ ચત્વારિ સંગ્રહવસ્તૂનિ અષ્ટાદશાવેણિકબુદ્ધધર્મા મહર્દ્ધિબલતા દશદિક્સત્ત્વનિસ્તારણતા, સર્વમેતદ્દેવદત્તમાગસ્ય । આરોચયામિ વો ભિક્ષવઃ, પ્રતિવેદયામિ - એષ દેવદત્તો ભિક્ષુરનાગતે ઽધ્વનિ અપ્રમેયૈઃ કલ્પૈરસંખ્યેયૈર્દેવરાજો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ( વૈદ્ય 159 ) ભવિષ્યતિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ ભગવાન્ દેવસોપાનાયાં લોકધાતૌ । દેવરાજસ્ય ખલુ પુનર્ભિક્ષવસ્તથાગતસ્ય વિંશત્યન્તરકલ્પાનાયુષ્પ્રમાણં ભવિષ્યતિ । વિસ્તરેણ ચ ધર્મં દેશયિષ્યતિ । ગઙ્ગાનદીવાલુકાસમાશ્ચ સત્ત્વાઃ સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કરિષ્યન્તિ । અનેકે ચ સત્ત્વાઃ પ્રત્યેકબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયિષ્યન્તિ । ગઙ્ગાનદીવાલુકાસમાશ્ચ સત્ત્વા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયિષ્યન્તિ, અવૈવર્તિકક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ । દેવરાજસ્ય ખલુ પુનર્ભિક્ષવસ્તથાગતસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય વિંશત્યન્તરકલ્પાન્ સદ્ધર્મઃ સ્થાસ્યતિ । ન ચ શરીરં ધાતુભેદેન ભેત્સ્યતે । એકઘનં ચાસ્ય શરીરં ભવિષ્યતિ સપ્તરત્નસ્તૂપં પ્રવિષ્ટમ્ । સ ચ સ્તૂપઃ ષષ્ટિયોજનશતાન્યુચ્ચૈસ્ત્વેન ભવિષ્યતિ, ચત્વારિંશદ્યોજનાન્યાયામેન । સર્વે ચ તત્ર દેવમનુષ્યાઃ પૂજાં કરિષ્યન્તિ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકાભિર્ગાથાભિઃ । તેન ચાભિષ્ટોષ્યન્તિ । યે ચ તં સ્તૂપં પ્રદક્ષિણં કરિષ્યન્તિ પ્રણામં વા, તેષાં કેચિદગ્રફલમર્હત્ત્વં સાક્ષાત્કરિષ્યન્તિ કેચિત્ પ્રત્યેકબોધિમનુપ્રાપ્સ્યન્તે અચિન્ત્યાચાશ્ચાપ્રમેયા દેવમનુષ્યા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ
ચિત્તાન્યુત્પાદ્ય અવિનિવર્તનીયા ભવિષ્યન્તિ ॥
અથ ખલુ ભગવાન્ પુનરેવ ભિક્ષુસંઘમામન્ત્રયતે સ્મ - યઃ કશ્ચિત્ ભિક્ષવો ઽનાગતે ઽધ્વનિ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા ઇમં સદ્ધર્મપુણ્ડરીકં સૂત્રપરિવર્તં શ્રોષ્યતિ, શ્રુત્વા ચ ન કાઙ્ક્ષિષ્યતિ ન વિચિકિત્સિષ્યતિ, વિશુદ્ધચિત્તશ્ચાધિમોક્ષ્યતે, તેન તિસૃણાં દુર્ગતીનાં દ્વારં પિથિતં ભવિષ્યતિ ઃ નરકતિર્યગ્યોનિયમલોકોપપત્તિષુ ન પતિષ્યતિ । દશદિગ્બુદ્ધક્ષેત્રોપપન્નશ્ચેદમેવ સૂત્રં જન્મનિ જન્મનિ શ્રોષ્યતિ । દેવમનુષ્યલોકોપપન્નસ્ય ચાસ્ય વિશિષ્ટસ્થાનપ્રાપ્તિર્ભવિષ્યતિ । યસ્મિંશ્ચ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપત્સ્યતે, તસ્મિન્નૌપપાદુકે સપ્તરત્નમયે પદ્મે ઉપપત્સ્યતે તથાગતસ્ય સંમુખમ્ ॥
અથ ખલુ તસ્યાં વેલાયામધસ્તાદ્દિશઃ પ્રભૂતરત્નસ્ય તથાગતસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રાદાગતઃ પ્રજ્ઞાકૂટો નામ બોધિસત્ત્વઃ । સ તં પ્રભૂતરત્નં તથાગતમેતદવોચત્ - ગચ્છામો ભગવન્ સ્વકં બુદ્ધક્ષેત્રમ્ । અથ ખલુ ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્તથાગતઃ પ્રજ્ઞાકૂટં બોધિસત્ત્વમેતદવોચત્ - મુહૂર્તં તાવત્ કુલપુત્ર આગમયસ્વ યાવન્મદીયેન બોધિસત્ત્વેન મઞ્જુશ્રિયા કુમારભૂતેન સાર્ધં કંચિદેવ ધર્મવિનિશ્ચયં કૃત્વા પશ્ચાત્ સ્વકં બુદ્ધક્ષેત્રં ગમિષ્યસિ । અથ ખલુ તસ્યાં વેલાયાં મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતઃ સહસ્રપત્રે પદ્મે શકટચક્રપ્રમાણમાત્રે નિષણ્ણો ઽનેકબોધિસત્ત્વપરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ સમુદ્રમધ્યાત્ સાગરનાગરાજભવનાદભ્યુદ્ગમ્ય ઉપરિ વૈહાયસં ખગપથેન ગૃધ્રકૂટે પર્વતે ભગવતો ઽન્તિકમુપસંક્રાન્તઃ । અથ મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતઃ પદ્માદવતીર્ય ભગવતઃ શાક્યમુનેઃ પ્રભૂતરત્નસ્ય ચ તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દિત્વા યેન પ્રજ્ઞાકૂટો બોધિસત્ત્વસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય પ્રજ્ઞાકૂટેન બોધિસત્ત્વેન સાર્ધં સંમુખં સંમોદનીં સંરઞ્જનીં વિવિધાં કથામુપસંગૃહ્ય એકાન્તે ન્યષીદત્ । અથ ખલુ પ્રજ્ઞાકૂટો બોધિસત્ત્વો મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતમેતદવોચત્ - સમુદ્રમધ્યગતેન ત્વયા મઞ્જુશ્રીઃ કિયાન્ સત્ત્વધાતુર્વિનીતઃ? મઞ્જુશ્રીરાહ - અનેકાન્યપ્રમેયાણ્યસંખ્યેયાનિ સત્ત્વાનિ વિનીતાનિ । તાવદપ્રમેયાણ્યસંખ્યેયાનિ યાવદ્વાચા ન શક્યં વિજ્ઞાપયિતું ચિત્તેન વા ચિન્તયિતુમ્ ( વૈદ્ય 160 ) । મુહૂર્તં તાવત્ કુલપુત્ર આગમયસ્વ યાવત્ પૂર્વનિમિત્તં દ્રક્ષ્યસિ । સમનન્તરભાષિતા ચેયં મઞ્જુશ્રિયા કુમારભૂતેન વાક્, તસ્યાં વેલાયામનેકાનિ પદ્મસહસ્રાણિ સમુદ્રમધ્યાદભ્યુદ્ગતાનિ ઉપરિ વૈહાયસમ્ । તેષુ ચ પદ્મેષ્વનેકાનિ બોધિસત્ત્વસહસ્રાણિ સંનિષણ્ણાનિ । અથ તે બોધિસત્ત્વાસ્તેનૈવ ખગપથેન યેન ગૃધ્રકૂટઃ પર્વતસ્તેનોપસંક્રાન્તાઃ । ઉપસંક્રમ્ય તતશ્ચોપરિ વૈહાયસં સ્થિતાઃ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । સર્વે ચ તે મઞ્જુશ્રિયા કુમારભૂતેન વિનીતા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । તત્ર યે બોધિસત્ત્વા મહાયાનસંપ્રસ્થિતાઃ પૂર્વમભૂવન્, તે મહાયાનગુણાન્ ષટ્ પારમિતાઃ સંવર્ણયન્તિ । યે શ્રાવકપૂર્વા બોધિસત્ત્વાસ્તે શ્રાવકયાનમેવ સંવર્ણયન્તિ । સર્વે ચ તે સર્વધર્માન્ શૂન્યાનિતિ
