રેવાખાણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 4

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે નર્મદામાહાત્મ્યે માર્કણ્ડેયધર્મરાજસંવાદે કલ્પક્ષયે માર્કણ્ડેયકૃતપોતાર્ધારોહણવૃત્તાન્તવર્ણનંનામ તૃતીયો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્વ્ અધ્યાય 4
શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ:
તતો ઽર્ણવાત્સમુત્તીર્ય ત્રિકૂટશિખરે સ્થિતમ્ ।
મહાકનકવર્ણાભે નાનાવર્ણશિલાચિતે

મહાશૃઙ્ગે સમાસીનં રુદ્રકોટિસમન્વિતમ્ ।
મહાદેવં મહાત્માનમીશાનમજમ્ અવ્યયમ્

સર્વભૂતમયં તાત મનુના સહ સુવ્રત ।
ભૂયો વવન્દે ચરણૌ સર્વદેવનમસ્કૃતૌ

તત્કાલે યુગસાહસ્રં સહ રુદ્રેણ માનદ ।
તસ્મિન્નેકાર્ણવે ઘોરે સ્થિતો ઽહં કુરુનંદન

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
એતચ્છ્રુત્વા તુ મે તાત પરં કૌતૂહલં હૃદિ ।
જાતં તત્કથયસ્વેતિ શૃણ્વતઃ સહ બાન્ધવૈઃ

કા સા પદ્મપલાશાક્ષી તમોભૂતે મહાર્ણવે ।
યોગિવદ્ભ્રમતે નિત્યં રુદ્રજાં સ્વાં ચ યાબ્રવીત્

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ:
એતમેવ મયા પ્રશ્નં પુરા પૃષ્ટો મનુઃ સ્વયમ્ ।
તદેવ તે ઽદ્ય વક્ષ્યામિ અબલાયાઃ સમુદ્ભવમ્

વ્યતીતાયાં નિશાયાં તુ બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ ।
તતઃ પ્રભાતે વિમલે સૃજ્યમાનેષુ જન્તુષુ

મનું પ્રણમ્ય શિરસા પૃચ્છામ્યેતદ્ યુધિષ્ઠિર ।
કેયં પદ્મપલાશાક્ષી શ્યામા ચંદ્રનિભાનના

એકાર્ણવે ભ્રમત્યેકા રુદ્રજાસ્મીતિ વાદિની ।
સાવિત્રી વેદમાતા ચ હ્યથવા સા સરસ્વતી

મન્દાકિની સરિચ્છ્રેષ્ઠા લક્ષ્મીર્વા કિમથો ઉમા ।
કાલરાત્રિર્ભવેત્સાક્ષાત્ પ્રકૃતિર્વા સુખોચિતા

એતદાચક્ષ્વ ભગવન્કા સા હ્યમૃતસંભવા ।
ચરત્યેકાર્ણવે ઘોરે પ્રનષ્ટોરગરાક્ષસે

મનુરુવાચ:
શૃણુ વત્સ યથાન્યાયમસ્યા વક્ષ્યામિ સંભવમ્ ।
યયા રુદ્રસમુદ્ભૂતા યા ચેયં વરવર્ણિની

પુરા શિવઃ શાન્તતનુશ્ચચાર વિપુલં તપઃ ।
હિતાર્થં સર્વલોકાનામુમયા સહ શંકરઃ

ઋક્ષશૈલં સમારુહ્ય તપસ્તેપે સુદારુણમ્ ।
અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં સર્વભૂતાત્મકો વશી

તપતસ્તસ્ય દેવસ્ય સ્વેદઃ સમભવત્કિલ ।
તં ગિરિં પ્લાવયામાસ સ સ્વેદો રુદ્રસંભવઃ

તસ્માદ્ આસીત્ સમુદ્ભૂતા મહાપુણ્યા સરિદ્વરા ।
યા સા ત્વયાર્ણવે દૃષ્ટા પદ્મપત્રાયતેક્ષણા

