સદ્ધર્મપુણ્ડરીકસૂત્ર · અધ્યાય 10

ઇત્યાર્યસદ્ધર્મપુણ્ડરીકે ધર્મપર્યાયે આનન્દરાહુલાભ્યામન્યાભ્યાં ચ દ્વાભ્યાં ભિક્ષુસહસ્રાભ્યાં વ્યાકરણપરિવર્તો નામ નવમઃ ॥
સદ્ધ્પ્_10: ધર્મભાણકપરિવર્તઃ ।
અથ ખલુ ભગવન્ ભૈષજ્યરાજં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમારભ્ય તાન્યશીતિં બોધિસત્ત્વસહસ્રાણ્યામન્ત્રયતે સ્મ - પશ્યસિ ત્વં ભૈષજ્યરાજ અસ્યાં પર્ષદિ બહુદેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગમનુષ્યામનુષ્યાન્ ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકાઃ શ્રાવકયાનીયાન્ પ્રત્યેકબુદ્ધયાનિયાન્ બોધિસત્ત્વયાનીયાંશ્ચ, યૈરયં ધર્મપર્યાયસ્તથાગતસ્ય સંમુખં શ્રુતઃ? આહ - પશ્યામિ ભગવન્, પશ્યામિ સુગત । ભગવાનાહ - સર્વે સ્વલ્વેતે ભૈષજ્યરાજ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ, યૈરસ્યાં પર્ષદિ અન્તશઃ એકાપિ ગાથા શ્રુતા, એકપદમપિ શ્રુતમ્, યૈર્વા પુનરન્તશ એકચિત્તોત્પાદેનાપ્યનુમોદિતમિદં સૂત્રમ્ । સર્વા એતા અહં ભૈષજ્યરાજ ચતસ્રઃ પર્ષદો વ્યાકરોમ્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । યે ઽપિ કેચિદ્ ભૈષજ્યરાજ તથાગતસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય ઇમં ધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યન્તિ, અન્તશ એકગાથામપિ શ્રુત્વા, અન્તશ એકેનાપિ ચિત્તોત્પાદેન અભ્યમુમોદયિષ્યન્તિ, તાનપ્યહં ભૈષજ્યરાજ કુલપુત્રાન્ વ કુલદુહિતૃર્વા વ્યાકરોમ્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । પરિપૂર્ણબુદ્ધકોટીનયુતશતસહસ્રપર્યુપાસિતાવિનસ્તે ભૈષજ્યરાજ કુલપુત્રા વા કુલદુહિતરો વા ભૈષ્યન્તિ । બુદ્ધકોટીનયુતશતસહસ્રકૃતપ્રણિધાનાસ્તે ભૈષજ્યરાજકુલપુત્રા વા કુલદુહિતરો વા ભવિષ્યન્તિ । સત્ત્વાનામનુકમ્પાર્થમસ્મિન્ જમ્બુદ્વીપે મનુષ્યેષુ પ્રત્યાજાતા વેદિતવ્યાઃ, ય ઇતો ધર્મપર્યાયાદન્તશ એકગાથામપિ ધારયિષ્યન્તિ વાચયિષ્યન્તિ પ્રકાશયિષ્યન્તિ સંગ્રાહયિષ્યન્તિ લિખિષ્યન્તિ, લિખિત્વા ચાનુસ્મરિષ્યન્તિ, કાલેન ચ કાલં વ્યવલોકયિષ્યન્તિ । તસ્મિંશ્ચ પુસ્તકે તથાગતગૌરવમુત્પાદયિષ્યન્તિ, શાસ્તૃગૌરવેણ સત્કરિષ્યન્તિ ગુરુકરિષ્યન્તિ માનયિષ્યન્તિ પૂજયિષ્યન્તિ । તં ચ પુસ્તકં પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકાવાદ્યાદિભિર્નમસ્કારાઞ્જલિકર્મભિશ્ચ પૂજયિષ્યન્તિ । યે કેચિદ્ ભૈષજ્યરાજ કુલપુત્રા વા કુલદુહિતરો વા ઇતો ધર્મપર્યાયાદન્તશ એકગાથામપિ ધારયિષ્યન્તિ અનુમોદયિષ્યન્તિ વા, સર્વાંસ્તાનહં ભૈષજ્યરાજ વ્યાકરોમ્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ॥
તત્ર ભૈષજ્યરાજ યઃ કશ્ચિદન્યતરઃ પુરુષો વા સ્ત્રી વા એવં વદેત્ - કીદૃશાઃ ખલ્વપિ તે સત્ત્વા ભવિષ્યન્ત્યનાગતે ઽધ્વનિ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા ઇતિ? તસ્ય ભૈષજ્યરાજ પુરુષસ્ય વા સ્ત્રિયા વા સ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા દર્શયિતવ્યઃ, ય ઇતો ધર્મપર્યાયાદન્તશશ્ચતુષ્પાદિકામપિ ગાથાં ધારયિતા શ્રાવયિતા વા દેશયિતા વા સગૌરવો વેહ ધર્મપર્યાયે । અયં સ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા, યો હ્યનાગતે ઽધ્વનિ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ભવિષ્યતિ । એવં પશ્ય । તત્કસ્ય હેતોઃ? સ હિ ભૈષજ્યરાજ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વ તથાગતો વેદિતવ્યઃ સદેવકેન લોકેન । તસ્ય ચ તથાગતસ્યૈવં સત્કારઃ કર્તવ્યઃ, યઃ ખલ્વસ્માદ્ધર્મપર્યાયાદન્તશ એકગાથામપિ ધારયેત્, કઃ પુનર્વાદો ય ઇમં ધર્મપર્યાયં સકલસમાપ્ત મુદ્ગૃહ્ણીયાદ્ ધારયેદ્વા વાચયેદ્વા પર્યવાપ્નુયાદ્વા પ્રકાશયેદ્વા લિખેદ્વા લિખાપયેદ્વા, લિખિત્વા ચાનુસ્મરેત્ । તત્ર ચ પુસ્તકે સત્કારં કુર્યાત્ ગુરુકારં કુર્યાત્ માનનાં પૂજનામર્ચનામપચાયનાં પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકાવાદ્યાઞ્જલિનમસ્કારૈઃ પ્રણામૈઃ । પરિનિષ્પન્નઃ ( વૈદ્ય 143 ) સ ભૈષજ્યરાજ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ વેદિતવ્યઃ । તથાગતદર્શી ચ વેદિતવ્યઃ । લોકસ્ય હિતાનુકમ્પકઃ પ્રણિધાનવશેનોપપન્નો ઽસ્મિન્ જમ્બુદ્વીપે મનુષ્યેષુ અસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય સંપ્રકાશનતાયૈઃ । યઃ સ્વયમુદારં ધર્માભિસંસ્કારમુદારાં ચ બુદ્ધક્ષેત્રોપપત્તિં સ્થાપયિત્વા અસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય સંપ્રકાશનહેતોર્મયિ પરિનિર્વૃતે સત્ત્વાનાં હિતાર્થમનુકમ્પાર્થં ચ ઇહોપપન્નો વેદિતવ્યઃ । તથાગતદૂતઃ સ
