રેવાખાણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 3

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે રેવામાહાત્મ્યવર્ણનંનામ દ્વિતીયો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્વ્ અધ્યાય 3
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ:
સપ્તકલ્પક્ષયા ઘોરાસ્ત્વયા દૃષ્ટા મહામુને ।
ન ચાપીહાસ્તિ ભગવન્દીર્ઘાયુરિહ કશ્ચન

ત્વયા હ્યેકાર્ણવે સુપ્તઃ પદ્મનાભઃ સુરારિહા ।
દૃષ્ટઃ સહસ્રચરણઃ સહસ્રનયનોદરઃ

ત્વં કિલાનુગ્રહાત્ તસ્ય દહ્યમાને ચરાચરે ।
ન ક્ષયં સમનુપ્રાપ્તો વરદાનાન્મહાત્મનઃ

કિં ત્વયાશ્ચર્યભૂતં હિ દૃષ્ટં ચ ભ્રમતાનઘ ।
એતદાચક્ષ્વ ભગવન્પરં કૌતૂહલં હિ મે

સમ્પ્રાપ્તે ચ મહાઘોરે યુગસ્યાન્તે મહાક્ષયે ।
અનાવૃષ્ટિહતે લોકે પુરા વર્ષશતાધિકે

ઔષધીનાં ક્ષયે ઘોરે દેવદાનવવર્જિતે ।
નિર્વીર્યે નિર્વષટ્કારે કલિના દૂષિતે ભૃશમ્

સરિત્સરસ્તડાગેષુ પલ્વલોપવનેષુ ચ ।
સંશુષ્કેષુ તદા બ્રહ્મન્નિરાકારે યુગક્ષયે

જનં પ્રાપ્તે મહર્લોકે બ્રહ્મક્ષત્રવિશાદયઃ ।
ઋષયશ્ચ મહાત્માનો દિવ્યતેજઃસમન્વિતાઃ

સ્થિતાનિ કાનિ ભૂતાનિ ગતાન્યેવ મહામુને ।
એતત્સર્વં મહાભાગ કથયસ્વ પૃથક્પૃથક્

ભૂતાનિ કાનિ વિપ્રેન્દ્ર કથં સિદ્ધિમ્ અવાપ્નુયાત્ ।
બ્રહ્મવિષ્ણ્વિન્દ્રરુદ્રાણાં કાલે પ્રાપ્તે સુદારુણે

એવમુક્તસ્ તતઃ સો ઽથ ધર્મરાજેન ધીમતા ।
માર્કણ્ડઃ પ્રત્યુવાચેદમૃષિસંઘૈઃ સમાવૃતઃ

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ:
શૃણ્વન્તુ ઋષયઃ સર્વે ત્વયા સહ નરેશ્વર ।
મહત્પુરાણં પૂર્વોક્તં શંભુના વાયુદૈવતે

વાયોઃ સકાશાત્સ્કન્દેન શ્રુતમેતત્પુરાતનમ્ ।
વસિષ્ઠઃ શ્રુતવાંસ્તસ્માત્ પરાશરસ્તતઃ પરમ્

તસ્માચ્ચ જાતૂકર્ણ્યેન તસ્માચ્ચૈવ મહર્ષિભિઃ ।
એવં પરમ્પરાપ્રોક્તં શતસંખ્યૈર્ દ્વિજોત્તમૈઃ

સંહિતા શતસાહસ્રી પુરોક્તા શંભુના કિલ ।
આલોડ્ય સર્વશાસ્ત્રાણિ વદાર્થં તત્ત્વતઃ પુરા

યુગરૂપેણ સા પશ્ચાચ્ ચતુર્ધા વિનિયોજિતા ।
મદપ્રજ્ઞાનુસારેણ નરાણાં તુ મહર્ષિભિઃ

આરાધ્ય પશુભર્તારં મયા પૂર્વં મહેશ્વરમ્ ।
પુરાણં શ્રુતમેતદ્ધિ તત્તે વક્ષ્યામ્યશેષતઃ

યચ્છ્રુત્વા મુચ્યતે જન્તુઃ સર્વપાપૈર્નરેશ્વર ।
માનસૈઃ કર્મજૈશ્ચૈવ સપ્તજન્મસુ સંચિતૈઃ

સપ્તકલ્પક્ષયા ઘોરા મયા દૃષ્ટાઃ પુનઃપુનઃ ।
પ્રસાદાદ્દેવદેવસ્ય વિષ્ણોશ્ચ પરમેષ્ઠિનઃ

દ્વાદશાદિત્યનિર્દગ્ધે જગત્યેકાર્ણવીકૃતે ।
શ્રાન્તો ઽહં વિભ્રમંસ્ તત્ર તરન્બાહુભિર્ અર્ણવમ્

