ઋતુસંહાર · અધ્યાય 4

નવપ્રવાલોદ્ગમસસ્યરમ્યઃ પ્રફુલ્લલોધ્રઃ પરિપક્વશાલિઃ
વિલીનપદ્મઃ પ્રપતત્તુષારો હેમન્તકાલઃ સમુપાગતો ઽયમ્ ॥

મનોહરૈશ્ ચન્દનરાગગૌરૈસ્ તુષારકુન્દેન્દુનિભૈશ્ ચ હારૈઃ
વિલાસિનીનાં સ્તનશાલિનીનાં નાલંક્રિયન્તે સ્તનમણ્ડલાનિ ॥

ન બાહુયુગ્મેષુ વિલાસિનીનાં પ્રયાન્તિ સઙ્ગં વલયાઙ્ગદાનિ
નિતમ્બબિમ્બેષુ નવં દુકૂલં તન્વંશુકં પીનપયોધરેષુ ॥

કાઞ્ચીગુણૈઃ કાઞ્ચનરત્નચિત્રૈર્ નો ભૂષયન્તિ પ્રમદા નિતમ્બાન્
ન નૂપુરૈર્હંસરુતં ભજદ્ભિઃ પાદામ્બુજાન્ય્ અમ્બુજકાન્તિભાઞ્જિ ॥

ગાત્રાણિ કાલીયકચર્ચિતાનિ સપત્ત્રલેખાનિ મુખામ્બુજાનિ
શિરાંસિ કાલાગુરુધૂપિતાનિ કુર્વન્તિ નાર્યઃ સુરતોત્સવાય ॥

રતિશ્રમક્ષામવિપાણ્ડુવક્ત્રાઃ સમ્પ્રાપ્તહર્ષાભ્યુદયાસ્ તરુણ્યઃ
હસન્તિ નોચ્ચૈર્ દશનાગ્રભિન્નાન્ પ્રપીડ્યમાનાન્ અધરાન્ અવેક્ષ્ય ॥

પીનસ્તનોરઃસ્થલભાગશોભામ્ આસાદ્ય તત્પીડનજાતખેદઃ
તૃણાગ્રલગ્નૈસ્તુહિનૈઃ પતદ્ભિર્ આક્રન્દતીવોષસિ શીતકાલઃ ॥

પ્રભૂતશાલિપ્રસવૈશ્ચિતાનિ મૃગાઙ્ગનાયૂથવિભૂષિતાનિ
મનોહરક્રૌઞ્ચનિનાદિતાનિ સીમાન્તરાણ્ય્ ઉત્સુકયન્તિ ચેતઃ ॥

પ્રફુલ્લનીલોત્પલશોભિતાનિ સોન્માદકાદમ્બવિભૂષિતાનિ
પ્રસન્નતોયાનિ સુશીતલાનિ સરાંસિ ચેતાંસિ હરન્તિ પુંસામ્ ॥

માર્ગં સમીક્ષ્યાતિનિરસ્તનીરં પ્રવાસખિન્નં પતિમુદ્વહન્ત્યઃ
અવેક્ષ્યમાણા હરિણેક્ષણાક્ષ્યઃ પ્રબોધયન્તીવ મનોરથાનિ ॥

પાકં વ્રજન્તી હિમજાતશીતૈર્ આધૂયમાના સતતં મરુદ્ભિઃ
પ્રિયે પ્રિયઙ્ગુઃ પ્રિયવિપ્રયુક્તા વિપાણ્ડુતાં યાતિ વિલાસિનીવ ॥

પુષ્પાસવામોદસુગન્ધિવક્ત્રો નિઃશ્વાસવાતૈઃ સુરભીકૃતાઙ્ગઃ
પરસ્પરાઙ્ગવ્યતિષઙ્ગશાયી શેતે જનઃ કામરસાનુવિદ્ધઃ ॥

દન્તચ્છદૈઃ સવ્રણદન્તચિહ્નૈઃ સ્તનૈશ્ચ પાણ્યગ્રકૃતાભિલેખૈઃ
સંસૂચ્યતે નિર્દયમઙ્ગનાનાં રતોપભોગો નવયૌવનાનામ્ ॥

કાચિદ્વિભૂષયતિ દર્પણસક્તહસ્તા બાલાતપેષુ વનિતા વદનારવિન્દમ્
દન્તચ્છદં પ્રિયતમેન નિપીતસારં દન્તાગ્રભિન્નમ્ અવકૃષ્ય નિરીક્ષતે ચ ॥

અન્યા પ્રકામસુરતશ્રમખિન્નદેહા રાત્રિપ્રજાગરવિપાટલનેત્રપદ્મા
સ્રસ્તાંસદેશલલિતાકુલકેશપાશા નિદ્રાં પ્રયાતિ મૃદુસૂર્યકરાભિતપ્તા ॥

નિર્માલ્યદામ પરિભુક્તમનોજ્ઞગન્ધં મૂર્ધ્નો ઽપનીય ઘનનીલશિરોરુહાન્તાઃ
પીનોન્નતસ્તનભરાનતગાત્રયષ્ટ્યઃ કુર્વન્તિ કેશરચનામપરાસ્તરુણ્યઃ ॥

અન્યા પ્રિયેણ પરિભુક્તમવેક્ષ્ય ગાત્રં હર્ષાન્વિતા વિરચિતાધરચારુશોભા
કૂર્પાસકં પરિદધાતિ નખક્ષતાઙ્ગી વ્યાલમ્બિનીલલલિતાલકકુઞ્ચિતાક્ષી ॥

અન્યાશ્ચિરં સુરતકેલિપરિશ્રમેણ ખેદં ગતાઃ પ્રશિથિલીકૃતગાત્રયષ્ટ્યઃ
સંહૃષ્યમાણપુલકોરુપયોધરાન્તા અભ્યઞ્જનં વિદધતિ પ્રમદાઃ સુશોભાઃ ॥

બહુગુણરમણીયો યોષિતાં ચિત્તહારી પરિણતબહુશાલિવ્યાકુલગ્રામસીમા
વિનિપતિતતુષારઃ ક્રૌઞ્ચનાદોપગીતઃ પ્રદિશતુ હિમયુક્તઃ કાલ એષઃ સુખં વઃ ॥