ભૈષજ્યરાજ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા વેદિતવ્યઃ । તથાગતકૃત્યકરસ્તથાગતસંપ્રેષિતઃ સ ભૈષજ્યરાજ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા સંજ્ઞાતવ્યઃ, ય ઇમં ધર્મપર્યાયં તથાગતસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય સંપ્રકાશયેત્, અન્તશો રહસિ ચૌર્યેણાપિ કસ્યચિદેકસત્ત્વસ્યાપિ સંપ્રકાશયેદાચક્ષીત વા ॥
યઃ ખલુ પુનર્ભૈષજ્યરાજ કશ્ચિદેવ સત્ત્વો દુષ્ટચિત્તઃ પાપચિત્તો રૌદ્રચિત્તસ્તથાગતસ્ય સંમુખં કલ્પમવર્ણં ભાષેત્, યશ્ચ તેષાં તથારૂપાણાં ધર્મભાણકાનામસ્ય સૂત્રાન્તસ્ય ધારકાણાં ગૃહસ્થાનાં વા પ્રવ્રજિતાનાં વા એકામપિ વાચમપ્રિયાં સંશ્રાવયેદ્ ભૂતાં વા અભૂતાં વા, ઇદ માગાઢતરં પાપકં કર્મેતિ વદામિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? તથાગતભારણપ્રતિમણ્ડિતઃ સ ભૈષજ્યરાજ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા વેદિતવ્યઃ । તથાગતં સ ભૈષજ્યરાજ અંસેન પરિહરતિ, ય ઇમં ધર્મપર્યાયં લિખિત્વા પુસ્તકગતં કૃત્વા અંસેન પરિહરતિ । સ યેન યેનૈવ પ્રક્રામેત્, તેન તેનૈવ સત્ત્વૈરઞ્જલીકરણીયઃ સત્કર્તવ્યો ગુરુકર્તવ્યો માનયિતવ્યઃ પૂજયિતવ્યો ઽર્ચયિતવ્યો ઽપચાયિતવ્યો દિવ્યમાનુષ્યકૈઃ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકાવાદ્યખાદ્યભોજ્યાન્નપાનયાનૈરગ્રપ્રાપ્તૈશ્ચ દિવ્યૈ રત્નરાશિભિઃ । સ ધર્મભાણકઃ સત્કર્તવ્યો ગુરુકર્તવ્યો માનયિતવ્યઃ પૂજયિતવ્યઃ, દિવ્યાશ્ચ રત્નરાશયસ્તસ્ય ધર્મભાણકસ્યોપનામયિતવ્યાઃ । તત્કસ્ય હેતોઃ? અપ્યેવ નામ એકવારમપિ ઇમં ધર્મપર્યાયં સંશ્રાવયેત્, યં શ્રુત્વા અપ્રમેયા અસંખ્યેયાઃ સત્ત્વાઃ ક્ષિપ્રમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પરિનિષ્પદ્યેયુઃ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
બુદ્ધત્વે સ્થાતુકામેન સ્વયંભૂજ્ઞાનમિચ્છતા ।
સત્કર્તવ્યાશ્ચ તે સત્ત્વા યે ધારેન્તિ ઇમં નયમ્