અથાહં સલિલે રાજન્નાદિત્યસમરૂપિણમ્ ।
પુરા પુરુષમદ્રાક્ષમનાદિનિધનં પ્રભુમ્

શૃઙ્ગં ચૈવાદ્રિરાજસ્ય ભાસયન્તં દિશો દશ ।
દ્વિતીયો ઽન્યો મનુર્દૃષ્ટઃ પુત્રપૌત્રસમન્વિતઃ

અગાધે ભ્રમતે સો ઽપિ તમોભૂતે મહાર્ણવે ।
અવિશ્રમન્મુહૂર્તં તુ ચક્રારૂઢ ઇવ ભ્રમન્

અથાહં ભયાદુદ્વિગ્નસ્તરન્બાહુભિર્ અર્ણવમ્ ।
તત્રસ્થોઽહં મહામત્સ્યમ્ અપશ્યં મદસંયુતમ્

તતો ઽબ્રવીત્સ માં દૃષ્ટ્વા એહ્યેહીતિ ચ ભારત ।
પરં પ્રધાનઃ સર્વેષાં મત્સ્યરૂપો મહેશ્વરઃ

તતો ઽહં ત્વરયા ગત્વા તન્મુખે મનુજેશ્વર ।
સુશ્રાન્તો વિગતજ્ઞાનઃ પરં નિર્વેદમાગતઃ

તતો ઽદ્રાક્ષં સમુદ્રાન્તે મહદાવર્તસંકુલામ્ ।
ઉદ્યત્તરંગસલિલાં ફેનપુઞ્જાટ્ટહાસિનીમ્

નદીં કામગમાં પુણ્યાં ઝષમીનસમાકુલામ્ ।
નદ્યાસ્તસ્યાસ્તુ મધ્યસ્થા પ્રમદા કામરૂપિણી

નીલોત્પલદલશ્યામા મહત્પ્રક્ષોભવાહિની ।
દિવ્યહાટકચિત્રાઙ્ગી કનકોજ્જ્વલશોભિતા

દ્વાભ્યાં સંગૃહ્ય જાનુભ્યાં મહત્પોતં વ્યવસ્થિતા ।
તાં મનુઃ પ્રત્યુવાચેદં કા ત્વં દિવ્યવરાઙ્ગને

તિષ્ઠસે કેન કાર્યેણ ત્વમત્ર સુરસુન્દરિ ।
સુરાસુરગણે નષ્ટે ભ્રમસે લીલયાર્ણવે

સરિતઃ સાગરાઃ શૈલાઃ ક્ષયં પ્રાપ્તા હ્યનેકશઃ ।
ત્વમેકા તુ કથં સાધ્વિ તિષ્ઠસે કારણં મહત્ ।
શ્રોતુમિચ્છામ્યહં દેવિ કથયસ્વ હ્યશેષતઃ

અબલોવાચ:
ઈશ્વરાઙ્ગસમુદ્ભૂતા હ્યમૃતાનામ વિશ્રુતા ।
સરિત્પાપહરા પુણ્યા મામાશ્રિત્ય ભયં કુતઃ

સાહં પોતમિમં તુભ્યં ગૃહીત્વા હ્યાગતા દ્વિજ ।
ન હ્યસ્ય પોતસ્ય ક્ષયો યત્ર તિષ્ઠતિ શંકરઃ

તસ્યાસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ।
મનુના સહ રાજેન્દ્ર પોતારૂઢો હ્યહં તદા

કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા પ્રણમ્ય શિરસા વિભુમ્ ।
વ્યાપિનં પરમેશાનમસ્તૌષમભયપ્રદમ્

સદ્યોજાતાય દેવાય વામદેવાય વૈ નમઃ ।
ભવે ભવે નમસ્તુભ્યં ભક્તિગમ્યાય તે નમઃ

ભૂર્ભુવાય નમસ્તુભ્યં રામજ્યેષ્ઠાય વૈ નમઃ ।
નમસ્તે ભદ્રકાલાય કલિરૂપાય વૈ નમઃ

અચિન્ત્યાવ્યક્તરૂપાય મહાદેવાય ધામને ।
વિદ્મહે દેવદેવાય તન્નો રુદ્ર નમોનમઃ

જગત્સૃષ્ટિવિનાશાનાં કારણાય નમોનમઃ ।
એવં સ્તુતો મહાદેવઃ પૂર્વં સૃષ્ટયા મયાનઘ

પ્રસન્નો માવદત્ પશ્ચાદ્વરં વરય સુવ્રત