સ્ત્રીરૂપં સમવસ્થાય રુદ્રમારાધયત્પુરા ।
આદ્યે કૃતયુગે તસ્મિન્સમાનામયુતં નૃપ

તતસ્તુષ્ટો મહાદેવ ઉમયા સહ શંકરઃ ।
બ્રૂહિ ત્વં તુ મહાભાગે યત્તે મનસિ વર્તતે

સરિદુવાચ:
પ્રલયે સમનુપ્રાપ્તે નષ્ટે સ્થાવરજંગમે ।
પ્રસાદાત્તવ દેવેશ અક્ષયાહં ભવે પ્રભો

સરિત્સુ સાગરેષ્વેવ પર્વતેષુ ક્ષયિષ્વપિ ।
તવ પ્રસાદાદ્દેવેશ પુણ્યા ક્ષય્યા ભવે પ્રભો

પાપોપપાતકૈર્યુક્તા મહાપાતકિનો ઽપિ યે ।
મુચ્યન્તે સર્વપાપેભ્યો ભક્ત્યા સ્નાત્વા તુ શંકર

ઉત્તરે જાહ્નવીદેશે મહાપાતકનાશિની ।
ભવામિ દક્ષિણે માર્ગે યદ્યેવં સુરપૂજિતા

સ્વર્ગાદાગમ્ય ગંગેતિ યથા ખ્યાતા ક્ષિતૌ વિભો ।
તથા દક્ષિણગઙ્ગેતિ ભવેયં ત્રિદશેશ્વર

પૃથિવ્યાં સર્વતીર્થેષુ સ્નાત્વા યલ્લભતે ફલમ્ ।
તત્ફલં લભતે મર્ત્યો ભક્ત્યા સ્નાત્વા મહેશ્વર

બ્રહ્મહત્યાદિકં પાપમ્ યદાસ્તે સંચિતં ક્વચિત્ ।
માસમાત્રેણ તદ્દેવ ક્ષયં યાત્વવગાહનાત્

યત્ફલં સર્વવેદેષુ સર્વયજ્ઞેષુ શંકર ।
અવગાહેન તત્સર્વં ભવત્વિતિ મતિર્મમ

સર્વદાનોપવાસેષુ સર્વતીર્થાવગાહને ।
તત્ફલં મમ તોયેન જાયતામિતિ શંકર

મમ તીરે નરા યે તુ અર્ચયન્તિ મહેશ્વરમ્ ।
તે ગતાસ્તવ લોકં સ્યુર્ એતદ્ એવ ભવેચ્છિવ

મમ કૂલે મહેશાન ઉમયા સહ દૈવતૈઃ ।
વસ નિત્યં જગન્નાથ એષ એવ વરો મમ

સુકર્મા વા વિકર્મા વા શાન્તો દાન્તો જિતેન્દ્રિયઃ ।
મૃતો જન્તુર્મમ જલે ગચ્છતાદ્ અમરાવતીમ્

ત્રિષુ લોકેષુ વિખ્યાતા મહાપાતકનાશિની ।
ભવામિ દેવદેવેશ પ્રસન્નો યદિ મન્યસે

એતાંશ્ચાન્યાન્વરાન્દિવ્યાન્પ્રાર્થિતો નૃપસત્તમ ।
નર્મદયા તતઃ પ્રાહ પ્રસન્નો વૃષવાહનઃ

શ્રીમહેશ ઉવાચ:
એવં ભવતુ કલ્યાણિ યત્ત્વયોક્તમનિન્દિતે ।
નાન્યા વરાર્હા લોકેષુ મુક્ત્વા ત્વાં કમલેક્ષણે

યદૈવ મમ દેહાત્ ત્વં સમુદ્ભૂતા વરાનને ।
તદૈવ સર્વપાપાનાં મોચિની ત્વં ન સંશયઃ

કલ્પક્ષયકરે કાલે કાલે ઘોરે વિશેષતઃ ।
ઉત્તરં કૂલમાશ્રિત્ય નિવસન્તિ ચ યે નરાઃ

અપિ કીટપતઙ્ગાશ્ચ વૃક્ષગુલ્મલતાદયઃ ।
આ દેહપતનાદ્દેવિ તે ઽપિ યાસ્યન્તિ સદ્ગતિમ્

દક્ષિણં કૂલમાશ્રિત્ય યે દ્વિજા ધર્મવત્સલાઃ ।
આ મૃત્યોર્ નિવસિષ્યન્તિ તે ગતાઃ પિતૃમન્દિરે

અહં હિ તવ વાક્યેન કસ્મિંશ્ચિત્ કારણાન્તરે ।
ત્વત્તીરે નિવસિષ્યામિ સદૈવ હ્યુમયા સમમ્

એવં દેવિ મહાદેવિ એવમેવ ન સંશયઃ ।
બ્રહ્મેન્દ્રચન્દ્રવરુણૈઃ સાધ્યૈશ્ચ સહ વિષ્ણુના

ઉત્તરે દેવિ તે કૂલે વસિષ્યન્તિ મમાજ્ઞયા ।
દક્ષિણે પિતૃભિઃ સાર્દ્ધં તથાન્યે સુરસુન્દરિ

વસિષ્યન્તિ મયા સાર્દ્ધમેષ તે વર ઉત્તમઃ ।
ગચ્છ ગચ્છ મહાભાગે મર્ત્યાન્પાપાદ્વિમોચય

સહિતા ઋષિસંઘૈશ્ચ તથા સિદ્ધસુરાસુરૈઃ ।
એવમુક્તા મહાદેવ ઉમયા સહિતો વિભુઃ

વન્દ્યમાનો ઽથ મનુના મયા ચાદર્શનં ગતઃ ।
તેન ચૈષા મહાપુણ્યા મહાપાતકનાશિની

કથિતા પૃચ્છ્યતે યા તે મા તે ભવતુ વિસ્મયઃ ।
એષા ગંગા મહાપુણ્યા ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતા

દશાભિઃ પઞ્ચભિઃ સ્રોતૈઃ પ્લાવયન્તી દિશો દશ ।
શોણો મહાનદશ્ચૈવ નર્મદા સુરસા કૃતા

મન્દાકિની દશાર્ણા ચ ચિત્રકૂટા તથૈવ ચ ।
તમસા વિદિશા ચૈવ કરભા યમુના તથા

ચિત્રોત્પલા વિપાશા ચ રઞ્જના વાલુવાહિની ।
ઋક્ષપાદપ્રસૂતાસ્તાઃ સર્વા વૈ રુદ્રસંભવાઃ

સર્વપાપહરાઃ પુણ્યાઃ સર્વમંગલદાઃ શિવાઃ ।
ઇત્યેતૈર્નામભિર્દિવ્યૈઃ સ્તૂયતે વેદપારગૈઃ

પુરાણજ્ઞૈર્ મહાભાગૈરાજ્યપૈઃ સોમપૈસ્તથા ।
ઇત્યેતત્સર્વમાખ્યાતં મહાભાગ્યં નરોત્તમ

મનુનોક્તં પુરા મહ્યમ્ અમૃતાયાઃ સમુદ્ભવમ્ ।
પુણ્યં પવિત્રમતુલં રુદ્રોદ્ગીતમિદં શુભમ્

યે નરાઃ કીર્તયિષ્યન્તિ ભક્ત્યા શૃણ્વન્તિ યે ઽપિ ચ ।
પ્રાતરુત્થાય નામાનિ દશ પઞ્ચ ચ ભારત

તે નરાઃ સકલં પુણ્યં લભિષ્યન્ત્યવગાહજમ્ ।
વિમાનેનાર્કવર્ણેન ઘણ્ટાશતનિનાદિના

ત્યક્ત્વા માનુષ્યકં ભાવં યાસ્યન્તિ પરમાં ગતિમ્