સર્વજ્ઞત્વં ચ યો ઇચ્છેત્ કથં શીર્ઘં ભવેદિતિ ।
સ ઇમં ધારયેત્ સૂત્રં સત્કુર્યાદ્વાપિ ધારકમ્

પ્રેષિતો લોકનાથેન સત્ત્વવૈનેયકારણાત્ ।
સત્ત્વાનામનુકમ્પાર્થં સૂત્રં યો વાચયેદિદમ્

ઉપપત્તિં શૂભાં ત્યક્ત્વા સ ધીર ઇહ આગતઃ ।
સત્ત્વાનામનુકમ્પાર્થં સૂત્રં યો ધારયેદિદમ્

ઉપપત્તિ વશા તસ્ય યેન સો દૃશ્યતે તહિ ।
પશ્ચિમે કાલિ ભાષન્તો ઇદં સૂત્રં નિરુત્તરમ્

દિવ્યેહિ પુષ્પેહિ ચ સત્કરેત માનુષ્યકૈશ્ચાપિ હિ સર્વગન્ધૈઃ ।
દિવ્યેહિ વસ્ત્રેહિ ચ છાદયેયા રત્નેહિ અભ્યોકિરિ ધર્મભાણકમ્

કૃતાઞ્જલી તસ્ય ભવેત નિત્યં યથા જિનેન્દ્રસ્ય સ્વયંભુવસ્તથા ।
યઃ પશ્ચિમે કાલિ સુભૈરવે ઽસ્મિન્ પરિનિર્વૃતસ્ય ઇદ સુત્ર ધારયેત્

ખાદ્યં ચ ભોજ્યં ચ તથાન્નપાનં વિહારશય્યાસનવસ્ત્રકોટ્યઃ ।
દદેય પૂજાર્થ જિનાત્મજસ્ય અપ્યેકવારં પિ વદેત સૂત્રમ્

તથાગતાનાં કરણીય કુર્વતે મયા ચ સો પ્રેષિત માનુષં ભવમ્ ।
યઃ સૂત્રમેતચ્ચરિમસ્મિ કાલે લિખેય ધારેય શ્રુણેય વાપિ

યશ્ચૈવ સ્થિત્વેહ જિનસ્ય સંમુખં શ્રાવેદવર્ણં પરિપૂર્ણકલ્પમ્ ।
પ્રદુષ્ટચિત્તો ભૃકુટિં કરિત્વા બહું નરો ઽસૌ પ્રસવેત પાપમ્

યશ્ચાપિ સૂત્રાન્તધરાણ તેષાં પ્રકાશયન્તાનિહ સૂત્રમેતત્ ।
અવર્ણમાક્રોશ વદેય તેષાં બહૂતરં તસ્ય વદામિ પાપમ્

નરશ્ચ યો સંમુખ સંસ્તવેયા કૃતાઞ્જલી માં પરિપૂર્ણકલ્પમ્ ।
ગાથાન કોટીનયુતૈરનેકૈઃ પર્યેષમાણો ઇમમગ્રબોધિમ્

બહું ખુ સો તત્ર લભેત પુણ્યં માં સંસ્તવિત્વાન પ્રહર્ષજાતઃ ।
અતશ્ચ સો બહુતરકં લભેત યો વર્ણ તેષાં પ્રવદેન્મનુષ્યઃ

અષ્ટાદશ કલ્પસહસ્રકોટ્યો યસ્તેષુ પુસ્તેષુ કરોતિ પૂજામ્ ।
શબ્દેહિ રૂપેહિ રસેહિ ચાપિ દિવ્યૈશ્ચ ગન્ધૈશ્ચ સ્પર્શૈશ્ચ દિવ્યૈઃ

કરિત્વ પુસ્તાન તથૈવ પૂજાં અષ્ટાદશ કલ્પસહસ્રકોટ્યઃ ।
યદિ શ્રુણો એકશ એત સૂત્રં આશ્ચર્યલાભો ઽસ્ય ભવેન્મહાનિતિ