સંજાનન્તિ સ્મ, મહાયાનગૂણાંશ્ચ । અથ ખલુ મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતઃ પ્રજ્ઞાકૂટં બોધિસત્ત્વમેતદવોચત્ - સર્વો ઽયં કુલપુત્ર મયા સમુદ્રમધ્યગતેન સત્ત્વવિનયઃ કૃતઃ । સ ચાયં સંદૃશ્યતે । અથ ખલુ પ્રજ્ઞાકૂટો બોધિસત્ત્વો મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતં ગાથાભિગીતેન પરિપૃચ્છતિ -
મહાભદ્ર પ્રજ્ઞયા સૂરનામન્ અસંખ્યેયા યે વિનીતાસ્ત્વયાદ્ય ।
સત્ત્વા અમી કસ્ય ચાયં પ્રભાવસ્તદ્બૂહિ પૃષ્ટો નરદેવ ત્વમેતત્

કં વા ધર્મં દેશિતવાનસિ ત્વં કિં વા સૂત્રં બોધિમાર્ગોપદેશમ્ ।
યચ્છ્રુત્વામી બોધયે જાતચિત્તાઃ સર્વજ્ઞત્વે નિશ્ચિતં લબ્ધગાધાઃ

મઞ્જુશ્રીરાહ - સમુદ્રમધ્યે સદ્ધર્મપુણ્ડરીકં સૂત્રં ભાષિતવાન્, ન ચાન્યત્ । પ્રજ્ઞાકૂટ આહ - ઇદં સૂત્રં ગમ્ભીરં સૂક્ષ્મં દુર્દૃશમ્, ન ચાનેન સુત્રેણ કિંચિદન્યત્ સૂત્રં સમમસ્તિ । અસ્તિ કશ્ચિત્ સત્ત્વો ય ઇદં સૂત્રરત્નં સત્કુર્યાદવબોદ્ધુમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબોદ્ધુમ્? મઞ્જુશ્રીરાહ - અસ્તિ કુલપુત્ર સાગરસ્ય નાગરાજ્ઞો દુહિતા અષ્ટવર્ષા જાત્યા મહાપ્રજ્ઞા તીક્ષ્ણેન્દ્રિયા જ્ઞાનપૂર્વંગમેન કાયવાઙ્મનસ્કર્મણા સમન્વાગતા સર્વતથાગતભાષિતવ્યઞ્જનાર્થોદ્ગ્રહણે ધારણીપ્રતિલબ્ધા સર્વધર્મસત્ત્વસમાધાનસમાધિસહસ્રૈકક્ષણપ્રતિલાભિની । બોધિચિત્તાવિનિવર્તિની વિસ્તીર્ણપ્રણિધાના સર્વસત્ત્વેષ્વાત્મપ્રેમાનુગતા ગુણોત્પાદને ચ સમર્થા । ન ચ તેભ્યઃ પરિહીયતે । સ્મિતમુખી પરમયા શુભવર્ણપુષ્કલતયા સમન્વાગતા મૈત્રચિત્તા કરુણાં ચ વાચં ભાષતે । સા સમ્યક્સંબોધિમભિસંબોદ્ધું સમર્થાં । પ્રજ્ઞાકૂટો બોધિસત્ત્વ આહ - દૃષ્ટો મયા ભગવાન્ શાક્યમુનિસ્તથાગતો બોધાય ઘટમાનો બોધિસત્ત્વભૂતો ઽનેકાનિ પુણ્યાનિ કૃતવાન્ । અનેકાનિ ચ કલ્પસહસ્રાણિ ન કદાચિદ્ વીર્યં સ્રંસિતવાન્ । ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાયાં લોકધાતૌ નાસ્તિ કશ્ચિદન્તશઃ સર્ષપમાત્રો ઽપિ પૃથિવીપ્રદેશઃ યત્રાનેન શરીરં ન નિક્ષિપ્તં સત્ત્વહિતહેતોઃ । પશ્ચાદ્ બોધિમભિસંબુદ્ધ । ક એવં શ્રદ્દધ્યાત્, યદનયા શક્યં મુહૂર્તેન અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબોદ્ધુમ્?( વૈદ્ય 161 )
અથ ખલુ તસ્યાં વેલાયાં સાગરનાગરાજદુહિતા અગ્રતઃ સ્થિતા સંદૃશ્યતે સ્મ । સા ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય એકાન્તે ઽસ્થાત્ ।
તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
પુણ્યં પુણ્યં ગભીરં ચ દિશઃ સ્ફુરતિ સર્વશઃ ।
સૂક્ષ્મં શરીરં દ્વાત્રિંશલ્લક્ષણૈઃ સમલંકૃતમ્

અનુવ્યજનયુક્તં ચ સર્વસત્ત્વનમસ્કૃતમ્ ।
સર્વસત્ત્વાભિગમ્યં ચ અન્તરાપણવદ્યથા

યથેચ્છયા મે સંબોધિઃ સાક્ષી મે ઽત્ર તથાગતઃ ।
વિસ્તીર્ણં દેશયિષ્યામિ ધર્મં દુઃખપ્રમોચનમ્