આરોચયામિ તે ભૈષજ્યરાજ, પ્રતિવેદયામિ તે । બહવો હિ મયા ભૈષજ્યરાજ ધર્મપર્યાયા ભાષિતાઃ, ભાષામિ ભાષિષ્યે ચ । સર્વેષાં ચ તેષાં ભૈષજ્યરાજ ધર્મપર્યાયાણામયમેવ ધર્મપર્યાયઃ સર્વલોકવિપ્રત્યનીકઃ સર્વલોકાશ્રદ્દધનીયઃ । તથાગતસ્યાપ્યેતદ્ ભૈષજ્યરાજ આધ્યાત્મિકધર્મરહસ્યં તથાગતબલસંરક્ષિતમપ્રતિભિન્નપૂર્વમનાચક્ષિતપૂર્વમનાખ્યાતમિદં સ્થાનમ્ । બહુજનપ્રતિક્ષિપ્તો ઽયં ભૈષજ્યરાજ ધર્મપર્યાયસ્તિષ્ઠતો ઽપિ તથાગતસ્ય, કઃ પુનર્વાદઃ પરિનિર્વૃતસ્ય ॥
અપિ તુ ખલુ પુનર્ભૈષજ્યરાજ તથાગતચીવરચ્છન્નાસ્તે કુલપુત્રા વા કુલદુહિતરો વા વેદિતવ્યાઃ । અન્યલોકધાતુસ્થિતૈશ્ચ તથાગતૈરવલોકિતાશ્ચ અધિષ્ઠિતાશ્ચ । પ્રત્યાત્મિકં ચ તેષાં શ્રદ્ધાબલં ભવિષ્યતિ, કુશલમૂલબલં ચ પ્રણિધાનબલં ચ । તથાગતવિહારૈકસ્થાનનિવાસિનશ્ચ તે ભૈષજ્યરાજ કુલપુત્રા વા કુલદુહિતરો વા ભવિષ્યન્તિ, તથાગતપાણિપરિમાર્જિતમૂર્ધાનશ્ચ તે ભવિષ્યન્તિ, ય ઇમં ધર્મપર્યાયં તથાગતસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય શ્રદ્દધિષ્યન્તિ વાચયિષ્યન્તિ લિખિષ્યન્તિ સત્કરિષ્યન્તિ ગુરુકરિષ્યન્તિ પરેષાં ચ સંશ્રાવયિષ્યન્તિ ॥
યસ્મિન્ ખલુ પુનર્ભૈષજ્યરાજ પૃથિવીપ્રદેશે ઽયં ધર્મપર્યાયો ભાષ્યેત વા દેશ્યેત વા લિખ્યેત વા સ્વાધ્યાયેત વા સંગાયેત વા, તસ્મિન્ ભૈષજ્યરાજ પૃથિવીપ્રદેશે તથાગતચૈત્યં કારયિતવ્યં મહન્તં રત્નમયમુચ્ચં પ્રગૃહીતમ્ । ન ચ તસ્મિન્નવશ્યં તથાગતશરીરાણિ પ્રતિષ્ઠાપયિતવ્યાનિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? એકઘનમેવ તસ્મિંસ્તથાગતશરીરમુપનિક્ષિપ્તં ભવતિ, યસ્મિન્ પૃથિવીપ્રદેશે ઽયં ધર્મપર્યાયો ભાષ્યેત વા દેશ્યેત વા પઠ્યેત વા સંગાયેત વા લિખ્યેત વા લિખિતો વા પુસ્તકગતસ્તિષ્ઠેત્ । તસ્મિંશ્ચ સ્તૂપે સત્કારો ગુરુકારો માનના પૂજના અર્ચના કરણીયા સર્વપુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકાવૈજયન્તીભિઃ । સર્વગીતવાદ્યનૃત્યતૂર્યતાલાવચરસંગીતિસંપ્રવાદિતૈઃ પૂજા કરણીયા । યે ચ ખલુ પુનર્ભૈષજ્યરાજ સત્ત્વાસ્તં તથાગતચૈત્યં લભેરન્ વન્દનાય પૂજનાય દર્શનાય વા, સર્વે તે ભૈષજ્યરાજ અભ્યાસન્નીભૂતા વેદિતવ્યા અનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ । તત્કસ્ય હેતોઃ? બહવો ભૈષજ્યરાજ ગૃહસ્થાઃ પ્રવ્રજિતાશ્ચ ( વૈદ્ય 146 ) બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરન્તિ, ન ચ પુનરિમં ધર્મપર્યાયં લભન્તે દર્શનાય વા શ્રવણાય વા લિખનાય વા પૂજનાય વા । ન તાવત્તે ભૈષજ્યરાજ બોધિસત્ત્વચર્યાયાં કુશલા ભવન્તિ, યાવન્નેમં ધર્મપર્યાયં શૃણ્વન્તિ । યે ત્વિમં ધર્મપર્યાયં શૃણ્વન્તિ, શ્રુત્વા ચાધિમુચ્યન્તિ અવતરન્તિ વિજાનન્તિ પરિગૃહ્ણન્તિ, તસ્મિન્ સમયે તે આસન્નસ્થાયિનો ભવિષ્યન્ત્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, અભ્યાશીભૂતાઃ ॥
તદ્યથાપિ નામ ભૈષજ્યરાજ કશ્ચિદેવ પુરુષો ભવેદુદકાર્થી ઉદકગવેષી । સ ઉદકાર્થમુજ્જઙ્ગલે પૃથિવીપ્રદેશે ઉદપાનં ખાનયેત્ । સ યાવત્ પશ્યેચ્છુષ્કં પાણ્ડરં પાંસું નિર્વાહ્યમાનમ્, તાવજ્જાનીયાત્, દૂર ઇતસ્તાવદૂદકમિતિ । અથ પરેણ સમયેન સ પુરુષ આર્દ્રપંસુમુદકસંનિશ્રં કર્દમપઙ્કભુતમુદકબિન્દુભિઃ સ્રવદ્ભિર્નિર્વાહ્યમાનં પશ્યેત્, તાંશ્ચ પુરુષાનુદપાનખાનકાન્ કર્દમપઙ્કદિગ્ધાઙ્ગાન્, અથ ખલુ પુનર્ભૈષજ્યરાજ સ પુરુષસ્તત્પૂર્વનિમિત્તં દૃષ્ટ્વા નિષ્કાઙ્ક્ષો ભવેન્નિર્વિચિકિત્સઃ - આસન્નમિદં ખલૂદકમિતિ । એવમેવ ભૈષજ્યરાજ દૂરે તે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા ભવન્ત્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, યાવન્નેમં ધર્મપર્યાયં શૃણ્વન્તિ, નોદ્ગૃહ્ણન્તિ નાવતરન્તિ નાવગાહન્તે ન ચિન્તયન્તિ । યદા ખલુ પુનર્ભૈષજ્યરાજ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા ઇમં ધર્મપર્યાયં શૃણ્વન્તિ ઉદ્ગૃહ્ણન્તિ ધારયન્તિ વાચયન્તિ અવતરન્તિ સ્વાધ્યાયન્તિ ચિન્તયન્તિ ભવયન્તિ, તદા તે ઽભ્યાશીભૂતા ભવિષ્યન્ત્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । સત્ત્વાનામિતો ભૈષજ્યરાજ ધર્મપર્યાયાદનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરાજાયતે । તત્કસ્ય હેતોઃ? પરમસંધાભાષિતવિવરણો હ્યયં ધર્મપર્યાયસ્તથાગતૈરર્હદ્ભિઃ સમ્યક્સંબુદ્ધૈઃ । ધર્મનિગૂઢસ્થાનમાખ્યાતં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પરિનિષ્પત્તિહેતોઃ । યઃ કશ્ચિદ્ ભૈષજ્યરાજ બોધિસત્ત્વો ઽસ્ય ધર્મપર્યાયસ્યોત્રસેત્ સંત્રસેત્ સંત્રાસમાપદ્યેત્, નવયાનસંપ્રસ્થિતઃ સ ભૈષજ્યરાજ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો વેદિતવ્યઃ । સચેત્ પુનઃ શ્રાવકયાનીયો ઽસ્ય ધર્મપર્યાયસ્યોત્રસેત્ સંત્રસેત્ સંત્રાસમાપદ્યેત, અધિમાનિકઃ સ ભૈષજ્યરાજ શ્રાવકયાનિકઃ પુદ્ગલો વેદિતવ્યઃ ॥
યઃ કશ્ચિદ્ ભૈષજ્યરાજ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તથાગતસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય પશ્ચિમે કાલે પશ્ચિમે સમયે ઇમં ધર્મપર્યાયં ચતસૃણાં પર્ષદાં સંપ્રકાશયેત્, તેન ભૈષજ્યરાજ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન તથાગતલયનં પ્રવિશ્ય તથાગતચીવરં પ્રાવૃત્ય તથાગતસ્યાસને નિષદ્ય અયં ધર્મપર્યાયશ્ચતસૃણાં પર્ષદાં સંપ્રકાશયિતવ્યઃ । કતમશ્ચ ભૈષજ્યરાજ તથાગતલયનમ્? સર્વસત્ત્વમૈત્રીવિહારઃ સ્વલુ પુનર્ભૈષજ્યરાજ તથાગતલયનમ્ । તત્ર તેન કુલપુત્રેણ પ્રવેષ્ટવ્યમ્ । કતમચ્ચ ભૈષજ્યરાજ તથાગતચીવરમ્? મહાક્ષાન્તિસૌરત્યં ખલુ પુનર્ભૈષજ્યરાજ તથાગતચીવરમ્ । તત્તેન કુલપુત્રેણ વા કુલદુહિત્રા વા પ્રાવરિતવ્યમ્ । કતમચ્ચ ભૈષજ્યરાજ તથાગતસ્ય ધર્માસનમ્? સર્વધર્મશૂન્યતાપ્રવેશઃ ખલુ પુનર્ભૈષજ્યરાજ તથાગતસ્ય ધર્માસનમ્ । તત્ર તેન કુલપુત્રેણ નિષત્તવ્યમ્, નિષદ્ય ચાયં ધર્મપર્યાયશ્ચતસૃણાં પર્ષદાં સંપ્રકાશયિતવ્યઃ । અનવલીનચિત્તેન બોધિસત્ત્વેન પુરસ્તાદ્બોધિસત્ત્વગણસ્ય બોધિસત્ત્વયાનસંપ્રસ્થિતાનાં ચતસૃણાં પર્ષદાં સંપ્રકાશયિતવ્યઃ । અન્યલોકધાતુસ્થિતશ્ચાહં ભૈષજ્યરાજ તસ્ય કુલપુત્રસ્ય નિર્મિતૈઃ ( વૈદ્ય 147 ) પર્ષદઃ સમાવર્તયિષ્યામિ । નિર્મિતાંશ્ચ ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકાઃ સંપ્રેષયિષ્યામિ ધર્મશ્રવણાય । તે તસ્ય ધર્મભાણકસ્ય ભાષિતં ન પ્રતિબાધિષ્યન્તિ, ન પ્રતિક્ષેપ્સ્યન્તિ । સચેત્ખલુ પુનરરણ્યગતો ભવિષ્યતિ, તત્રાપ્યહમસ્ય બહુદેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાન્ સંપ્રેષયિષ્યામિ ધર્મશ્રવણાય । અન્યલોકધાતુસ્થિતશ્ચાહં ભૈષજ્યરાજ તસ્ય કુલપુત્રસ્ય મુખમુપદર્શયિષ્યામિ । યાનિ ચ અસ્ય અસ્માદ્ધર્મપર્યાયાત્ પદવ્યઞ્જનાનિ પરિભ્રષ્ટાનિ ભવિષ્યન્તિ, તાનિ તસ્ય સ્વાધ્યાયતઃ પ્રત્યુચ્ચારયિષ્યામિ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
લીયનાં સર્વ વર્જિત્વા શૃણુયાત્ સૂત્રમીદૃશમ્ ।
દુર્લભો વૈ શ્રવો હ્યસ્ય અધિમુક્તી પિ દુર્લભા

ઉદકાર્થી યથા કશ્ચિત્ ખાનયેત્ કૂપ જઙ્ગલે ।
શુષ્કં ચ પાંસુ પશ્યેત ખાન્યમાને પુનઃ પુનઃ

સો દૃષ્ટ્વા ચિન્તયેત્તત્ર દૂરે વારિ ઇતો ભવેત્ ।
ઇદં નિમિત્તં દૂરે સ્યાત્ શુષ્કપાંસુરિતોત્સૃતઃ

યદા તુ આર્દ્રં પશ્યેત પાંસું સ્નિગ્ધં પુનઃ પુનઃ ।
નિષ્ઠા તસ્ય ભવેત્તત્ર નાસ્તિ દૂરે જલં ઇહ

એવમેવ તુ તે દૂરે બુદ્ધજ્ઞાનસ્ય તાદૃશાઃ ।
અશૃણ્વન્ત ઇદં સૂત્રમભાવિત્વા પુનઃ પુનઃ

યદા તુ ગમ્ભીરમિદં શ્રાવકાણાં વિનિશ્ચયમ્ ।
સૂત્રરાજં શ્રુણિષ્યન્તિ ચિન્તયિષ્યન્તિ વા સકૃત્

તે ભોન્તિ સંનિકૃષ્ટા વૈ બુદ્ધજ્ઞાનસ્ય પણ્ડિતાઃ ।
યથૈવ ચાર્દ્રે પાંસુસ્મિન્ આસન્નં જલમુચ્યતે

જિનસ્ય લેનં પ્રવિશિત્વા પ્રાવરિત્વા મિ ચીવરમ્ ।
મમાસને નિષીદિત્વા અભીતો ભાષિ પણ્ડિતઃ

મૈત્રીબલં ચ લયનં ક્ષાન્તિસૌરત્ય ચીવરમ્ ।
શૂન્યતા ચાસનં મહ્યમત્ર સ્થિત્વા હિ દેશયેત્

લોષ્ટં દણ્ડં વાથ શક્તી આક્રોશ તર્જનાથ વા ।
ભાષન્તસ્ય ભવેત્તત્ર સ્મરન્તો મમ તા સહેત્

ક્ષેત્રકોટીસહસ્રેસુ આત્મભાવો દૃઢો મમ ।
દેશેમિ ધર્મ સત્ત્વાનાં કલ્પકોટીરચિન્તિયાઃ

અહં પિ તસ્ય વીરસ્ય યો મહ્ય પરિનિર્વૃતે ।
ઇદં સૂત્રં પ્રકાશેયા પ્રેષેષ્યે બહુ નિર્મિતાન્

ભિક્ષવો ભિક્ષુણીયા ચ ઉપાસકા ઉપાસિકાઃ ।
તસ્ય પૂજાં કરિષ્યન્તિ પર્ષદશ્ચ સમા અપિ

લોષ્ટં દણ્ડાંસ્તથાક્રોશાંસ્તર્જનાં પરિભાષણામ્ ।
યે ચાપિ તસ્ય દાસ્યન્તિ વારેષ્યન્તિ સ્મ નિર્મિતાઃ

યદાપિ ચૈકો વિહરન્ સ્વાધ્યાયન્તો ભવિષ્યતિ ।
નરૈર્વિરહિતે દેશે અટવ્યાં પર્વતેષુ વા

તતો ઽસ્ય અહં દર્શિષ્યે આત્મભાવ પ્રભાસ્વરમ્ ।
સ્ખલિતં ચાસ્ય સ્વાધ્યાયમુચ્ચારિષ્યે પુનઃ પુનઃ

તહિં ચ સ્ય વિહરતો એકસ્ય વનચારિણઃ ।
દેવાન્ યક્ષાંશ્ચ પ્રેષિષ્યે સહાયાંસ્તસ્ય નૈકશઃ

એતાદૃશાસ્તસ્ય ગુણા ભવન્તિ ચતુર્ણ પર્ષાણ પ્રકાશકસ્ય ।
એકો વિહારે વનકન્દરેષુ સ્વાધ્યાય કુર્વન્તુ મમાહિ પશ્યેત્

પ્રતિભાન તસ્ય ભવતી અસઙ્ગં નિરુક્તિ ધર્માણ બહૂ પ્રજાનાતિ ।
તોષેતિ સો પ્રાણિસહસ્રકોટ્યઃ યથાપિ બુદ્ધેન અધિષ્ઠિતત્વાત્

યે ચાપિ તસ્યાશ્રિત ભોન્તિ સત્ત્વાસ્તે બોધિસત્ત્વા લઘુ ભોન્તિ સર્વે ।
તત્સંગતિં ચાપિ નિષેવમાણાઃ પશ્યન્તિ બુદ્ધાન યથ ગઙ્ગવાલિકાઃ